EDWƐKƐ 41
EDWƐNE 108 Nyamenle Ɛlɔlɛ Kpundii Ne
Nyamenle Ɛlɔlɛ Ne Wɔ Ɛkɛ Dahuu
“ Bɛyɛ Gyihova mo, ɔluakɛ ɔle kpalɛ; ye ɛlɔlɛ kpundii ne wɔ ɛkɛ dahuu.”—EDW. 136:1.
BODANE
Bɛbahilehile mɔɔ Ngɛlɛlera ne ka ye wɔ Nyamenle ɛlɔlɛ ne anwo la anu, na ɔbaboa yɛ amaa saa yɛyia sɔnea a yɛ sa nu ando.
1-2. Ngyegyelɛ boni a Kilisienema dɔɔnwo yia a?
PƐ ƐLƐNE bie mɔɔ lua nyevile nye wɔ mekɛ mɔɔ ahumu kpole bie ɛlɛtu la anwo nvoninli. Azɛlɛkye mgbole ne ɛmmaa ɛlɛne ne ɛngola ɛngyinla ɛleka ko. Saa awie anva ɛlɛne ne sɛkɛ ne ando nyevile ne anu a, azɛlɛkye ne babɔ ɛlɛne ne ahɔ ɛleka biala mɔɔ ɔkulo kɛ ɔbɔ ye ɔkɔ la. Sɛkɛ ne bamaa ɛlɛne ne agyinla ɛleka ko wɔ mekɛ mɔɔ ahumu ne ɛlɛtu la.
2 Saa ɛlɛyia ngyegyelɛ kpole bie a, wɔannea a ɛbade nganeɛ kɛ ɛle kɛ zɔhane ɛlɛne ne la. Ɔyɛ a ninyɛne nu ɛyɛ kpalɛ ekyi, ɔyɛ noko a ɛnee yezɛkye. Saa ɛnɛ ɛnyia anwodozo kɛ Gyihova kulo wɔ yɛɛ ɔgyi ɛ nzi a; aleɛ kahye la, ɛnee ɛngola ɛnnwu ye saa ɔnwu mɔɔ ɛlɛfa nu bɔbɔ la a. (Edw. 10:1; 13:1) Bie a ɛ gɔnwo bie hanle arɛlekyekyelɛ edwɛkɛ bie hilele wɔ na ɔmaanle ɛ nwo gyinlanle wɔ ekyi. (Mrɛ. 17:17; 25:11) Noko ɔngyɛ ɛnee wɔ adwenle nu ɛyɛ wɔ kesee. Bie a ɛngola ɛnnwu ye saa Gyihova ɛkpo wɔ a. Wɔ sɛkɛlɛneɛ adenle zo, saa ɛlɛyia sɔnea a, kɛ ɔkɛyɛ na wɔadwula wɔ sɛkɛ ne wɔ nyevile ne anu ɛ? Wɔ adenle fofolɛ zo, kɛ ɔkɛyɛ na wɔalie wɔali—na wɔahɔ zo wɔalie wɔali bɔkɔɔ—kɛ Gyihova kulo wɔ na ɔbaboa wɔ ɛ?
3. Duzu a le “ɛlɔlɛ kpundii ne” mɔɔ bɛha nwolɛ edwɛkɛ wɔ Edwɛne 31:7 nee 136:1 la, na duzu ati a yɛbahola yɛaha kɛ Gyihova a da subane ɛhye ali kpole kpalɛ a? (Eza nea nvoninli ne.)
