Akin ya Ontan lan Kinarakel na Ontataynan ya Ugugaw?

Say Biblia tan Bilay na Pamilya​—Sayan tema so nisalaysay ed apatiran mantutumbokan a paway na The Watchtower

“Kasin naisip na siopaman no panon so panirap na sakey ya ina sano ontaynan so anak ton bii? Sikato so makapakigtot a kugip. Akin a sikato so linmayas? Agko natalosan. Sikato so ontanlan sankarakpan tan maliket ya ugaw-a-bii tan ugaugaw ni.

“Iner so kawalaan to ed sayan labi? Kasin nanaimengan? Kasin sikato so narasan? Kasin sikato so begtebegtew. Sikato so inarok a tuloy. Anggapo so sananey a napitongtongan ko. Anggapo so nagawaan ko noagta manalagar.

“Kapag ontanol so telepono et say pusok so ompukal. Balet sikato so ag-ontawag tan anggapo so balita. Siak so nampikasi ed kaligenan to tan diad biskeg na pakanengneng ko ed kasumpal na saya. Lawas kon iisipen ya anggan anton bekta et sikato la so onloob ed puerta.

“ . . . Dakel so iisipen ko ran mauges a bengatla legan a sasalien kon pateyen so ot-ot. O, pinablin Dios, pasempet mo la so anakon melag.”

SAY sulat a walad tagey so impatulor ed sakey a bantog a kolumnistan managsimbawa ed asasakbay a 1970’s. Saman so sakey a panaon sanen inisip a saray ontataynan so onlalayas ed anleglemew iran rason: nisesengeg ed panagsukimat, subok na independensya, agpampapakna ed inggeter ya oras na isempet, inkaandian-na-ilalo nisesengeg ed abuyak a romansa. Manwarin arum so ontataynan nisesengeg ed parehon rason, saray bengatla so anguman ed apalabas a 15 taon.

Say tobonbalo natan so mabetbet ya onlalayas nisesengeg ed saray kipapasen a nagkalalon makapasinagem​—seryoson ageray iran kipapasen na pamilya a liknaen dan sikara so aglabalabay tan ag-inaro; sikara so nayarin inabuso ni ingen. Tan imbes ya ontaynan ed sakey a bengatla​—sakey a lalon makapasagyat tan makatangguyor ya estilo na panagbilay​—sikara so ontataynan a manlapud sakey a bengatla, sakey a nabubuyak tan aliwan maliket a bilay na pamilya. “Saray itataynan so dumaruman tuloy a manlapud kipapasen da sanen malaem so nisusulat nipaakar ed sikara” diad asasakbay a 1970’s, kuan nen Dr. Douglas Huenergardt, superbisor na panag-asikasoan ed saray ontataynan diad Florida. “Legan na satan a panaon et walaan itayo na saray ugugaw a manaanap na kasandin estilo na panagbilay. Aliwan ontan so nagagawa natan. Say ugaw ya ontaynan so sakey ya aliwa lambengat ya agla makakpel a balot ed abung.”

Satan so ipabitar na agano niran impanaral. Ingen ipanengneng da met so bengatla ni a makapakebbiew. Aliwa lambengat a dakerakel iray ugugaw ya ontataynan pian napaliisan da so agla natepelan a bilay diad pamilya balet natan et ngalngalin kapaldua ed saray ontataynan ed Estados Unidos so onlalayas ed abung ya aliwan boluntaryo​—sikara so pinatabuy odino pinaseseg ya ontaynan ed abung na saray dilin atateng da! “Para ed dakel iran tobonbalo ya ontataynan et sakey a kiwas na aliwan mabunigas a pamilya, kimey odino kipapasen ed eskuelaan,” so inkuan na palapagan a Family Relations. “Dakel ed saray ontataynan so, diad katuaan to, so pinataynan, pinatabuy, odino sinunson. Nibaga ed sarayan tobonbalo a sikara so onlayas odino kinaindanan na saray atateng da. Arum so maruksa tan naulit-ulit ya inabuso tan agda la nanengneng so arum a kasandi noagta say ilayas.”

Agaylan makapasinagem! Agaylan makapaermen ed saray ugugaw! Lapud, maminsan a sikara la so wala ed lansangan, a walaan na daiset a kuarta tan andian na paraan na kalegpet, saray tobonbalo so mabetbet a mipayabol, manlako na druga, magmaliw a balangkantis, tan managtakew, odino sikara so biktimaen na arum. “Aliwan saray managtrabaho ed sosyal tan sikologo so mangibano ed saray tinmaynan diad saray estasyon na luluganan, noagta saray manag-anap na balangkantis, managlako na druga ta pornograpo,” so kuan na magasin a Psychology Today. “Walumplo-tan-anem a porsiento ed saray eksperto so akausisa a kuan dan melmelag odino anggapo so nagawaan a pangamper diad itataynan a manlapud kabiktima ed sarayan managderal. Aliwan makapakelaw, say bunigas na saray ontataynan so onkapuy diad pambayag a sikara so wala ed lansangan.”

Tua, lalon ondarakel iran panag-asikasoan so nipapaalagey a mangiter na ayaman, tagano tan mangigiya ed saray andian-na-abung iran ugugaw. Balet say pangala ed saray tinmaynan ditan tan say peteg a pakayarin panulong ed sikara so sananey a pamaakaran. “Say trabaho mi et say pangipaslep ed sikara na sakey a sukat na dilin-kapagalang, pian sikara so mangasikaso ed inkasikaran dili,” so kuan na sakey a managsimbawa. “Tan sikato so sankairapan a kimey a niwala ed siak.” Diad panaon a saray tobonbalo so makasabid’tan, sikara so mabetbet a managgula tan andian na talek ed saray matatatken, asakitan, onsasanok, odino andian-na-ilalo, tan nayarin sikara ni so manggetman manbitkel.

Kasin saray problema so naresolbe diad sengeg da? “Anggad natan, say sankabalgan a bilang na saray ontataynan so manlapud saray pamaakaran na pamilya ed arum a nengneng,” so kuan na Search, sakey a basi ed New Jersey na panagrehistroan na saray nanaandi. “Say manunan maliket a too so ag-ontaynan.” Anto, sirin, so mankimey diad liket na pamilya? Kasin say bedber na ateng-anak so napabiskeg?