EDWƐKƐ 37
EDWƐNE 114 “Bɛnyia Abotane”
Kɛzi Yɛbagyinla Nzisi Nloa Kpalɛ La
“Ɛnee ɔ nye la kɛ ɔbanwu pɛlepɛlelilɛ, noko nea! ɔnwunle nzisi.”—AYE. 5:7.
BODANE
Kɛzi Gyisɛse neazo ne baboa yɛ yeamaa yɛagyinla nzisi nloa wɔ adenle mɔɔ sɔ Gyihova anye la azo la.
1-2. Duzu a menli dɔɔnwo yɛ ye wɔ nzisi nwo a, na kpuya boni mɔ a wɔannea a yɛbabiza yɛ nwo a?
YƐDE ewiade mɔɔ nzisi ɛbu zo wɔ nu la anu. Deɛmɔti bɛsisi menli la zonle, bie a le bɛ ezukoa gyinlabelɛ, aneɛ mɔɔ bɛka, kɛzi bɛ nwonane de yɛɛ kɛmɔ bɛle mraalɛ anzɛɛ mrenyia la ati. Menli dɔɔnwo nwu amaneɛ wɔ ɛleka mɔɔ bɛde la ɔluakɛ mɔɔ hyia gualilɛma mɔɔ bɛlɛ ezukoa nee arane nu mgbanyima anyeboloma la ala a le ezukoa mɔɔ bɛkpondɛ la. Nzisi nyɛleɛ ɛhye mɔ nee gyɛne ka yɛdayɛ mumua ne anzɛɛ yɛ nwo amra.
2 Ɔnyɛ nwanwane kɛ menli dɔɔnwo fa nzisi mɔɔ bɛnwu ye wɔ ewiade anu ɛnɛ la anwo ɛya la. Yɛ muala yɛkulo kɛ yɛtɛnla ewiade mɔɔ yɛnyia anwobanebɔlɛ kpalɛ na bɛ nee yɛ di ye boɛ la anu. Bie mɔ bɔ mɔdenle kɛ bɛdi ngyegyelɛ mɔɔ wɔ ewiade anzɛɛ bɛ maanle ne anu la anwo gyima. Ɔti bɛdwazo bɛtia arane ne nee mɛla mɔɔ wɔ maanle ne anu la yɛɛ bɛto ɛra bɛmaa maanyɛlɛ nu mgbanyima mɔɔ bɛbɔ ɛwɔkɛ kɛ bɛbali bɛ ngyegyelɛ ne mɔ anwo gyima bɛamaa bɛ la. Noko bɛha bɛhile yɛdayɛ Kilisienema kɛ ɔnle kɛ yɛkɔ “ewiade ne afoa,” na ɔwɔ kɛ yɛkendɛ yɛmaa Nyamenle Belemgbunlililɛ ne ye nzisi kɔsɔɔti fi ɛkɛ. (Dwɔn 17:16) Noko saa yɛnwu kɛ bɛ nee awie anli ye boɛ a, ɔmaa yɛ rɛle bɔ anzɛɛ ɔmaa yɛfa ɛya. Bie a yɛbabiza yɛ nwo kɛ: ‘Duzu a ɔwɔ kɛ meyɛ a? Asoo mebahola meayɛ nzisi nwo debie kɛkala ɔ?’ Amaa yɛabua kpuya ɛhye mɔ la, maa yɛlimoa yɛzuzu kɛzi Gyihova nee Gyisɛse te nganeɛ wɔ nzisi nwo la anwo.
GYIHOVA NEE GYISƐSE KYI NZISI
3. Duzu ati a ndelebɛbo wɔ nu kɛ bɛsisi yɛ anzɛɛ awie mɔ a yɛbava ɛya ɛ? (Ayezaya 5:7)
3 Baebolo ne maa yɛnwu deɛmɔti bɛsisi yɛ anzɛɛ awie mɔ a yɛfa ɛya la. Baebolo ne kilehile nu kɛ Gyihova bɔle yɛ kɛ ye ɛsaso yɛɛ “ɔkulo tenleneyɛlɛ nee pɛlepɛlelilɛ.” (Edw. 33:5; Gyn. 1:26) Ɔnle nzisi, yɛɛ ɔngulo kɛ awie biala noko yɛ zɔ! (Dit. 32:3, 4; Maeka 6:8; Zɛk. 7:9) Kɛ neazo la, wɔ ngapezonli Ayezaya mekɛ zo, Gyihova dele Yizilayɛma dɔɔnwo mɔɔ bɛ mediema Yizilayɛma ɛlɛsisi bɛ la “abodelɛ ɛzunlɛ” ne. (Kenga Ayezaya 5:7.) Gyihova yɛle nwolɛ debie; ɔhwenle bɛdabɛ mɔɔ bɛanli ye Mɛla ne azo fane dɔɔnwo na bɛ nee awie mɔ anli ye boɛ la anzo.—Aye. 5:5, 13.
