Ɛzinzalɛ Arane YINTANƐTE ZO MBULUKUZIELƐLEKA
Ɛzinzalɛ Arane
YINTANƐTE ZO MBULUKUZIELƐLEKA
Nzema
@
  • ɛ
  • ɔ
  • Ɛ
  • Ɔ
  • BAEBOLO
  • MBULUKU
  • DEBIEZUKOALƐ
  • w25 December m. 20-25
  • Kɛzi Ɛbamaa Wɔ Atɔfolɛlielɛ Awula Gyihova Anyunlunyia La

Vidio biala ɛnle foa ɛhye

Mmafa ɛya vidio ne angola ambuke

  • Kɛzi Ɛbamaa Wɔ Atɔfolɛlielɛ Awula Gyihova Anyunlunyia La
  • Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo (Debiezukoalɛ Ɛdeɛ)—2025
  • Edwɛkɛtile Ngyikyi
  • Edwɛkɛ Mɔɔ Nee Ye Le Ko
  • DUZU ATI A ƆWƆ KƐ BƐWULA GYIHOVA ANYUNLUNYIA A?
  • KƐ ƆKƐYƐ NA BƐAWULA GYIHOVA ANYUNLUNYIA Ɛ?
  • NGYEGYELƐ MƆƆ ƆWƆ KƐ BƐKOATI NEE MƆƆ ƆWƆ KƐ BƐDI ZOLƐ LA
  • Kpuyia Ɛleka
    Yɛ Belemgbunlililɛ Gyima—2008
  • Duzu A Kɔ Zo Wɔ Gyihova Alasevolɛ Atɔfolɛlielɛ Bo A?
    Gyihova Alasevolɛ Anwo Kpuya Mɔɔ Menli Ta Biza
  • Kpo Ewiade Adwenle Wɔ Mekɛ Mɔɔ Ɛlɛyɛ Wɔ Atɔfolɛlielɛ Nwo Ngyehyɛleɛ La
    Yɛ Kilisiene Ɛbɛlabɔlɛ Nee Yɛ Ɛzonlenlɛ—Nyianu Buluku—2019
Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo (Debiezukoalɛ Ɛdeɛ)—2025
w25 December m. 20-25

EDWƐKƐ 51

EDWƐNE 132 Kɛkala Yɛyɛ Nwonane Ko

Kɛzi Ɛbamaa Wɔ Atɔfolɛlielɛ Awula Gyihova Anyunlunyia La

“Bɛmaa debie biala ɛhɔ zo kɛnlɛma mɔɔ ngyehyɛleɛ wɔ nwo a.”—1 KƆL. 14:40.

BODANE

Edwɛkɛ ɛhye bamaa yɛanwu kɛzi menli mɔɔ ɛlɛgya la bahola awula Gyihova anyunlunyia wɔ bɛ atɔfolɛlielɛ kenle ne la.

1-2. Kɛzi Gyihova bu atɔfolɛlielɛ ɛ?

Ɛ NEE awie ɛyɛ ngyehyɛleɛ kɛ bɛgya ɔ? Saa ɔle zɔ a, ɛnee bɛyɛ deɛ! Ɔbayɛ kɛ bɛ nye ɛbolo bɛlɛyɛ bɛ atɔfolɛlielɛ ne anwo ngyehyɛleɛ. Gyihova anye wɔ bɛ agyalɛ ne anwo. Ɔkulo kɛ bɛ atɔfolɛlielɛa kenle ne yɛ kɛnlɛma na bɛ nye die dahuu.—Mrɛ. 5:18; Sɔl. 3:11.

2 Ɔwɔ kɛ bɛfa bɛ atɔfolɛlielɛ ne bɛwula Gyihova anyunlunyia. Duzu ati ɔ? Kɛ ɔkɛyɛ na bɛahola bɛayɛ ye zɔ ɛ? Bɛhɛlɛ edwɛkɛ ɛhye bɛmaa menli mɔɔ bɛlɛgya na bɛlɛyɛ bɛ atɔfolɛlielɛ ne anwo ngyehyɛleɛ la titili. Noko ngyinlazo mɔɔ wɔ nu la bahola aboa yɛ muala yeamaa yɛawula Gyihova anyunlunyia wɔ mekɛ mɔɔ yɛbahɔ atɔfolɛlielɛ bie abo la. Eza saa menli mɔɔ ɛlɛgya la biza yɛ adwenle wɔ bɛ ngyehyɛleɛ ne anwo a, ɔbaboa yɛ.

DUZU ATI A ƆWƆ KƐ BƐWULA GYIHOVA ANYUNLUNYIA A?