3 Debie ko mɔɔ ɔbaboa wɔ yeamaa wɔagyinla sɔnea nloa kpundii la a le kɛ ɛbahakye Gyihova ɛlɔlɛ kpundii ne. (Kenga Edwɛne 31:7; 136:1.) “Ɛlɔlɛ kpundii” kile ɛlɔlɛ mɔɔ maa awie fa ɔ nwo beta awie gyɛne anwo kyengye dahuu la. Gyihova a da ɛlɔlɛ ɛhye ali kpole kpalɛ a. Baebolo ne bɔbɔ ka ɔ nwo edwɛkɛ kɛ ‘ɛlɔlɛ kpundii ɛyi ye tɛkɛɛ.’ (Ɛzɛ. 34:6, 7) Eza Baebolo ne hanle ye wɔ Gyihova anwo kɛ: “Wɔ ɛlɔlɛ kpundii ne zonle maa bɛdabɛ mɔɔ bɛsu bɛfɛlɛ wɔ la amuala.” (Edw. 86:5) Ɛhye kile kɛ, Gyihova ɛnrɛkpo ye azonvolɛ nɔhavoma ɛlɛ! Saa ɛkakye kɛ Gyihova le nɔhavo wɔ mekɛ mɔɔ ɛlɛyia sɔnea bie la a, ɔbamaa wɔagyinla kpundii.—Edw. 23:4.
Kɛ mɔɔ sɛkɛ maa ɛlɛne bie gyinla ɔ bo zo ne wɔ mekɛ mɔɔ ahumu ɛlɛtu la, anwodozo mɔɔ yɛlɛ kɛ Gyihova kulo yɛ la noko maa yɛgyinla kpundii wɔ ngyegyelɛ nu (Nea ɛdendɛkpunli 3)
KAKYE KƐ GYIHOVA ƐLƆLƐ NE LE BAEBOLO NU MƆLEBƐBO NGILEHILELƐ
4. Maa Baebolo nu mɔlebɛbo ngilehilelɛ ne anwo neazo, na kilehile deɛmɔti ɔmmaa awie ɛngola ɛmbɛlɛbɛla yɛ la anu.
4 Debie bieko mɔɔ ɔti yɛkola yɛgyinla sɔnea nloa kpundii la a le kɛ yɛkakye kɛ Gyihova ɛlɔlɛ ne le Baebolo nu mɔlebɛbo ngilehilelɛ ne bie. Saa ɛte edwɛkɛ, “Baebolo nu mɔlebɛbo ngilehilelɛ” a, duzu a ba wɔ adwenle nu a? Bie a mɔɔ ba wɔ adwenle nu la a le nɔhalɛ ne mɔɔ ɛzukoale ɛvile Nyamenle Edwɛkɛ ne anu la. Kɛ neazo la, wɔzukoa kɛ Nyamenle duma a le Gyihova, Gyisɛse le Nyamenle Ara kokye, mowuamra ɛnze ɛhwee yɛɛ azɛlɛ ye azo bayɛ paladaese na alesama adɛnla zo dahuu. (Edw. 83:18; Nol. 9:5; Dwɔn 3:16; Yek. 21:3, 4) Mekɛ mɔɔ ɛliele ngilehilelɛ ɛhye mɔ ɛlile la, yeammaa awie biala angola ambɛlɛbɛla wɔ. Duzu ati ɔ? Ɔluakɛ ɛnwunle daselɛ mɔɔ kile kɛ ɔle nɔhalɛ. Maa yɛnlea deɛmɔti ɛbu Gyihova ɛlɔlɛ ne kɛ ɔle Baebolo nu mɔlebɛbo ngilehilelɛ ne bie a ɔbahola yeaboa wɔ yeamaa wɔaye adwenle mɔɔ ɛlɛ kɛ Gyihova ɛndwenle ɛ nwo anzɛɛ ɔnnwu mɔɔ ɛlɛfa nu la wɔavi ɛ ti anu la.