4. Kɛzi kɛlɛtokɛ bie mɔɔ wɔ Edwɛkpa ne anu la maa yɛnwu kɛzi Gyisɛse bu nzisi la ɛ? (Eza nea nvoninli ne.)
4 Gyisɛse le kɛ Gyihova la, ɔkulo pɛlepɛlelilɛ yɛɛ ɔkyi nzisi. Kenle ko bie mɔɔ ɔlɛyɛ ye azɛlɛ ye azo ɛzonlenlɛ gyima ne la, ɔnwunle nrenyia bie mɔɔ ɔ sa ko ɛdwe. Gyisɛse nwunle kɛ ɔwɔ kɛ ɔboa ye, noko ɛzonlenlɛ nu mgbanyima ne mɔ mɔɔ bɛnze anwunvɔne la vale nwolɛ ɛya. Ɛnee bɛ Ɛnwomenlelielɛ Kenle nwo mɛla kyengye ne mɔɔ bɛkulo kɛ menli di zo la hyia bɛ tɛla nrenyia ne mɔɔ ɔnde kpɔkɛ mɔɔ bɛboa ye la. Kɛzi Gyisɛse dele nganeɛ wɔ mɔɔ bɛyɛle la anwo ɛ? “Ɔlile bɛ ahonle ɛsesebɛ ne anwo nyane.”—Maake 3:1-6.
Dwuu ɛzonlenlɛ nu mgbanyima ne mɔ anze menli mɔɔ hyia moalɛ la anwunvɔne noko Gyisɛse boale bɛ (Nea ɛdendɛkpunli 4)
5. Saa nzisi ka yɛ ɛya dahuu a, duzu a ɔwɔ kɛ ɔmaa yɛkakye a?
5 Kɛmɔ yɛnwu kɛ nzisi ka Gyihova nee Gyisɛse ɛya la ati, nvonleɛ ɛnle nwo kɛ yɛdayɛ noko yɛbade nganeɛ zɔ. (Ɛfɛ. 4:26) Noko ɔwɔ kɛ yɛkakye kɛ ɔnva nwo ɛya biala mɔɔ yɛbava la, saa bɔbɔ yɛ edwɛkɛ yɛ fɛ a, ɔnrɛhola ɔnrɛye nzisi ɔnrɛvi ɛkɛ. Nɔhalɛ nu, saa yɛfa nwolɛ ɛya dahuu anzɛɛ yɛangomo yɛ nwo zo a, ɔbahola yeamaa yɛali nyane na yɛ nwo ado yɛ. (Edw. 37:1, 8; Gye. 1:20) Ɔti duzu a ɔwɔ kɛ yɛyɛ wɔ nzisi nwo a? Yɛbahola yɛazukoa Gyisɛse neazo ne.
MƆƆ GYISƐSE YƐLE WƆ NZISI NWO LA
6. Mɔɔ Gyisɛse wɔ azɛlɛ ye azo la, nzisi boni a ɛnee kɔ zolɛ kpalɛ a? (Eza nea nvoninli ne.)
6 Mɔɔ Gyisɛse wɔ azɛlɛ ye azo la, ɔnwunle kɛ nzisi kɔ zolɛ kpalɛ. Ɔnwunle kɛzi ɛzonlenlɛ nu mgbanyima ne mɔ sisi menli ne la. (Mat. 23:2-4) Ɛnee ɔze kɛzi Wulomu tumivolɛma ne nee menli ne di ye atisesebɛ nu la. Ɛnee Dwuuma dɔɔnwo kulo kɛ bɛdie bɛ nwo bɛfi Wulomuma tumililɛ bo. Bie mɔ bɔbɔ dele nzakadolɛ eku ngakyile amaa bɛaho bɛalie fanwodi. Noko Gyisɛse ande eku bie anzɛɛ yeangyinla biala anzi. Mɔɔ ɔnwunle kɛ menli kpondɛ kɛ bɛsie ye belemgbunli la, ɔhwenle ɔ nwo ɔvile bɛ nwo ɛkɛ.—Dwɔn 6:15.
