EDWƐKƐ 42
EDWƐNE 44 Anwunvɔnenli Asɔneyɛlɛ
Kɛzi Ɛbahola Wɔayɛ Asɔne Kpalɛ La
“ Meva me ahonle muala mevɛlɛ wɔ. O Gyihova, bua me.”—EDW. 119:145.
BODANE
Saa yɛdwenledwenle Gyihova azonvolɛ asɔneyɛlɛ ngakyile mɔɔ wɔ Baebolo ne anu la anwo a, ɔbaboa yɛ yeamaa yɛayɛ asɔne kpalɛ.
1-2. (a) Duzu a kola maa ɔyɛ se kɛ yɛbaha yɛ ahonle nu edwɛkɛ yɛahile Gyihova a? (b) Kɛzi yɛkola yɛnwu kɛ Gyihova tie yɛ asɔneyɛlɛ ɛ?
ASOO ɔyɛ a ɛte nganeɛ kɛ edwɛkɛ ko ne ala a ɛta ɛka wɔ wɔ asɔneyɛlɛ nu anzɛɛ wɔ asɔneyɛlɛ ne ɛnvi wɔ ahonle nu ɔ? Ɛhye kola to yɛ muala. Kɛmɔ yɛ muala yɛnlɛ alagye wɔ ɛbɛlabɔlɛ nu la ati, ɔyɛ a ɔmaa yɛfa yɛ asɔneyɛlɛ ne mɔ yɛnriandi. Anzɛɛ bie bɔbɔ a ɔbayɛ se kɛ yɛbaha yɛ ahonle nu edwɛkɛ yɛahile Gyihova ɔluakɛ yɛte nganeɛ kɛ yɛnfɛta kɛ yɛbikye ye.
2 Baebolo ne maa yɛnwu kɛ tɛ mɔɔ hyia Gyihova la a le edwɛkɛ agbɔkɛ mɔɔ yɛbava yɛali gyima la, emomu ɔkulo kɛ yɛbɛlɛ yɛ nwo aze yɛka yɛ ahonle nu edwɛkɛ yɛkile ye. Ɔtie “bɛlɛvoma modolɛ.” (Edw. 10:17) Ɔtie yɛ edwɛkɛkpɔkɛ ko biala kpalɛ ɔluakɛ ɔdwenle yɛ nwo.—Edw. 139:1-3.
3. Kpuya boni mɔ a yɛbazuzu nwo wɔ edwɛkɛ ɛhye anu a?
3 Yɛbahola yɛabiza yɛ nwo kɛ: Duzu ati a yɛbahola yɛava anwodozo yɛayɛ asɔne a? Kɛ ɔkɛyɛ na yɛahola yɛayɛ asɔne kpalɛ ɛ? Saa yɛdwenledwenle asɔne mɔɔ Gyihova azonvolɛ vi bɛ ahonle nu yɛle mɔɔ bɛhɛlɛ wɔ Baebolo ne anu la anwo a, kɛzi ɔbaboa yɛ yeamaa yɛayɛ asɔne kpalɛ ɛ? Saa yɛ adwenle ɛdu ɛfonyia la ati yɛnnwu mɔɔ yɛka wɔ yɛ asɔneyɛlɛ nu a, duzu a yɛbahola yɛayɛ a? Maa yɛzuzu kpuya ɛhye mɔ anwo mualɛ ne anwo.
FA ANWODOZO YƐ ASƆNE
4. Duzu a bahola aboa yɛ yeamaa yɛava anwodozo yɛayɛ asɔne a? (Edwɛne 119:145)
4 Saa yɛte ɔ bo kɛ Gyihova le agɔnwolɛ kpalɛ mɔɔ ɔkulo kɛ ɔwie yɛ boɛ la a, ɔbamaa yɛanwu kɛ yɛbahola yɛava anwodozo yɛayɛ asɔne. Edwɛne 119 kɛlɛvolɛ ne bɔle mɔdenle kɛ ɔbanwu Gyihova wɔ adenle zɔhane azo wɔ mekɛ biala mɔɔ ɔbayɛ asɔne la. Ɔyiale ngyegyelɛ wɔ ye ɛbɛlabɔlɛ nu. Menli bie mɔ hanle ɔ nwo adalɛ edwɛkɛ. (Edw. 119:23, 69, 78) Ɛnee eza ɔwɔ kɛ ɔko ɔtia ɔdaye mumua ne ye sinlidɔlɛ ne mɔ. (Edw. 119:5) Noko yeanzulo kɛ ɔbaha ye ahonle nu edwɛkɛ yeahile Gyihova.—Kenga Edwɛne 119:145.