3. Saa bɛlɛyɛ bɛ atɔfolɛlielɛ ne anwo ngyehyɛleɛ a, duzu a ɔwɔ kɛ bɛsuzu nwo a, na duzu ati ɔ?

3 Ɔwɔ kɛ ngyehyɛleɛ mɔɔ Kilisienema mɔɔ bɛlɛgya la bayɛ wɔ bɛ atɔfolɛlielɛ ne anwo la nee ngyinlazo mɔɔ wɔ Gyihova Edwɛkɛ ne anu la yɛ ko. Duzu ati ɔ? Ɔluakɛ Gyihova a hyehyɛle agyalɛ a. Ɔdaye a ɔyɛle atɔfolɛlielɛ mɔɔ limoa la anwo ngyehyɛleɛ a—ɔmaanle Adam nee Yive yɛle agyalɛma. (Gyn. 1:28; 2:24) Ɔti saa bɛlɛyɛ bɛ atɔfolɛlielɛ nwo ngyehyɛleɛ a, ɔwɔ kɛ bɛdimoa bɛsuzu adwenle mɔɔ Nyamenle lɛ la anwo.

4. Duzu bieko ati a ɔwɔ kɛ bɛwula Gyihova anyunlunyia wɔ bɛ atɔfolɛlielɛ kenle ne a?

4 Debie bieko mɔɔ ɔti ɔwɔ kɛ bɛsuzu adwenle mɔɔ Gyihova lɛ wɔ mɔɔ bɛbayɛ wɔ bɛ atɔfolɛlielɛ kenle ne anwo la a le ɛhye: Ɔdaye a ɔle bɛ anwuma Selɛ nee bɛ Gɔnwo kpalɛ a. (Hib. 12:9) Nɔhalɛ nu, bɛkulo kɛ bɛkɔ zo bɛ nee ye nyia agɔnwolɛvalɛ kpalɛ. Bɛnrɛhulo ye ɛlɛ kɛ edwɛkɛ biala bazi wɔ zɔhane kenle ne anzɛɛ kenle gyɛne mɔɔ bagyegye bɛ Gɔnwo ne a. (Edw. 25:14) Saa bɛsuzu debie biala mɔɔ Gyihova ɛyɛ ɛmaa bɛ nee mɔɔ ɔbayɛ yeamaa bɛ la anwo a, bɛnlie bɛndo nu kɛ ɔfɛta kɛ bɛfa bɛ atɔfolɛlielɛ ne bɛwula ye anyunlunyia ɔ?—Edw. 116:12.

KƐ ƆKƐYƐ NA BƐAWULA GYIHOVA ANYUNLUNYIA Ɛ?

5. Kɛzi Baebolo ne bahola aboa bɛ yeamaa bɛayɛ bɛ atɔfolɛlielɛ ne anwo ngyehyɛleɛ kpalɛ ɛ?

5 Baebolo ne ɛnva kɛzi ɔwɔ kɛ Kilisienema atɔfolɛlielɛ anzɛɛ ɔ nzi ɛkponledolɛ ne yɛ la anwo mɛla dɔɔnwo ɛmmaa. Bɛbahola bɛagyinla bɛ tɛnlabelɛ, bɛ amaamuo anzɛɛ mɔɔ bɛkulo la azo bɛayɛ bɛ atɔfolɛlielɛ ne anwo ngyehyɛleɛ. Eza nɔhalɛ Kilisienema di agyalɛ nwo mɛla mɔɔ arane ne ɛli la azo. (Mat. 22:21) Noko, saa bɛgyinla Baebolo ngyinlazo zo bɛyɛ bɛ atɔfolɛlielɛ ne anwo ngyehyɛleɛ a, ɔbawula Gyihova anyunlunyia na yeamaa ɔ nye alie. Ɔti ngyinlazo boni mɔ a ɔwɔ kɛ bɛmaa ɔtɛnla bɛ adwenle nu a?

6. Duzu ati a ɔhyia kɛ bɛdi agyalɛ nwo mɛla mɔɔ arane ne ɛli la azo a?

6 Bɛli agyalɛ nwo mɛla mɔɔ arane ne ɛli la azo. (Wlo. 13:​1, 2) Wɔ maanle dɔɔnwo anu, arane ne ɛli mɛla mɔɔ saa awie kulo kɛ ɔgya a ɔwɔ kɛ ɔdi zo a. Ɔwɔ kɛ bɛbɔ mɔdenle kɛ bɛbanwu mɛla mɔɔ wɔ ɛleka mɔɔ bɛwɔ la na bɛali zo. Saa bɛhyia moalɛ amaa bɛanwu mɛla ɛhye mɔ a, bɛbiza asafo nu mgbanyima ne mɔ.b