Mɔɔ menli bɔle mɔdenle kɛ bɛsie Gyisɛse belemgbunli la, ɔhwenle ɔ nwo ɔvile ɛkɛ (Nea ɛdendɛkpunli 6)
7-8. Mɔɔ Gyisɛse wɔ azɛlɛ ye azo la, duzu ati a yeambɔ mɔdenle kɛ ɔye nzisi yeavi ɛkɛ a? (Dwɔn 18:36)
7 Mɔɔ Gyisɛse wɔ azɛlɛ ye azo la, yeambɔ mɔdenle kɛ ɔ nee maanyɛlɛ ngyehyɛleɛ mɔɔ ɛnee wɔ ɛkɛ ne la ka bɛ adwenle abɔ nu amaa bɛaye nzisi bɛavi ɛkɛ. Duzu ati ɔ? Ɔluakɛ ɛnee ɔze kɛ alesama ɛnlɛ nwolɛ adenle anzɛɛ ɛnlɛ tumi mɔɔ bɛbahola bɛava bɛanlea bɛ nwo zo a. (Edw. 146:3; Gyɛ. 10:23) Eza bɛnrɛhola bɛnrɛye debie mɔɔ fa nzisi ba la bɛnrɛvi ɛkɛ. Seetan Abɔnsam, anwumabɔvolɛ kodiawu bie mɔɔ ɔfa ye tumi ne ɔnyia menli nwo zo tumi ɔmaa bɛsisi awie mɔ la a ɛlɛnea ewiade ɛhye azo a. (Dwɔn 8:44; Ɛfɛ. 2:2) Eza yɛ sinlidɔlɛ ne maa ɔyɛ se kɛ alesama mɔɔ lɛ adwenle kpalɛ bɔbɔ la bali pɛlepɛle dahuu.—Nol. 7:20.
8 Ɛnee Gyisɛse ze kɛ Nyamenle Belemgbunlililɛ ne ala a bahola aye debie mɔɔ fa nzisi ba la avi ɛkɛ ne bɔkɔɔ a. Ɛhye ati ɔvale ye mekɛ nee ye anwosesebɛ ɔbɔle “Nyamenle Belemgbunlililɛ ne anwo edwɛkpa ne nolo.” (Luku 8:1) Ɔmaanle “bɛdabɛ mɔɔ tenleneyɛlɛ nwo ɛhɔne nee nzuhɔne ɛlɛku bɛ la” nyianle anwodozo kɛ nzisi bara awieleɛ. (Mat. 5:6; Luku 18:7, 8) Noko tɛ sonla arane a bamaa ɛhye ara nu a, emomu, Nyamenle anwuma arane ne mɔɔ “ɛnvi ewiade ɛhye anu” la a bamaa yeara nu a.—Kenga Dwɔn 18:36.