5. Saa yɛyɛ ɛtane bie a duzu ati a ɔnle kɛ yemɔ maa yɛgyakyi asɔneyɛlɛ a? Maa neazo.
5 Gyihova kulo kɛ bɛdabɛ mɔɔ bɛyɛ ɛtane mgbole bɔbɔ la fa bɛ asɔneyɛlɛ to ɔ nyunlu. (Aye. 55:6, 7) Ɔti saa yɛyɛ ɛtane bie a, ɔnle kɛ yemɔ maa yɛgyakyi asɔneyɛlɛ. Maa yɛyɛ ndonwo bie. Fa ye kɛ ɛlɛkɔ wɔakpɔla ɛ gɔnwo bie na ɛ nye ɛvo adenle ne. Asoo kɛmɔ ɛ gɔnwo ne nwu kɛ wɔminli a ɛ ti bazi aze la ati ɛnrɛvɛlɛ ye kɛ ɔhile wɔ adenle ne ɔ? Ɛnrɛyɛ ye zɔ! Zɔhane ala a ɔyɛ na yɛnnwu mɔɔ yɛyɛ anzɛɛ yɛyɛ ɛtane bie bɔbɔ a, yɛbahola yɛava anwodozo yɛayɛ asɔne a.—Edw. 119:25, 176.
KƐ ƆKƐYƐ NA WƆAHOLA WƆAYƐ ASƆNE KPALƐ LA
6-7. Saa yɛdwenle Gyihova subane ne mɔ anwo a, kɛzi ɔbaboa yɛ yeamaa yɛayɛ asɔne kpalɛ ɛ? Maa neazo. (Eza nea ɔbodwɛkɛ ne.)
6 Saa yɛ asɔneyɛlɛ bayɛ kpalɛ a, ɔwɔ kɛ yɛfi yɛ ahonle nu yɛka yɛ ngyegyelɛ kɔsɔɔti nee debie biala mɔɔ wɔ yɛ adwenle nu la yɛkile Gyihova. Ɔti duzu a baboa yɛ yeamaa yɛahola yɛayɛ zɔ a?
7 Dwenledwenle Gyihova subane ne mɔ anwo.a Saa yɛdwenledwenle ye subane ne mɔ anwo a, ɔbamaa yɛahola yɛaha yɛ ahonle nu edwɛkɛ yɛahile ye. (Edw. 145:8, 9, 18) Suzu adiema raalɛ Kristine mɔɔ ɛnee ye papa kulo basabasayɛlɛ la neazo ne anwo. Ɔhanle kɛ: “Ɛnee ɔnla aze kɛ mebabu Gyihova kɛ me Ze na meaha me edwɛkɛ meahile ye. Mendele nganeɛ kɛ me sinlidɔlɛ ne mɔ bamaa yeakpo me.” Gyihova subane boni a boale ye a? Ɔhanle kɛ: “Mendwenlenle Gyihova ɛlɔlɛ kpundii ne anwo na yemɔ maanle menwunle kɛ ɔkulo me. Meze kɛ ɔnrɛgyakyi me ɛlɛ. Saa metɔ aze bɔbɔ a, ɔbavi ɛlɔlɛ nu yeamaa me zo. Ɛhye boa me maa mekola meda anyelielɛ mɔɔ wɔ me ahonle nu nee me nyanelilɛ kɔsɔɔti ali mekile ye.”
8-9. Saa yɛdwenle mɔɔ yɛkulo kɛ yɛka la anwo kolaa na yɛayɛ asɔne a kɛzi ɔbaboa yɛ ɛ? Maa neazo.