7. Kɛzi ɔwɔ kɛ atɔfolɛlielɛ ne yɛ ɛ?

7 Bɛmaa enililɛ ɛrɛla nu. (1 Kɔl. 10:​31, 32) Bɛbɔ mɔdenle kɛ bɛbala Nyamenle sunsum ne ma ali wɔ bɛ atɔfolɛlielɛ ne abo na tɛ ewiade sunsum ne ɔ. (Gal. 5:​19-26) Kɛ mɔɔ bɛgya bɛwie a nrenyia ne a bayɛ abusua fofolɛ ɛhye ati la ati, ɔle ye gyima kɛ ɔbamaa atɔfolɛlielɛ ne ayɛ anyelielɛ na enililɛ ara nu. Duzu a baboa a? Agyalɛ nwo ɛdendɛlɛ mɔɔ gyi Baebolo ne azo mɔɔ bamaa ye wɔ ɛbulɛ nee ɛlɔlɛ nu la, boa menli mɔɔ bayia ɛkɛ ne la amuala maa bɛnwu kɛ agyalɛ le ahyɛlɛdeɛ mɔɔ vi Nyamenle ɛkɛ. Eza ɔbaboa yeamaa bɛanwu kɛ atɔfolɛlielɛ le debie mɔɔ anyebolo wɔ nu. Ɔlua ɛhye ati, Kilisienema dɔɔnwo kpa kɛ, saa ɔbayɛ boɛ a, bɛbayɛ bɛ atɔfolɛlielɛ ne wɔ Belemgbunlililɛ Asalo. Saa bɛkulo kɛ bɛyɛ bɛ atɔfolɛlielɛ ne wɔ Belemgbunlililɛ Asalo a, ɔwɔ kɛ bɛkɛlɛ bɛkɔmaa mgbanyima ne mɔ ndɛndɛ bɛbiza nwolɛ adenle.

8. Saa bɛbado ɛkponle wɔ atɔfolɛlielɛ ne anzi a, kɛ ɔkɛyɛ na bɛamaa yeawula Gyihova anyunlunyia ɛ? (Wulomuma 13:13)

8 Kenga Wulomuma 13:13. Saa bɛbado ɛkponle wɔ atɔfolɛlielɛ ne anzi a, duzu a bɛbahola bɛayɛ amaa yeanla ewiade ne sunsum ali a? Giliki edwɛkɛ mɔɔ bɛhile ɔ bo “anyelielɛ mgbane mgbane” la kile ayia mɔɔ bɛno nza dɔɔnwo wɔ ɔ bo na bɛbɔ edwɛne too nɔɔzo la. Saa bɛkpa kɛ bɛbava nza mɔɔ bo la bɛara ɔ bo a, bɛnlea kɛ awie biala ɛnrɛnlo bie ɔnrɛmaa ɔnrɛbo ɔ nwo zo.c Saa bɛbabɔ edwɛne a, bɛha ye aze mɔɔ bamaa menli mɔɔ ɛyia ɛkɛ ne la ahola abɔ adawu la. Bɛnlea edwɛne holɛ ko nee nuhua edwɛkɛ agbɔkɛ ne mɔ kpalɛ amaa yeandenda awie biala agyakɛ anu.

9. Wɔ ɛkponledolɛ ne abo, duzu a ɔwɔ kɛ agyalɛma ne maa ɔtɛnla bɛ adwenle nu wɔ edwɛkɛ ngyikyi mɔɔ bɛbaha nee anyelielɛ ninyɛne gyɛne mɔɔ bahɔ zo la anwo a?

9 Bɛbamaa awie mɔ aha edwɛkɛ ekyi, bɛbaye nvoninli anzɛɛ vidio bie mɔ mɔɔ fale bɛ nwo, anzɛɛ anyelielɛ ninyɛne gyɛne bahɔ zo wɔ bɛ ɛkponledolɛ ne abo ɔ? Ninyɛne ɛhye mɔ kola maa kenle ne yɛ anyelielɛ kpalɛ. Noko akee, bɛnlea kɛ debie biala mɔɔ bɛbayɛ ye wɔ ɛkɛ la bamaa anwosesebɛ. (Fel. 4:8) Bɛbiza bɛ nwo kɛ: ‘Asoo ɔbahile kɛ yɛbu awie mɔ ɔ? Ɔbahile kɛ yɛbu agyalɛ ɔ?’ Mɔɔ hyia kpalɛ la, bɛbiza bɛ nwo kɛ: ‘Asoo ɔbawula Gyihova anyunlunyia ɔ?’ Awie bahola aha edwɛkɛ mɔɔ yɛ ɛzelekɛ la ɛdeɛ, noko ɔnle kɛ ɔka edwɛkɛ mɔɔ nwolɛ ɛnde mɔɔ bamaa menli adwenle ahɔ nla zo la. (Ɛfɛ. 5:3) Saa bɛ mbusuafoɔ nee bɛ gɔnwo mɔ baha edwɛkɛ wɔ ɛkponledolɛ ne abo a, bɛnlea kɛ bɛte ɔ bo kɛ bɛnrɛha edwɛkɛ mɔɔ bɛngulo la, emomu, bɛbaha mɔɔ bɛ nye balie nwo la.