5. Kilehile kɛzi awie bahola akpo adalɛ ngilehilelɛ la anu.
5 Mekɛ mɔɔ limoa mɔɔ ɛzukoale Baebolo ne la, duzu a boale wɔ ɔmaanle ɛkpole adalɛ ngilehilelɛ a? Bie a ɛvale mɔɔ wɔ ɛzonlenlɛ ne hilehilele wɔ la ɛtotole mɔɔ Baebolo ne kilehile la anwo na yemɔ a boale wɔ a. Suzu neazo ko anwo: Bie a ɛnee ɛdie ɛdi kɛ Gyisɛse a le Nyamenle Tumivolɛ Bedevinli ne a. Wɔ mekɛ mɔɔ ɛgua zo ɛlɛsukoa Baebolo ne la, bie a ɛbizale ɛ nwo kɛ, ‘Asoo amgba ngilehilelɛ ɛhye le nɔhalɛ?’ Mekɛ mɔɔ ɛnleɛnleanle daselɛ mɔɔ wɔ Baebolo ne anu la, ɛholale ɛbuale kɛ kyɛkyɛ. Akee ɛvale Baebolo nu nɔhalɛ ne ɛziele adalɛ ngilehilelɛ ne agyakɛ anu: Gyisɛse a le “abɔdeɛ muala belamunli ralɛ,” “Nyamenle Ara Kokye ne a.” (Kɔl. 1:15; Dwɔn 3:18) Nɔhalɛ nu adalɛ ngilehilelɛ kola ‘sosɔ ndinli kpalɛ’ wɔ awie ahonle nu na ɔmaa ɔyɛ se kɛ ɔbadu ɔ bo. (2 Kɔl. 10:4, 5) Noko mɔɔ ɛholale ɛyɛle ye zɔ la, wɔanli ninyɛne mɔɔ ɛnee ɛdie ɛdi dɛba la anzi bieko.—Fel. 3:13.
6. Duzu ati a ɛbahola wɔanyia anwodozo kɛ Gyihova “ɛlɔlɛ kpundii ne wɔ ɛkɛ dahuu” ɛ?
6 Ɛbahola wɔava adenle ko ne ala azo wɔazukoa mɔɔ Baebolo ne kilehile wɔ Gyihova ɛlɔlɛ ne anwo la anwo debie. Saa wɔ adwenle nu yɛ wɔ kesee wɔ Gyihova ɛlɔlɛ ne anwo wɔ mekɛ mɔɔ ɛlɛyia sɔnea la a, biza ɛ nwo kɛ, ‘Asoo adwenle mɔɔ menyia la tenrɛ ɔ?’ Fa Gyihova ɛlɔlɛ ne anwo adwenle nu keseeyɛlɛ mɔɔ wɔnyia la toto edwɛkɛ mɔɔ wɔ Edwɛne 136:1—ngɛlɛlera mɔɔ edwɛkɛtile ɛhye gyi zo la anwo. Duzu ati a Gyihova kilehile yɛ kɛ ye ɛlɔlɛ ne le “kpundii” ɛ? Duzu ati a edwɛkɛ, “Ye ɛlɔlɛ kpundii ne wɔ ɛkɛ dahuu” finde zɔhane edwɛne ne anu fane 26 ɛ? Kɛ mɔɔ yɛzuzu nwo la, ɛlɔlɛ kpundii mɔɔ Gyihova lɛ maa ye menli la le Baebolo nu mɔlebɛbo ngilehilelɛ ne bie, ɔle kɛ Baebolo nu ngilehilelɛ gyɛne mɔɔ wɔlie wɔdo nu la. Adwenle mɔɔ kile kɛ ɛ nwo ɛngyia Gyihova na bɔbɔ ɔngulo wɔ la le adalɛ. Kpo adalɛ zɛhae, kɛ mɔɔ ɛbayɛ adalɛ ngilehilelɛ biala la!