8 Dwenle mɔɔ ɛbaha la anwo. Kolaa na wɔayɛ asɔne la, ɛbahola wɔabiza ɛ nwo kpuya bie mɔ. Kɛ neazo la: ‘Ngyegyelɛ fɔɔnwo boni mɔ a melɛyia bɛ kɛkala a? Asoo ɔwɔ kɛ mefa awie bie ɛtane mekyɛ ye ɔ? Melɛyia ngyegyelɛ fofolɛ bie mɔɔ ɔhyia kɛ Gyihova boa me na meahola meali zo ɔ?’ (2 Arl. 19:15-19) Eza yɛbahola yɛali Gyisɛse asɔneyɛlɛ nwo neazo ne azo na yɛadwenle Gyihova duma ne, Ye Belemgbunlililɛ ne nee Ye ɛhulolɛdeɛ nwo edwɛkɛ mɔɔ yɛbahola yɛaha wɔ yɛ asɔneyɛlɛ nu la anwo.—Mat. 6:9, 10.
9 Mɔɔ adiema raalɛ Aliska nwunle kɛ ɔ hu ɛnyia kansa wɔ ye adwenle nu la, ɛnee ɔyɛ se ɔmaa ye kɛ ɔbayɛ asɔne. Ɔhanle kɛ: “Ɛnee me adwenle ɛdu ɛfonyia ɔti saa meka kɛ meyɛ asɔne a, mennwu mɔɔ menga bɔbɔ a.” Duzu a ɛboa ye a? Ɔhanle kɛ: “Kolaa na meayɛ asɔne la, mefa mekɛ ekyii mesuzu mɔɔ mekulo kɛ meka la anwo na ɛhye ɛmmaa menga me ngomekye me nwo edwɛkɛ wɔ me asɔneyɛlɛ nu. Ɔmaa mekola mesie me nwo dii na meka ninyɛne dɔɔnwo anwo edwɛkɛ mekile Gyihova wɔ asɔneyɛlɛ nu.”
10. Duzu ati a ɔhyia kɛ yɛyɛ asɔne yɛkyɛ ekyii a? (Eza nea nvoninli ne mɔ.)
10 Anrɛɛ kyɛ ekyii. Asɔneyɛlɛ nzinrenzinra le kpalɛ ɛdeɛ, noko saa yɛkyɛ ekyii a ɔbamaa yɛahola yɛaha mɔɔ wɔ yɛ ahonle nu la amuala.b Aliska ahu Elijah hanle kɛ: “Mebɔ mɔdenle kɛ mebayɛ asɔne fane dɔɔnwo kenle ko biala, na kɛmɔ mekyɛ wɔ me asɔneyɛlɛ nu la ati yemaa mebikye Gyihova kpalɛ. Tɛ kɛ Gyihova ɛlɛkendɛ kɛ mebawie me asɔneyɛlɛ ne ndɛndɛ, ɔti mekola mekyɛ.” Sɔ ɛhye nea: Kpondɛ mekɛ nee ɛleka mɔɔ ɛbahola wɔayɛ asɔne mɔɔ debie biala ɛndwehwe wɔ adwenle la, bie a ɛbahola wɔaha ye kpole na maa ɔyɛ wɔ subane kɛ ɛyɛ asɔne a ɛbahyɛ ekyii.
Kpondɛ mekɛ nee ɛleka mɔɔ baboa wɔ yeamaa wɔahola wɔayɛ asɔne wɔahyɛ ekyii la (Nea ɛdendɛkpunli 10)
DWENLE ASƆNEYƐLƐ NGAKYILE MƆƆ WƆ BAEBOLO NE ANU LA ANWO
11. Saa yɛdwenledwenle asɔneyɛlɛ ngakyile mɔɔ wɔ Baebolo ne anu la anwo a, kɛzi ɔbaboa yɛ ɛ? (Eza nea ɛlɛka, “Ɛwɔ Bɛ Tɛnlabelɛ Ne Bie Anu Ɔ?”)