10. Duzu ati a ɔnle kɛ bɛmaa bɛ atɔfolɛlielɛ ne yɛ hyeleenyi a? (1 Dwɔn 2:​15-17)

10 Bɛmmamaa ɔyɛ hyeleenyi. (Kenga 1 Dwɔn 2:​15-17.) Saa Gyihova azonvolɛ bɔ mɔdenle kɛ bɛwula ye anyunlunyia na bɛnrɛhwe adwenle bɛnrɛra bɛ nwo zo a, ɔ nye die nwo kpalɛ. Ɔti Kilisienema mɔɔ bɛnyɛ ninyɛne hyeleenyi la ɛnzɛkye ezukoa dɔɔnwo kɛ bɛfa bɛayɛ ‘ninyɛne bɛadu bɛ nwo.’ Saa bɛammaa bɛ atɔfolɛlielɛ ne anyɛ hyeleenyi a, kɛzi ɔbaboa bɛ ɛ? Bie a bɛbanyia nvasoɛ mɔɔ adiema nrenyia bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye Mike, mɔɔ vi Norway la nyianle la bie. Ɔhanle kɛ: “Yɛandwe kakɛ yɛando yɛ nwo ɔti yɛholale yɛdoale yɛ adekpakyelɛ gyima ne azo. Yɛanyɛ yɛ atɔfolɛlielɛ ne hyeleenyi, noko ɔyɛle kɛnlɛma yɛɛ yɛkakye a yɛ nye die.” Adiema raalɛ Tabitha mɔɔ vi India la hanle kɛ: “Kɛmɔ yɛanyɛ yɛ atɔfolɛlielɛ ne hyeleenyi la ati, ninyɛne ekyi bie ala a yɛyɛle nwolɛ ngyehyɛleɛ a na ɛhye maanle yɛ nloa zɛle yɛ nwo. Ɔti yeammaa adwenleadwenle andɔ yɛ nwo.”

Nvoninli ngakyile: Mediema ɛlɛdie bɛ nye wɔ Kilisienema atɔfolɛlielɛ mɔɔ bɛlɛyɛ ye wɔ ewiade ɛleka ngakyile la abo. 1. Atɔfolɛ raalɛ bie nee ɔ hu de mbia zo wɔ adiema nrenyia ne mɔɔ ɛlɛmaa agyalɛ ɛdendɛlɛ ne la anyunlu wɔ Belemgbunlililɛ Asalo. 2. Agyalɛma bie ɛlɛsoma atɔfolɛ raalɛ bie nee ɔ hu wɔ atɔfolɛlielɛ ɛkponledolɛ ne mɔɔ bɛlɛyɛ ye wɔ alienwo la abo. 3. Atɔfolɛ raalɛ bie nee ɔ hu yɛɛ bɛ nyɛvolɛ ne mɔ ɛlɛfa aleɛ ne mɔɔ bɛziezie ye wɔ ɛkponle ne azo la bie ali. 4. Atɔfolɛ raalɛ bie nee ɔ hu gyi adiema nrenyia ne mɔɔ ɛlɛmaa bɛ agyalɛ ɛdendɛlɛ ne la anyunlu wɔ alienwo.

Ɔnva nwo ɛleka mɔɔ Kilisienenli bie de la, ye atɔfolɛlielɛ bahola ayɛ mɔɔ enililɛ wɔ nu, yeayɛ kɛnlɛma mɔɔ ɔkakye a ɔ nye die a (Nea ɛdendɛkpunli 10-11)


11. Kɛ ɔkɛyɛ na menli mɔɔ bɛlɛgya la alua bɛ anwoziezielɛ zo ahile kɛ bɛnyɛ ninyɛne hyeleenyi ɛ? (Eza nea nvoninli ne mɔ.)

11 Bɛnwu tɛladeɛ mɔɔ bɛbawula la ɔ? Ye biala anu bɛkulo kɛ bɛ nwo yɛ fɛ kpalɛ. Wɔ tete ne bɔbɔ, ɛnee saa menli ɛlɛgya a, bɛnea bɛ anwoziezielɛ boɛ. (Aye. 61:10) Nɔhalɛ nu, bie a adɛladeɛ mɔɔ bɛbawula wɔ bɛ atɔfolɛlielɛ kenle ne la bayɛ ngakyile avi mɔɔ bɛwula ye dɛba la anwo, noko ɔnle kɛ ɔyɛ hyeleenyi. (1 Tim. 2:9) Bɛmmamaa adɛladeɛ anzɛɛ debie gyɛne biala mɔɔ bɛbayɛ la yɛ debie mɔɔ yemɔ a menli bahakye ye kpalɛ wɔ bɛ atɔfolɛlielɛ ne anwo a.—1 Pita 3:​3, 4.