7. Ngɛlɛlera mɔɔ kile kɛ Gyihova kulo yɛ la bie mɔ a le boni?
7 Edwɛkɛ gyɛne dɔɔnwo mɔɔ kile kɛ Gyihova kulo yɛ la wɔ Baebolo ne anu. Kɛ neazo la, Gyisɛse hanle hilele ye ɛdoavolɛma kɛ: “Bɛsonle bolɛ bɛtɛla ngɛsanloma dɔɔnwo.” (Mat. 10:31) Gyihova mumua ne zele ye menli ne kɛ: “Mebamaa wɔ anwosesebɛ, ɛhɛe, mebaboa wɔ, mebava me tenleneyɛlɛ ɛsalɛ fema ne meazɔ wɔ nu ɛsesebɛ.” (Aye. 41:10) Edwɛkɛ zɔhane anu la ɛkɛ kpalɛ. Gyisɛse anga kɛ ‘Bie a bɛsonle bolɛ bɛtɛla’ anzɛɛ Gyihova anga kɛ ‘Bie a mebaboa wɔ.’ Emomu, bɛhanle kɛ: “Bɛsonle bolɛ bɛtɛla” yɛɛ “Mebaboa wɔ.” Saa ɛlɛyia sɔnea bie na wɔ adwenle nu yɛ wɔ kesee wɔ Gyihova ɛlɔlɛ ne anwo a, ngɛlɛlera ɛhye mɔ baboa wɔ yeamaa wɔ ahonle adɔ wɔ azule nu na yeamaa wɔalie wɔali bɔkɔɔ kɛ Gyihova kulo wɔ. Yɛlɛ daselɛ dɔɔnwo mɔɔ kile kɛ ngɛlɛlera ɛhye mɔ le nɔhalɛ a. Saa ɛyɛ wɔ adwenle nu keseeyɛlɛ ne anwo asɔne na ɛdwenledwenle ngɛlɛlera ɛhye mɔ anwo a, ɔbamaa wɔaha edwɛkɛ mɔɔ wɔ 1 Dwɔn 4:16 la bie, ɔse: “Yɛranwu ye kɛ Nyamenle kulo yɛ yɛɛ yɛdie yɛdi.”a
8. Saa ɔyɛ na wɔ adwenle nu yɛ wɔ kesee wɔ Gyihova ɛlɔlɛ ne anwo a, duzu a ɛbahola wɔayɛ a?
8 Na saa ɔyɛ na wɔ adwenle nu yɛ wɔ kesee wɔ Gyihova ɛlɔlɛ ne anwo noko ɛ? Fa kɛzi ɛte nganeɛ la toto mɔɔ ɛze la anwo. Kɛzi yɛte nganeɛ wɔ debie nwo la kola kakyi, noko edwɛkɛ mɔɔ le nɔhalɛ la ɛngakyi, na Baebolo ne kilehile yɛ kɛ ɛlɔlɛ mɔɔ Gyihova lɛ maa yɛ la le nɔhalɛ edwɛkɛ, ɔti ɔnrɛhakyi. Saa ɛmaa wɔ adwenle nu yɛ wɔ kesee a, ɔle kɛ asɛɛ ɛlɛka kɛ Baebolo ne anu edwɛkɛ ne mɔɔ se Gyihova subane titili a le ɛlɔlɛ la ɛnle nɔhalɛ.—1 Dwɔn 4:8.
DWENLE KƐZI GYIHOVA ‘KULO WƆ’ LA ANWO
9-10. Mɔɔ Gyisɛse hanle kɛ “Selɛ ne kulo bɛ,” wɔ Dwɔn 16:26, 27 la, duzu a ɛnee ɔlɛkile a? (Eza nea nvoninli ne.)
9 Yɛbahola yɛazukoa Gyihova ɛlɔlɛ ne anwo ninyɛne dɔɔnwo yɛavi edwɛkɛ ɛhye mɔɔ Gyisɛse hanle hilele ye ɛdoavolɛma ne la anu: “Selɛ ne kulo bɛ.” (Kenga Dwɔn 16:26, 27.) Tɛ kɛ ɛnee Gyisɛse kulo kɛ ye ɛdoavolɛma ne anye die la ati a ɔhanle zɔhane edwɛkɛ ne ɔhilele bɛ a. Saa yɛnea ngyehyɛnu mɔɔ limoa la a, yɛkola yɛnwu kɛ tɛ kɛzi Gyisɛse ɛdoavolɛma ne te nganeɛ la anwo edwɛkɛ a ɛnee ɔlɛka a. Emomu, ɛnee ɔlɛka asɔneyɛlɛ nwo edwɛkɛ.