11 Saa ɛdwenledwenle asɔne mɔɔ Gyihova azonvolɛ vi bɛ ahonle nu yɛle nee edwɛne mɔɔ bɛdole bɛyele Gyihova ayɛlɛ mɔɔ bɛhɛlɛ wɔ Baebolo ne anu la anwo a, ɔbaboa wɔ kpalɛ. Mekɛ mɔɔ ɛlɛsuzu kɛzi Nyamenle azonvolɛ hanle mɔɔ wɔ bɛ ahonle nu la amuala hilele ye la anwo la, ɔbamaa ɛdawɔ noko wɔaha mɔɔ wɔ wɔ ahonle nu la amuala wɔahile Gyihova. Bie a eza ɛbanwu edwɛkɛ fofolɛ mɔɔ ɛbahola wɔava wɔaye Gyihova ayɛlɛ wɔ asɔneyɛlɛ nu la. Bie a ɛbanwu asɔneyɛlɛ mɔɔ ɔ nee wɔ tɛnlabelɛ ne le ko la.
12. Saa yɛlɛkenga asɔneyɛlɛ bie mɔɔ wɔ Baebolo ne anu la a, kpuya boni mɔ a yɛbahola yɛabiza yɛ nwo a?
12 Saa ɛlɛkenga asɔneyɛlɛ bie mɔɔ wɔ Baebolo ne anu la a, biza ɛ nwo kɛ: ‘Nwane a hanle edwɛkɛ ɛhye a na tɛnlabelɛ boni a ɛnee ɔwɔ nu a? Asoo mɔɔ ɔlɛka la fale me nwo ɔ? Duzu a mesukoa mefi nu a?’ Bie a ɔbahyia kɛ ɛyɛ nwolɛ neɛnleanu dɔɔnwo ɛdeɛ, noko nvasoɛ bara zo. Suzu neazo bie mɔ anwo.
13. Asɔneyɛlɛ nwo debie boni a yɛbahola yɛazukoa yɛavi Hana ɛkɛ a? (1 Samoɛle 1:10, 11) (Eza nea nvoninli ne.)
13 Kenga 1 Samoɛle 1:10, 11. Mekɛ mɔɔ Hana yɛ asɔne ɛhye la, ɛnee ɔgyi ngyegyelɛ mgbole nwiɔ bie anloa. Ɛnee ɔtɛwole, yɛɛ ɔ hola noko ɛlɛkile ye ateetee. (1 Sa. 1:4-7) Saa ɛlɛ ngyegyelɛ bie mɔɔ wɔgyinla ɔ nloa wɔhyɛ la a, duzu a ɛbahola wɔazukoa wɔavi Hana asɔneyɛlɛ ne anu a? Mɔɔ ɔhanle mɔɔ ɛlɛgyegye ye la amuala ɔhilele Nyamenle la, ɔ nzo nu dwole ye. (1 Sa. 1:12, 18) Saa yɛdayɛ noko ‘yɛfuandi yɛ adesoa yɛto Gyihova anwo zo,’ kile kɛ, saa yɛka ngyegyelɛ fɔɔnwo mɔɔ yɛlɛyia nee kɛzi bɛmaa yɛte nganeɛ la yɛkile ye a, yɛ nzo nu badwo yɛ. —Edw. 55:22.
Mɔɔ ɛnee Hana ɛtɛwole na ɔ hola ne noko ɛlɛkile ye ateetee la, ɔhanle mɔɔ ɛlɛgyegye ye la amuala ɔhilele Gyihova (Nea ɛdendɛkpunli 13)
14. (a) Duzu bieko a yɛsukoa yɛfi Hana neazo ne anu a? (b) Saa yɛdwenledwenle Ngɛlɛlera ne anwo a, kɛzi ɔbamaa yɛayɛ asɔne kpalɛ ɛ? (Nea ɔbodwɛkɛ ne.)
14 Mɔɔ Hana wole ɔ ra Samoɛle la, ɛvolɛ ekyii anzi, ɔvale ye ɔhɔmaanle Ɛsɔfo Kpanyinli Yilae. (1 Sa. 1:24-28) Ɔhanle anwodozo mɔɔ ɔlɛ kɛ Gyihova bɔ ye azonvolɛ nɔhavoma anwo bane na ɔdwenle bɛ nwo la anwo edwɛkɛ wɔ ye asɔneyɛlɛ bie anu.c (1 Sa. 2:1, 8, 9) Bie a ngyegyelɛ mɔɔ ɛnee Hana ɛlɛyia wɔ sua nu la anvi ɛkɛ ɛdeɛ, noko ɔvale ye adwenle ɔziele kɛzi Gyihova yilale ye la azo. Duzu a yɛsukoa yɛfi nu a? Saa yɛfa yɛ adwenle yɛsie kɛzi Gyihova ɛboa yɛ too yeradwu ɛnɛ la azo a, ɔbamaa yɛahola yɛagyinla ngyegyelɛ mɔɔ yɛlɛyia la anloa kpalɛ.