12. Duzu ati a ɔwɔ kɛ menli mɔɔ bɛlɛgya la kpo bɛ ɛkɛ ne amaamuo biala mɔɔ ɛngyi Baebolo ne azo la ɛ?

12 Bɛkpo amaamuo mɔɔ ɛngyi Baebolo ne azo la. (Yek. 18:4) Seetan ewiade ne ɛva adalɛ ɛzonlenlɛ nu amaamuo nee sunsum ɛtane nyɛleɛ ɛboka atɔfolɛlielɛ dɔɔnwo anwo. Gyihova ɛbɔ yɛ kɔkɔ wienyi kɛ yɛhwe yɛ nwo yɛvi ninyɛne ɛhye mɔ mɔɔ anwo ɛnde la anwo. (2 Kɔl. 6:​14-17) Saa bɛ adwenle nu yɛ bɛ kesee wɔ amaamuo bie anwo a, bɛyɛ nwolɛ neɛnleanu bɛnlea ɛleka mɔɔ bɛ bo vi la yɛɛ Baebolo ngyinlazo biala mɔɔ fale nwolɛ la kolaa na bɛazi mɔɔ bɛkulo kɛ bɛyɛ wɔ bɛ atɔfolɛlielɛ ne abo la anwo kpɔkɛ.

13. Kɛzi menli mɔɔ bɛlɛgya la bahola azukoa adwenle mɔɔ Gyihova lɛ wɔ ahyɛlɛdeɛ ɛlielɛ nwo la ɛ?

13 Wɔ bɛ ɛkɛ ne, saa awie mɔ ɛlɛgya a, menli ta kyɛ bɛ debie ɔ? Bie a menli mɔɔ bara atɔfolɛlielɛ ne la ezukoa gyinlabelɛ a bahile ahyɛlɛdeɛ mɔɔ bɛbava bɛamaa a. Nɔhalɛ nu, bɛmaa Kilisienema anwosesebɛ kɛ bɛhyɛ debie, na saa bɛyɛ ye zɔ a ɔmaa bɛ nye die. (Mrɛ. 11:25; Gyi. 20:35) Noko ɔnle kɛ yɛmaa menli mɔɔ bara yɛ atɔfolɛlielɛ ne abo la te nganeɛ kɛ wɔ adenle biala azo ɔwɔ kɛ bɛkyɛ yɛ debie; anzɛɛ saa bɛkyɛ yɛ debie ekyi bie a, yɛ nye ɛnrɛzɔ ye. Yɛbɔ mɔdenle kɛ yɛbanyia adwenle mɔɔ Gyihova lɛ wɔ ahyɛlɛdeɛ nwo la bie, ɔti yɛmaa awie mɔ fi bɛ ɛhulolɛ nu fa mɔɔ bɛlɛ la maa.—2 Kɔl. 9:7.

NGYEGYELƐ MƆƆ ƆWƆ KƐ BƐKOATI NEE MƆƆ ƆWƆ KƐ BƐDI ZOLƐ LA

14. Ngyegyelɛ boni mɔ a menli mɔɔ bɛlɛgya la bie mɔ yia a?

14 Saa bɛlɛbɔ mɔdenle kɛ bɛbamaa bɛ atɔfolɛlielɛ ne awula Gyihova anyunlunyia a, bɛbahola bɛayia ngyegyelɛ. Kɛ neazo la, bie a ɔbayɛ se yeamaa bɛ kɛ bɛbamaa bɛ atɔfolɛlielɛ ne ayɛ ekyi. Charlie mɔɔ vi Solomon Islands la hanle kɛ: “Ɛnee ɔnla aze ɔmmaa yɛ kɛ yɛbazi menli mɔɔ yɛbado ɛsalɛ yɛavɛlɛ bɛ wɔ ɛkponledolɛ ne abo la anwo kpɔkɛ. Yɛlɛ agɔnwolɛma dɔɔnwo, na wɔ yɛ amaamuo nu, bɛ nuhua ko biala anye la kɛ yɛbado ɛsalɛ yɛavɛlɛ ye!” Tabitha mɔɔ yɛhanle ɔ nwo edwɛkɛ la hanle kɛ: “Bɛta bɛto ɛkponle mgbole wɔ ɛleka mɔɔ mede la. Ɔliele mekɛ na yɛ awovolɛ alie kpɔkɛ mɔɔ yɛzile kɛ yɛto ɛsalɛ yɛavɛlɛ menli kɛyɛ 100 ala la ado nu.” Sarah mɔɔ vi India la hanle kɛ: “Menli fa bɛ adwenle sie ezukoa dodo mɔɔ bɛlɛ yɛɛ mɔɔ awie mɔ baha wɔ bɛ nwo la azo somaa. Me mbusuafoɔ bie mɔ mɔɔ bɛnle Alasevolɛ la yɛle bɛ atɔfolɛlielɛ ne mgbole, ɔti ɛnee bɛ nye la kɛ me ɛdeɛ ne bɔbɔ badɛla bɛ.” Duzu a bahola aboa bɛ yeamaa bɛali ngyegyelɛ ɛhye mɔ nee ngyegyelɛ gyɛne nwo gyima a?