10 Ɛnee Gyisɛse ɛha ɛhile ye ɛdoavolɛma ne kɛ bɛyɛ asɔne wɔ ye duma nu noko yeanga kɛ bɛva bɛ asɔneyɛlɛ bɛdo ɔ nyunlu. (Dwɔn 16:23, 24) Ɛnee ɔhyia kɛ bɛnwu ye zɔ. Mɔɔ bɛdwazole Gyisɛse la, bie a ye ɛdoavolɛma ne bɛahulo kɛ bɛbava bɛ asɔneyɛlɛ bɛado ɔ nyunlu. Ɛnee Gyisɛse ɛrayɛ bɛ gɔnwo. Bie a anrɛɛ bɛbanyia adwenle kɛ kɛmɔ Gyisɛse kulo bɛ la ati ɔbamaa yeadie bɛ nzɛlɛlɛ na yeaha yeahile ɔ Ze kɛ ɔboa bɛ. Noko Gyisɛse hanle kɛ ɔnle kɛ bɛnyia adwenle zɔ. Duzu ati ɔ? Ɔluakɛ ɔhanle ɔhilele bɛ kɛ: “Selɛ ne kulo bɛ.” Ɛhye kile kɛ, ɛnee Gyisɛse kpondɛ kɛ bɛnwu kɛ Gyihova mumua ne kulo kɛ ɔtie bɛ asɔneyɛlɛ. Edwɛkɛ ɛhye boka asɔneyɛlɛ nwo mɔlebɛbo ngilehilelɛ ne mɔɔ wɔ Baebolo ne anu la anwo. Dwenle kɛzi ɛhye fale ɛ nwo la anwo: Baebolo ne mɔɔ wɔzukoa la ɛmaa wɔranwu Gyisɛse na wɔnyia ɔ nwo ɛlɔlɛ. (Dwɔn 14:21) Noko kɛ mɔɔ ɛvoya mɔɔ limoa la anu ɛdoavolɛma ne yɛle la, ɛbahola wɔava anwodozo wɔava wɔ asɔneyɛlɛ wɔado Nyamenle anyunlu ɔluakɛ ‘ɔkulo wɔ.’ Mekɛ biala mɔɔ ɛbava wɔ asɔneyɛlɛ wɔado Gyihova anyunlu la, ɛnee ɛlɛda ye ali kɛ ɛlɛ diedi wɔ edwɛkɛ zɔhane anu.—1 Dwɔn 5:14.
Ɛbahola wɔava anwodozo wɔayɛ asɔne, ɔluakɛ Gyihova mumua ne “kulo wɔ” (Nea ɛdendɛkpunli 9-10)b