15. Saa bɛ nee yɛ anli ye boɛ a, duzu a yɛbahola yɛazukoa yɛavi Gyɛlɛmaya nzɛlɛlɛ ne anu a? (Gyɛlɛmaya 12:1)
15 Kenga Gyɛlɛmaya 12:1. Ɔdwule mekɛ bie la, ɛnee ɔgyegye Gyɛlɛmaya kɛ ninyɛne ɛlɛkɔ boɛ amaa amumuyɛma la. Kɛzi ɔ gɔnwo mɔ Yizilayɛma nee ye lile la noko gyegyele ye. (Gyɛ. 20:7, 8) Saa yɛnwu kɛ ninyɛne ɛlɛkɔ boɛ amaa menli mɔɔ ɛnli nɔhalɛ la anzɛɛ bɛgolo yɛ nwo a, yɛbade nganeɛ kɛ Gyɛlɛmaya la. Ɔwɔ nu kɛ Gyɛlɛmaya lale kɛzi ɔdele nganeɛ la ali, noko yeambɔ Gyihova somolɛ kɛ ɔnli pɛlepɛle. Mɔɔ ɔnwunle kɛzi Gyihova hwenle Ye menli ne mɔɔ ɛde atua la anzo la, bie a anwodozo mɔɔ ɔlɛ wɔ Gyihova pɛlepɛlelilɛ ne anu la yɛle kpole. (Gyɛ. 32:19) Yɛdayɛ noko yɛbahola yɛaha mɔɔ ɛlɛgyegye yɛ la anwo edwɛkɛ wɔ yɛ asɔneyɛlɛ nu na yɛanyia anwodozo kɛ ɔbali nzisi biala mɔɔ yɛlɛyia ye ɛnɛ la anwo gyima wɔ ye mekɛ kpalɛ nu.
16. Saa yɛngola yɛnyɛ dɔɔnwo a, duzu a yɛbahola yɛazukoa yɛavi Livaenli bie mɔɔ ɛnee wɔ akɛlɛzonlenlɛ nu la ɛkɛ a? (Edwɛne 42:1-4) (Eza nea nvoninli ne mɔ.)
16 Kenga Edwɛne 42:1-4. Livaenli bie mɔɔ ɛnee wɔ akɛlɛzonlenlɛ nu na ɔngola ɔ nee ɔ gɔnwo mɔ Yizilayɛma ɛmbɔ nu ɛnzonle la a hɛlɛle zɔhane edwɛne ne a. Ye edwɛne ne da kɛzi ɛnee ɔte nganeɛ la ali. Saa yɛngola alienwo finde anzɛɛ bɛdo yɛ efiade ɔlua yɛ diedi ne ati a, bie a yɛbade ye edwɛkɛ ne abo. Kɛzi yɛte nganeɛ la kola kakyi, noko ɔnva nwo kɛzi yɛbade nganeɛ la, ɔle kpalɛ kɛ yɛbaha nwolɛ edwɛkɛ wɔ yɛ asɔneyɛlɛ nu. Bie a ɛhye baboa yɛ yeamaa yɛazuzu kɛzi yɛte nganeɛ la anwo kpalɛ na yɛahola yɛanyia yɛ tɛnlabelɛ ne anwo adwenle kpalɛ. Kɛ neazo la, Livaenli ne nwunle kɛ ɔbanyia nwolɛ adenle fofolɛ dɔɔnwo yɛaye Gyihova ayɛlɛ. (Edw. 42:5) Eza ɔdwenlenle kɛzi ɛnee Gyihova ɛlɛnea ye la anwo. (Edw. 42:8) Saa yɛyɛ asɔne ɛsesebɛ a, ɔbaboa yɛ amaa yɛade kɛzi yɛte nganeɛ la abo kpalɛ, yɛazie yɛ nwo dii na yɛanyia anwosesebɛ yɛagyinla kpundii.