15. Duzu ati a ɔwɔ kɛ bɛta bɛyɛ bɛ atɔfolɛlielɛ ngyehyɛleɛ ne anwo asɔne a?

15 Bɛda bɛyɛ bɛ atɔfolɛlielɛ ngyehyɛleɛ ne anwo asɔne. Bɛbahola bɛaha ngyegyelɛ mɔɔ bɛlɛyia anzɛɛ kɛzi bɛte nganeɛ la anwo edwɛkɛ bɛahile Gyihova wɔ asɔneyɛlɛ nu. (Fel. 4:​6, 7) Bɛbahola bɛazɛlɛ ye kɛ ɔboa bɛ ɔmaa bɛzi kpɔkɛ kpalɛ, bɛzie bɛ nwo dii na bɛla akɛnrasesebɛ ali wɔ mekɛ mɔɔ ɔhyia kɛ bɛyɛ zɔ la. (1 Pita 5:7) Saa bɛnwu kɛ Gyihova ɛlɛbua bɛ asɔneyɛlɛ ne a, ɔbamaa anwodozo mɔɔ bɛlɛ wɔ ye nu la ayɛ kpole. Tabitha mɔɔ yɛhanle ɔ nwo edwɛkɛ la hanle kɛ: “Ɔyɛle me nee kpavolɛ ne mɔɔ bagya me la adwenleadwenle kɛ wɔannea a yɛ nloa ɛnrɛzɛ yɛ nwo yɛɛ yɛ nee yɛ mbusuafoɔ noko anloa ɛnrɛzɛ yɛ nwo. Ɔti mekɛ biala mɔɔ yɛlɛsuzu yɛ atɔfolɛlielɛ ngyehyɛleɛ ne anwo la, yɛdimoa yɛyɛ asɔne. Yɛnwunle kɛ amgba Gyihova ɛlɛboa yɛ yɛɛ anzodwolɛ dɛnlanle yɛ muala yɛ avinli.”

16-17. Saa bɛlɛyɛ bɛ atɔfolɛlielɛ ne anwo ngyehyɛleɛ a, duzu ati a adwelielilɛ kpalɛ nwo hyia a?

16 Bɛmaa bɛ edwɛkɛ nu ɛla ɛkɛ na bɛbu awie mɔ. (Mrɛ. 15:22) Ɔbahyia kɛ bɛ mu nwiɔ bɛsisi kpɔkɛ dɔɔnwo wɔ bɛ atɔfolɛlielɛ ne anwo. Bie mɔ a le kenle mɔɔ bɛbayɛ ye, ezukoa dodo mɔɔ bɛbava bɛayɛ, menli mɔɔ bɛbado ɛsalɛ bɛavɛlɛ bɛ nee dɔɔnwo mɔɔ boka nwo la. Kolaa na bɛazi kpɔkɛ bie la, bɛzuzu adwenle mɔɔ bɛ nuhua ko biala lɛ wɔ edwɛkɛ ne anwo, Baebolo ngyinlazo mɔɔ fale nwolɛ nee folɛdulɛ biala mɔɔ Kilisienema mɔɔ bɛnyi sunsum nu na bɛlɛ anwubielɛ la bava amaa bɛ la anwo. Saa bɛlɛka mɔɔ bɛkulo la anwo edwɛkɛ bɛahile bɛ mbusuafoɔ a, bɛla atiakunlukɛnlɛma nee ndelebɛbo ali na bɛnyia ɛhulolɛ kɛ bɛbayɛ nzenzaleɛ. Kɛ neazo la, saa bɛ awovolɛ kulo kɛ bɛfa debie bie mɔɔ baboa la bɛboka bɛ atɔfolɛlielɛ ngyehyɛleɛ ne anwo a, bɛbɔ mɔdenle kɛ bɛbalie bɛado nu. Ɔle mekɛ titili ɔmaa bɛdabɛ noko. Saa bɛnrɛhola bɛnrɛyɛ mɔɔ bɛbaha la a, bɛvi ɛbulɛ nu bɛhilehile deɛmɔti bɛnrɛhola bɛnrɛyɛ ye zɔ la anu bɛhile bɛ. (Kɔl. 4:6) Bɛmaa bɛ mbusuafoɔ ɛnwu ye wienyi kɛ bɛ bodane titili a le kɛ bɛmaa bɛ atɔfolɛlielɛ ne ayɛ anyelielɛ na yeawula Gyihova anyunlunyia.