NWU ƐLEKA MƆƆ ADWENLE NU KESEEYƐLƐ VI LA
11. Saa yɛmaa yɛ adwenle nu yɛ yɛ kesee wɔ Gyihova ɛlɔlɛ ne anwo a, kɛzi ɔbamaa Seetan anye alie ɛ?
11 Duzu a maa yɛ adwenle nu yɛ yɛ kesee wɔ Gyihova ɛlɔlɛ ne anwo a? Bie a ɛbaha kɛ ɔvi Seetan ɛkɛ, na nɔhalɛ bie wɔ nu. Abɔnsam ‘ɛlɛkpondɛ yɛ ahye yɛ ali,’ ɔti saa yɛmaa yɛ adwenle nu yɛ yɛ kesee wɔ Gyihova ɛlɔlɛ ne anwo a, ɔ nye balie. (1 Pita 5:8) Ɔluakɛ Gyihova ɛlɔlɛ ne a maanle ɔvale ɛkpɔnedeɛ ne ɔmaanle yɛ a—debie mɔɔ Seetan kulo kɛ yɛte nganeɛ kɛ yɛnfɛta kɛ yɛnyia zolɛ nvasoɛ la. (Hib. 2:9) Noko saa yɛ adwenle nu yɛ yɛ kesee wɔ Gyihova ɛlɔlɛ ne anwo a, nwane a anye die a? Seetan ɔ. Yɛɛ saa yɛmaa yɛ sa nu to wɔ ngyegyelɛ mekɛ nu a, nwane a asa ka mɔɔ ɔkpondɛ la a? Seetan ko ye ala ɔ. Ɔkulo kɛ yɛnyia adwenle kɛ Gyihova ɛngulo yɛ noko ɔdaye a Gyihova ɛngulo ye a. Ye “agyiba” titili ne mɔ ko a le kɛ ɔmaa yɛade nganeɛ kɛ yɛdayɛ a Gyihova ɛngulo yɛ na yekpo yɛ a. (Ɛfɛ. 6:11) Saa yɛnwu mɔɔ kpɔvolɛ ne kulo kɛ ɔyɛ la a, ɔbamaa yɛabɔ kpɔkɛ ɛsesebɛ yɛazi “Abɔnsam adenle.”—Gye. 4:7.
12-13. Kɛzi ɛtane mɔɔ bɛvale bɛwole yɛ la bahola amaa yɛ adwenle nu ayɛ yɛ kesee wɔ Gyihova ɛlɔlɛ ne anwo ɛ?
12 Debie gyɛne bahola amaa yɛ adwenle nu ayɛ yɛ kesee wɔ Gyihova ɛlɔlɛ ne anwo. Yemɔ a le boni? Yemɔ a le ɛtane mɔɔ bɛvale bɛwole yɛ la. (Edw. 51:5; Wlo. 5:12) Ɛtane zɛkyele agɔnwolɛvalɛ mɔɔ wɔ alesama nee bɛ Bɔvolɛ ne avinli la. Eza ɛtane zɛkyele yɛ adwenle, yɛ ahonle nee yɛ sonlabaka ne.
13 Ɛtane gyegye yɛ wɔ adenle biala anu, ɔmaa yɛ adwenle bua yɛ fɔlɛ, adwenleadwenle tɔ yɛ nwo, yɛte nganeɛ kɛ yɛnlɛ banebɔlɛ yɛɛ yɛbɔ anyiemgba. Saa yɛyɛ ɛtane bie a, ɔbahola yeamaa yɛade nganeɛ zɔ. Noko akee kɛmɔ yɛze ye dahuu kɛ bɛvale ɛtane bɛwole yɛ la ati, ɔdaye noko ɔkola ɔmaa yɛte zɔhane nganeɛ ne—na Gyihova ambɔ yɛ kɛ yɛde nganeɛ zɔ. (Wlo. 8:20, 21) Kɛ mɔɔ kale bie taye sɛkye a ɔngola tia kpalɛ la, zɔhane ala a yɛdayɛ noko yɛnli munli la ati, yɛngola yɛnyɛ mɔɔ Gyihova kulo kɛ yɛyɛ la pɛpɛɛpɛ a. Ɔti ɔnyɛ nwanwane kɛ ɔdwu mekɛ ne bie a yɛ adwenle nu yɛ yɛ kesee wɔ Gyihova ɛlɔlɛ ne anwo la. Saa ɔba ye zɔ a, ɔwɔ kɛ yɛkakye kɛ Gyihova a le ‘Nyamenle bedevinli mɔɔ ɔ nwo yɛ ɛzulolɛ mɔɔ ɔdi ye ngyekyeleɛ zo na ɔda ɛlɔlɛ kpundii ali ɔkile bɛdabɛ mɔɔ bɛkulo ye na bɛdi ye mɛla ne mɔ azo la.’—Nih. 1:5.
14. Saa yɛdwenledwenle ɛkpɔnedeɛ ne anwo a, kɛzi ɔboa yɛ ɔmaa yɛye adwenle mɔɔ yɛlɛ kɛ Gyihova ɛnrɛhulo yɛ ɛlɛ la yɛfi yɛ ti anu ɛ? (Wulomuma 5:8) (Eza nea ɛlɛka, “Bɔ Ɛ Nwo Bane Fi ‘Ɛtane Mɛlɛbɛla Ne’ Anwo.”)