Livaenli ne mɔɔ hɛlɛle Edwɛne 42 la hanle mɔɔ ɛnee wɔ ye ahonle nu la amuala hilele Nyamenle. Saa yɛka kɛzi yɛte nganeɛ la wɔ yɛ asɔneyɛlɛ nu a, ɔbamaa yɛanyia yɛ tɛnlabelɛ ne anwo adwenle kpalɛ (Nea ɛdendɛkpunli 16)
17. (a) Duzu a yɛbahola yɛazukoa yɛavi ngapezonli Dwona asɔneyɛlɛ ne anu a? (Dwona 2:1, 2) (b) Saa yɛlɛyia ngyegyelɛ a, kɛzi Edwɛne buluku ne anu edwɛkɛ bie mɔ bahola aboa yɛ ɛ? (Nea ɔbodwɛkɛ ne.)
17 Kenga Dwona 2:1, 2. Mekɛ mɔɔ ngapezonli Dwona la fɛlɛ kpole ne akunlu la a ɔyɛle asɔne ɛhye a. Dwona yɛle Gyihova anwo anzosesebɛ ɛdeɛ, noko ɛnee ɔlɛ anwodozo kɛ Gyihova bade ɔ ne. Ɔvale Edwɛne buluku ne anu edwɛkɛ dɔɔnwo a ɔyɛle ye asɔne ne a.d Ɔbayɛ kɛ ɛnee ɔze Edwɛne buluku ne anu edwɛkɛ ɛhye mɔ kpalɛ. Mɔɔ ɔdwenledwenlenle nwo la, ɔnyianle anwodozo kɛ Gyihova baboa ye. Zɔhane ala a saa yɛkye Baebolo ngyɛnu bie mɔ yɛgua yɛ ti anu a, ɔnrɛyɛ se kɛ yɛbahakye bɛ ndɛndɛ na yeakyekye yɛ rɛle wɔ mekɛ mɔɔ yɛlɛyia ngyegyelɛ bie mɔ na ɔwɔ kɛ yɛsɛlɛ Gyihova la.
KƆ ZO BIKYE GYIHOVA WƆ ASƆNEYƐLƐ NU
18-19. Saa ɔyɛ se kɛ yɛbala kɛzi yɛte nganeɛ la ali wɔ yɛ asɔneyɛlɛ nu a, kɛzi Wulomuma 8:26, 27 bahola akyekye yɛ rɛle ɛ? Maa neazo.
18 Kenga Wulomuma 8:26, 27. Ɔdwu mekɛ ne bie a, adwenleadwenle ngome kola maa ɔyɛ se kɛ yɛbaha kɛzi yɛte nganeɛ la yɛahile Gyihova. Noko yɛlɛ moalɛ. Wɔ mekɛ zɛhae mɔ anu, Nyamenle sunsum ne “sɛlɛ” maa yɛ. Wɔ adenle boni azo? Gyihova luale ye sunsum ne azo maanle bɛhɛlɛle asɔneyɛlɛ dɔɔnwo wɔ ye Edwɛkɛ ne anu. Saa yɛngola yɛnla mɔɔ wɔ yɛ ahonle nu la ali a, bie a Gyihova balie edwɛkɛ fɔɔnwo bie mɔɔ wɔ zɔhane asɔneyɛlɛ ne mɔ anu la ado nu kɛ yemɔ a yɛkulo kɛ yɛka a, na bie a yeabua.
19 Edwɛkɛ ɛhye boale adiema raalɛ Yelena mɔɔ vi Russia la. Kɛmɔ ɔyɛ asɔne na ɔkenga Baebolo ne la ati bɛhyele ye bɛdole efiade. Adwenleadwenle bole ɔ nwo zo ɔti ɛnee ɔyɛ se kɛ ɔbayɛ asɔne bɔbɔ. Ɔhanle kɛ: “Akee mengakyele kɛ saa adwenleadwenle bo me nwo zo na mennwu mɔɔ meyɛ nwolɛ asɔne a, Gyihova balie asɔne mɔɔ Ye azonvolɛ yɛle ye wɔ tete ne la bie ado nu kɛ . . . yemɔ a mekulo kɛ meka a. . . . Na ɛhye kyekyele me rɛle kpalɛ wɔ mekɛ mɔɔ ɛnee megyi ngyegyelɛ mɔɔ anloa yɛ se kpalɛ la anloa la.”
