“Anto so Katuaan?”
DUARAN lalakin nanarapan so mandumaan a tuloy. Say sakey et pulitikon masuspetsa, ambisyoso, mayaman, akaparaan a manggawa na antokaman pian napaaligwas so dilin propesyon to. Say sananey et sakey a managbangat ya angitalirak ed kayamanan tan kagalangan tan akaparaan a mangisakripisyo’d bilay to pian iliktar so bilay na arum. Agpanduaruwaan, ya agpareho so panmoria na sarayan duan lalaki! Sikaray sigpot ya agmanpakna, lalo la’d sakey a pamaakaran—say pamaakaran na katuaan.
Say lalaki et si Pontio Pilato tan si Jesu-Kristo. Si Jesus so akaalagey ed arap nen Pilato bilang akondenan kriminal. Akin? Insalaysay nen Jesus a say rason ed saya et—diad tua et say mogmon rason a nibakian to’d dalin tan manumpal ed ministeryo to—so mansusumpal ed saksakey a bengatla: say katuaan. “Nisengeg ed saya nianak ak, tan nisengeg ed saya linma ak dia ed mundo,” inkuanto, “pian tasian ko so katuaan.”—Juan 18:37.
Say ebat nen Pilato so sakey a sankapatnagan a tepet: “Anto so katuaan?” (Juan 18:38) Talaga ta’n labay ton amtaen so ebat? Anganko andi. Si Jesus so klase na toon makaebat ed antokaman a tepet a sisisimoon a nipaarap ed sikato, balet agto inebatan si Pilato. Tan ibabaga na Biblia a nen tinmepet la, inmalis a tampol si Pilato a pinmaway ed kuarton-panpubliko. Maseguron say Romanon gobernador so tinmepet tekep na masuspetsan agpanigsisia, a singano ikuan a, “Katuaan? Anto itan? Anggapo itan a bengatla!”a
Say maduaruwan panmoria nen Pilato ed katuaan so kaslakan natan. Sisiaen na dakel a say katuaan et relatibo—diad arum a salita, say tua ed sakey a too so nayarin aliwan tua ed sananey, diad ontan et nayarin nampara iran “duga.” Sayan sisiaen so ontanlan kasmak, a wala so salita parad satan—“relativism.” Kasin onia so panmoriam no nipaakar ed katuaan? No ontan, kasin posiblin inaksobim iyan panmoria ya anggapo so sigpot a panagsuri ed satan? Anggano andi ni, amtam ta no kaunongay epekto na sayan pilosopya ed bilay mo?
Panangataki ed Katuaan
Aliwan si Pontio Pilato so sankaunaan ya anuppiat ed ideya na absoluton katuaan. Say panangibangat ed saratan a panduaruwa na pigaran kadaanan a Griegon pilosopo so ginawan legay-bilay a pinagkapropesyon! Limaran siglo sakbay nen Pilato, si Parmenides (ya impasen ya ama na metapisiko ed Europa) so anisian say peteg a pikakabat et agnadampot. Si Democritus, ya intandoro bilang “say sankabalgan ed kadaanan iran pilosopo,” so amekder: “Say katuaan so araldalem a nikotkot. . . . Maseguron anggapoy amta tayo.” Inkuan nen Socrates, anganko say galgalangen a tuloy ed sikaran amin, ya amin a talagan naamtaan to et say anggapoy amta to.
Sayan panangataki ed ideya a nayarin naamtaan so katuaan, so nantultuloy anggad agew tayo. Singa bilang, kuan na arum a pilosopo a lapud nipapasabi ed sikatayo so pikakakat diad panamegley na saray liknaan tayo, a nayarin napalikdo, anggapoy pikakabat a napruebaan a tua. Say Pranses a pilosopo tan matematikan si René Descartes so nandesiden mangusisa ed amin a bengatlan isipen ton maseguron amta to. Inwaklit ton amin nilikud ed sakey a katuaan a diad padesir to et agnapanduaruwaan: “Cogito ergo sum,” odino, “Diad padesir ko, sirin say siak.”
Kultura na Relativism
Say relativism so aglimitado ed saray pilosopo. Saya so ibabangat na saray relihyoson papangulo, idodoktrina ed saray eskuelaan, tan ilalaknab na media. Say obispon Episkopal a si John S. Spong so nankuan pigaran taon lay apalabas: “Nepeg tayo so . . . manguman ed panag-isip a walad sikatayo so katuaan a say arum so nepeg a makasabi’d punto-de-bista tayo diad pakamorian say ultimon katuaan so agbalot nadampot na siopaman.” Say relativism nen Spong, a singa met ed dakel a klerigo natan, so mainomay a mangitalirak ed moral iran bangat na Biblia lapud kasalat a pilosopya ya “abuloyan so balang sakey a manggawa na dilin konklusyon to.” Alimbawa, diad gunaet ya ipalikna ed saray homoseksual a sikaray “maligen” ed loob na Simbaan ya Episkopal, insulat nen Spong so sakey a libron mangibabagan si apostol Pablo so sakey a homoseksual!
Diad dakel a daldalin, saray sistema na eskuelaan so ompapatnag a mamapawalay mipadparan kaisipan. Insulat nen Allan Bloom ed libro ton The Closing of the American Mind: “Walay sakey a bengatlan absoluton naseguro na sakey a propesor: ngalngalin amin ya estudyanten linmoob ed unibersidad so manisia, odino mangibabagan sisiaen to, a say katuaan et relatibo.” Aromog nen Bloom a no angaten to so kumbiksion na saray estudyante to’d sayan pamaakaran, sikaray onebat tekep na kikelawan, “a singano susuppiaten to a say 2 + 2 = 4.”
Satan met a kaisipan so iyaalibansa ed dakerakel niran dalan. Singa bilang, saray reporter ed TV tan palapagan so mabetbet a singano lalon interesado a paliketen daray manbabantay da nen say ipaarap so katuaay sakey ya istorya. Dinoktor ni ingen odino pipikien na arum a programa ed panangibalita so nipelikula pian nipatnag a dramatiko. Tan dia met ed panligliwaan et inggapo so sakey a mabiskeg a panangataki ed katuaan. Saray estandarte tan moral a katuaan ya inyaplika na atateng tayo tan inmunan atateng so kasmak a momoriaen bilang karaanan tan saraya so mabetbet a direktan namumudmora.
Siempre, arum so nayarin mankatunongan a dakel ed sayan relativism so mangisusuheri na inkalukas-na-kanonotan tan sirin walaan na positibon nagagawaan parad atooan a sosyedad. Balet, kasin talagan ontan? Tan antoy epekto na saya ed sika? Manisia ka ta a say katuaan so relatibo odino anggapo? No ontan, say pananap ed satan so nayarin mankabaliksay pandadarak na panaon. Say ontan a panmoria so mangapekta’d arapen mo.
[Paimano ed leksab]
a Unong ed iskolar na Biblia a si R. C. H. Lenski, say “tonada [nen Pilato] so kapara na samay singano ag-interesadon taga mundo a diad tepet to et napatnagan ya antokaman a nengneng na relihyoson katuaan et sakey ya andi-kakanaan a panagpalbeng.”