14 Nɔhalɛ nu, ɔyɛ a yɛbade nganeɛ kɛ yɛnfɛta Gyihova ɛlɔlɛ ne. Na saa yɛbaha a, amgba yɛnfɛta—ɔti a ɔmaa ye ɛlɔlɛ ne yɛ nwanwane la. Debie biala ɛnle ɛkɛ mɔɔ yɛyɛ a ɔbamaa yɛafɛta Gyihova ɛlɔlɛ ne a. Noko ɛkpɔnedeɛ ne keda yɛ ɛtane ne mɔ azo, yɛɛ Gyihova duale ɛkpɔnedeɛ ne ɔluakɛ ɔkulo yɛ. (1 Dwɔn 4:10) Eza kakye kɛ Gyisɛse wule maanle ɛtanevolɛma, tɛ menli mɔɔ di munli la ɔ. (Kenga Wulomuma 5:8.) Yɛ nuhua biala ɛnrɛhola ɛnrɛyɛ debie biala pɛpɛɛpɛ, yɛɛ Gyihova noko anye ɛnla kɛ yɛbayɛ zɔ. Saa yɛte ɔ bo kɛ yɛ sinlidɔlɛ kola maa yɛ adwenle nu yɛ yɛ kesee wɔ Gyihova ɛlɔlɛ ne anwo a, ɔbamaa yɛabɔ kpɔkɛ yɛaho yɛatia adwenle zɔhane ɛsesebɛ.—Wlo. 7:24, 25.
KPA KƐ ƐBALI NƆHALƐ DAHUU
15-16. Yɛdi nɔhalɛ yɛmaa Gyihova dahuu a, duzu a yɛ nye bahola ala a, na duzu ati ɔ? (2 Samoɛle 22:26)
15 Gyihova kulo kɛ yɛsi kpɔkɛ kpalɛ na ‘yɛbeta ye.’ (Dit. 30:19, 20) Saa yɛyɛ zɔ a, yɛbahola yɛayia anwodozo kɛ ɔbali nɔhalɛ yeamaa yɛ dahuu. (Kenga 2 Samoɛle 22:26.) Saa yɛdi nɔhalɛ yɛmaa Gyihova dahuu a, yɛbahola yɛamaa yɛ nye ala kɛ ɔbaboa yɛ wɔ tɛnlabelɛ biala mɔɔ yɛbayia wɔ ɛbɛlabɔlɛ nu la anu.
16 Yɛnwu deɛmɔti ɔwɔ kɛ yɛgyinla sɔnea nloa kpundii la wɔ edwɛkɛ ɛhye anu. Yɛze kɛ Gyihova kulo yɛ na ɔbaboa yɛ. Mɔɔ Baebolo ne kilehile yɛ la ɛne. Saa yɛ adwenle nu yɛ yɛ kesee a, yɛbahola yɛadwenledwenle mɔɔ yɛze kɛ ɔle nɔhalɛ la anwo na tɛ kɛzi yɛte nganeɛ la anwo. Maa yɛhɔ zo yɛnyia anwodozo wɔ Baebolo nu nɔhalɛ ɛhye mɔɔ se Gyihova ɛlɔlɛ kpundii ne wɔ ɛkɛ dahuu la anu.
EDWƐNE 159 Wula Gyihova Anyunlunyia
a Neazo gyɛne a le Ditilɔnomi 31:8; Edwɛne 94:14 yɛɛ Ayezaya 49:15.
b NVONINLI NE ANWO NGILENU: Adiema nrenyia bie ɛlɛyɛ asɔne kɛ Gyihova ɛboa ye ɛmaa ɔnlea ɔ ye mɔɔ ɛnde kpɔkɛ, ɔnlea ye ezukoa zo boɛ, na ɔtete ɔ ra raalɛ ne ɔmaa ɔhulo Gyihova.