17 Ɔbahola yeayɛ se kɛ bɛbahilehile bɛ kpɔkɛzilɛ ne anu bɛahile bɛ awovolɛ, titili saa bɛnle nɔhalɛ ne anu a, noko bɛbahola bɛaboa bɛ bɛamaa bɛade bɛ kpɔkɛzilɛ ne abo. Adiema nrenyia Santhosh mɔɔ wɔ India la hanle kɛ: “Ɛnee yɛ mbusuafoɔ kulo kɛ yɛbu Hindu amaamuo ngakyile wɔ yɛ atɔfolɛlielɛ ne abo. Ɔhyɛle kpalɛ na me nee adiema bɛlɛra ne mɔɔ mebagya ye la ahola ahilehile yɛ kpɔkɛzilɛ ne mɔ anu yɛahile bɛ. Yɛyɛle nzenzaleɛ wɔ ninyɛne mɔɔ yɛnwunle kɛ saa yɛ nee bɛ yɛ adwenle wɔ nwo a ɔntia Gyihova ngyinlazo biala la anu. Kɛ neazo la, yɛmaanle bɛdonle aleɛ mɔɔ bɛ nye die nwolɛ kpalɛ la wɔ yɛ ɛkponledolɛ ne abo na yɛzile kpɔkɛ kɛ yɛnrɛmaa bɛnrɛdo edwɛne anzɛɛ bɛnrɛzi agole biala wɔ ɛkɛ ɔluakɛ bɛnyɛ ninyɛne ɛhye mɔ bie wɔ bɛ amaamuo nu.”

18. Duzu a baboa yeamaa debie biala ahɔ boɛ a? (1 Kɔlentema 14:40) (Eza nea nvoninli ne.)

18 Bɛyɛ ngyehyɛleɛ kpalɛ. Saa bɛtoto ninyɛne boɛ a, ɔnrɛmaa ninyɛne dɔɔnwo ɛnrɛgyegye bɛ wɔ bɛ atɔfolɛlielɛ kenle ne. (Kenga 1 Kɔlentema 14:40.) Wayne mɔɔ vi Taiwan la hanle kɛ: “Ɔhale kenle ekyii na yɛ atɔfolɛlielɛ ne adwu la, yɛ nee bɛdabɛ mɔɔ bɛliele bɛdole nu kɛ bɛbaboa gyimalilɛ ne la yɛle ayia ekyi. Yɛ nee bɛ zuzule yɛ ngyehyɛleɛ ne anwo na yɛyɛle atɔfolɛlielɛ ne afoa bie mɔ anwo yɛkile amaa yɛanlea kɛ debie biala bahɔ zo pɛpɛɛpɛ.” Bɛbɔ mɔdenle kɛ bɛbali mekɛ zo amaa yeahile kɛ bɛbu menli mɔɔ bɛdo ɛsalɛ bɛvɛlɛ bɛ la.

Adiema nrenyia bie nee adiema raalɛ bie mɔɔ ɔnrɛhyɛ na bɛagya la ɛlɛka bɛ atɔfolɛlielɛ nwo ngyehyɛleɛ ne anwo edwɛkɛ ahile bɛ gɔnwo mɔ bie mɔɔ bɛbaboa bɛ la. Adiema nrenyia ne ɛlɛfa mbia mɔɔ nyɛvolɛ ne mɔ bɛdɛnlɛdɛnla zolɛ wɔ ɛkponledolɛ ne abo la anwo ngyehyɛleɛ mɔɔ wɔ ye tabelɛte ne azo la ahile bɛ.

Saa bɛyɛ ngyehyɛleɛ kpalɛ kolaa na atɔfolɛlielɛ ne adwu a, ɔbamaa debie biala ahɔ zo pɛpɛɛpɛ (Nea ɛdendɛkpunli 18)