20. Saa adwenleadwenle tɔ yɛ nwo a, kɛ ɔkɛyɛ na yɛaziezie yɛ adwenle yɛamaa asɔneyɛlɛ ɛ?
20 Saa adwenleadwenle tɔ yɛ nwo a, ɔkola ɔmaa ninyɛne twehwe yɛ adwenle na ɔmaa ɔyɛ se kɛ yɛbayɛ asɔne. Yɛbahola yɛadie Edwɛne buluku ne mɔɔ bɛyɛ ye ɔdio la bie yɛava yɛaziezie yɛ adwenle. Kɛ mɔɔ Belemgbunli Devidi yɛle la, eza yɛbahola yɛahɛlɛ kɛzi yɛte nganeɛ la. (Edw. 18; 34; 142; ɔtidwɛkɛ ne mɔ.) Nɔhalɛ nu, yɛnlɛ kɛzi ɔwɔ kɛ awie siezie ɔ nwo maa asɔneyɛlɛ la anwo mɛla biala. (Edw. 141:2) Ɔti yɛ mɔɔ baboa wɔ la.
21. Duzu ati a yɛbahola yɛavi yɛ ahonle muala anu yɛayɛ asɔne a?
21 Saa yɛnwu kɛ Gyihova te kɛzi yɛte nganeɛ la abo kolaa bɔbɔ na yɛabuke yɛ nloa a, ɔkyekye yɛ rɛle kpole kpalɛ. (Edw. 139:4) Noko ɔkulo kɛ yɛka kɛzi yɛte nganeɛ nee kɛzi yɛlɛ ye nu anwodozo la yɛkile ye. Ɔti mmakpo kɛ ɛbazɛlɛ wɔ anwuma Selɛ ne. Maa asɔneyɛlɛ ngakyile mɔɔ wɔ ye Edwɛkɛ ne anu la ɛmaa wɔ anwosesebɛ ɔmaa ɛyɛ asɔne. Fi wɔ ahonle muala anu yɛ asɔne. Ka mɔɔ maa ɛ nye die nee mɔɔ maa ɛdi nyane la amuala kile ye. Gyihova ɛziezie ɔ nwo kɛ ɔbaboa wɔ kɛ mɔɔ Agɔnwolɛ kpalɛ bayɛ la!
EDWƐNE 45 Me Ahonle Nu Nzuzulɛ
a Kpondɛ “Gyihova subane titili bie mɔ” anwo edwɛkɛ wɔ Kilisiene Ɛbɛlabɔlɛ Nwo Ngɛlɛlera ne anu wɔ edwɛkɛtile “Gyihova” abo.
b Ɔwɔ kɛ asɔneyɛlɛ mɔɔ bɛgyinla asafo ne agyakɛ anu bɛyɛ la yɛ sikalɛ.
c Wɔ Hana asɔneyɛlɛ ne anu, ɛnee ye edwɛkɛ ne zɔho mɔɔ Mosisi hɛlɛle la. Bie a ɔnyianle mekɛ ɔdwenledwenlenle Ngɛlɛlera ne anwo. (Dit. 4:35; 8:18; 32:4, 39; 1 Sa. 2:2, 6, 7) Wɔ ɛvolɛ ɛya dɔɔnwo anzi, Gyisɛse mame Mɛle noko vale ayɛlɛyelɛ edwɛkɛ mɔɔ zɔho Hana ɛdeɛ ne la ɔlile gyima. —Luku 1:46-55.
d Kɛ neazo la, fa Dwona 2:3-9 toto Edwɛne 69:1; 16:10; 30:3; 142:2, 3; 143:4, 5; 18:6; yɛɛ 3:8 kɛ mɔɔ Dwona vale lile gyima la anwo.