19. Duzu a baboa amaa bɛ agyalɛ ɛkponledolɛ ne awula Gyihova anyunlunyia a?

19 Saa bɛdimoa bɛdwenle ninyɛne mɔɔ bahola azi nee mɔɔ bɛbayɛ wɔ nwolɛ la anwo a, ɔbahola yeamaa bɛahoati ngyegyelɛ dɔɔnwo. (Mrɛ. 22:3) Kɛ neazo la, saa bɛde ɛleka mɔɔ ɔnyɛ se kɛ menli mɔɔ bɛando bɛ sa bɛanvɛlɛ bɛ bɔbɔ la kola ba ɛkponledolɛ ne abo a, bɛzuzu mɔɔ bɛbahola bɛayɛ amaa ɛhye anzi la anwo. Eza bɛha mɔɔ bahɔ zo wɔ ɛkɛ ne la bɛhile bɛ mbusuafoɔ mɔɔ bɛnle nɔhalɛ ne anu la, na bɛmaa bɛnwu atɔfolɛlielɛ amaamuo bie mɔ mɔɔ bɛngulo kɛ bɛbu ye wɔ ɛkɛ la. Bɛbahola bɛahwe bɛ adwenle bɛahɔ edwɛkɛ, “Duzu A Kɔ Zo Wɔ Gyihova Alasevolɛ Atɔfolɛlielɛ Bo A?” mɔɔ wɔ jw.org la azo. Amaa bɛ ɛkponledolɛ ne awula Gyihova anyunlunyia la, bɛzuzu nwo saa bɛbamaa adiema nrenyia bie mɔɔ ɛnyi sunsum nu la ‘anlea atɔfolɛlielɛ ne azo’ a. (Dwɔn 2:8) Saa bɛkilehile bɛ atɔfolɛlielɛ ne anwo ngyehyɛleɛ ne anu bɛkile ye a, ɔbahola yeaboa bɛ yeamaa bɛ atɔfolɛlielɛ ne awula Gyihova anyunlunyia na yeayɛ kɛ mɔɔ bɛkulo ye la.

20. Duzu a ɔwɔ kɛ menli mɔɔ bɛlɛgya la kakye wɔ bɛ atɔfolɛlielɛ ne anwo a?

20 Saa bɛdwenledwenle gyima mɔɔ ɔwɔ kɛ bɛyɛ kolaa na bɛayɛ bɛ atɔfolɛlielɛ ne la anwo a, bie a ɔbayɛ bɛ adwenleadwenle. Noko bɛhakye kɛ bɛ atɔfolɛlielɛ ne le kenle ko ala. Ɔle mekɛ mɔɔ bɛbava bɛabɔ nu bɛazonle Gyihova anyelielɛ nu la mɔlebɛbo. Bɛbɔ mɔdenle kɛ bɛbatete ninyɛne zo wɔ bɛ atɔfolɛlielɛ ne abo na bɛamaa yeawula Gyihova anyunlunyia. Bɛva bɛ nwo bɛdo Gyihova anwo zo. Saa bɛmaa ɔkile bɛ adenle a, bɛbahola bɛayɛ atɔfolɛlielɛ mɔɔ nzinlii bɛkakye a, bɛ nye balie na bɛnrɛnlu bɛ nwo wɔ debie biala anwo a.—Edw. 37:​3, 4.

KƐZI ƐBAYE Ɔ NLOA Ɛ?

  • Duzu ati a ɔwɔ kɛ bɛdabɛ mɔɔ bɛlɛgya la wula Gyihova anyunlunyia wɔ bɛ atɔfolɛlielɛ ne abo a?

  • Duzu a baboa yeamaa bɛ atɔfolɛlielɛ ne ayɛ anyelielɛ na yeawula Gyihova anyunlunyia a?

  • Saa bɛdabɛ mɔɔ bɛlɛgya la tete ninyɛne zo a, kɛzi ɔbaboa bɛ ɛ?

EDWƐNE 107 Nyamenle Ɛyɛ Ɛlɔlɛ Nwo Neazo

a EDWƐKƐ MƆƆ BƐHILEHILE NU: Wɔ amaamuo dɔɔnwo anu, atɔfolɛlielɛ le mekɛ mɔɔ bɛdabɛ mɔɔ bɛlɛgya la ka ndane wɔ Nyamenle anyunlu a. Bie a bɛwie a bɛto ɛkponle. Wɔ amaamuo mɔɔ bɛnda bɛnlie atɔfolɛ anzɛɛ bɛndo ɛkponle la anu, saa bɛdabɛ mɔɔ bɛlɛgya la fa Baebolo ngyinlazo di gyima wɔ kenle mɔɔ bɛlɛgya la a, ɔbaboa bɛ.

b Saa ɛkpondɛ kɛzi Kilisienema bu agyalɛ nwo mɛla ngakyile mɔɔ arane ne ɛli la anwo edwɛkɛ dɔɔnwo a, nea edwɛkɛ “Weddings That Are Honorable in the Sight of God and Man” wɔ October 15, 2006, The Watchtower ne anu.

c Nea Should I Serve Alcohol? video ne wɔ jw.org.

    Nzema Mbuluku Ngakyile (1982-2026)
    Fi Nu
    Kɔ Nu
    • Nzema
    • Fa Nwa Awie
    • Mɔɔ ɛkulo
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Nwolɛ Mɛla
    • Fealeranu Edwɛkɛ
    • Privacy Settings
    • JW.ORG
    • Kɔ Nu
    Fa Nwa Awie