SUKOA MƆƆ GYISƐSE YƐLE WƆ NZISI NWO LA
9. Duzu a maa ɛdie ɛdi kɛ Nyamenle Belemgbunlililɛ ne ala a bahola aye nzisi kɔsɔɔti avi ɛkɛ a?
9 Ɛnɛ, yɛnwu nzisi dɔɔnwo yɛtɛla mɔɔ Gyisɛse nwunle ye wɔ mekɛ mɔɔ ɔwɔ azɛlɛ ye azo la. Noko Seetan nee alesama mɔɔ ɛnli munli mɔɔ yenyia bɛ nwo zo tumi la a tɛmaa nzisi tɛkɔ zo wɔ ‘mekɛ ɛhye mɔɔ li awieleɛ la’ anu a. (2 Tim. 3:1-5, 13; Yek. 12:12) Yɛ nee Gyisɛse yɛ adwenle kɛ Nyamenle Belemgbunlililɛ ne ala a bahola aye debie titili mɔɔ fa nzisi ba la avi ɛkɛ ne bɔkɔɔ a. Kɛmɔ yɛgyi zɔhane Belemgbunlililɛ ne anzi kpundii la ati, yɛnva yɛ nwo yɛnwulowula nzakadolɛ anzɛɛ mɔdenle biala mɔɔ menli bɔ kɛ bɛye nzisi bɛavi ɛkɛ la anu. Fa adiema raalɛ bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye Stacy la anwubielɛ ne kɛ neazo.a Kolaa na Stacy azukoa nɔhalɛ ne la, ɛnee ɔta ɔkɔboka menli mɔɔ to nzaka kɛ bɛko bɛatia nzisi la anwo. Noko ye adwenle nu bɔle ɔ bo kɛ ɔyɛ ye kesee wɔ mɔɔ ɔlɛyɛ la anwo. Ɔhanle kɛ: “Saa yɛlɛto nzaka biala a, mebiza me nwo kɛ saa mɔɔ melɛyɛ la bamaa ngyegyelɛ ne abo apɛ a. Kɛkala mɔɔ megyi Nyamenle Belemgbunlililɛ ne anzi la, meze kɛ ɔbali ngyegyelɛ kɔsɔɔti anwo gyima. Meze kɛ Gyihova balie awie biala avi nzisi bo bɔkɔɔ, ɔle debie mɔɔ menrɛhola menrɛyɛ ye ɛlɛ.”—Edw. 72:1, 4.
10. Kɛ mɔɔ Mateyu 5:43-48 kile la, duzu ati a yɛmbɔ mɔdenle kɛ yɛbahakyi mɛla nee arane ne mɔ a? (Eza nea nvoninli ne.)
10 Ɛnɛ, menli dɔɔnwo fa bɛ nwo wula eku ngakyile mɔɔ bɛbɔ mɔdenle kɛ bɛkakyi arane la anu. Noko bɛ nuhua dɔɔnwo fa ɛya, bɛbulu mɛla zo na bɛboda awie mɔ. Tɛ mɔɔ Gyisɛse hilehilele yɛ kɛ yɛyɛ la ɛne. (Ɛfɛ. 4:31) Adiema bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye Jeffrey la hanle kɛ: “Meze kɛ saa menli ɛlɛto nzaka a, bie a bɛbɔ ɔ bo anzodwolɛ nu, noko ɔkola ɔkakyi basabasayɛlɛ arɛlevilɛ nu na menli bɔ ɔ bo kɛ bɛwua awie mɔ.” Noko Gyisɛse hilehilele yɛ kɛ yɛ nee menli kɔsɔɔti ɛli ye wɔ ɛlɔlɛ nu, bɛdabɛ bɔbɔ mɔɔ bɛ nee yɛ ɛnyɛ adwenle anzɛɛ bɛyɛ yɛ kpɔdekpɔde la boka nwo. (Kenga Mateyu 5:43-48.) Kɛ Kilisienema la, yɛbɔ mɔdenle biala mɔɔ yɛbahola la amaa yɛali Gyisɛse neazo ne anzi.
Ɔwɔ kɛ yɛbɔ kpɔkɛ ɛsesebɛ amaa yɛangyinla ɛnɛ mekɛ ye maanyɛlɛ nee eku ngakyile mɔɔ bɛko bɛtia arane la anzi (Nea ɛdendɛkpunli 10)
11. Duzu ati a ɔyɛ a ɔyɛ se kɛ yɛbazukoa Gyisɛse neazo ne a?
11 Yɛze kɛ Nyamenle Belemgbunlililɛ ne baye nzisi avi ɛkɛ ne bɔkɔɔ ɛdeɛ, noko saa bɛ nee yɛ anli ye boɛ a, bie a ɔbayɛ se kɛ yɛbazukoa Gyisɛse. Fa mɔɔ dole adiema raalɛ Janiya mɔɔ kɛzi ɔ nwo nane ne de la ati bɛ nee ye anli ye boɛ la kɛ neazo. Ɔhanle kɛ: “Menvale ɛya kpalɛ. Ɔyɛle me nyane na ɛnee me kunlu anu a bɛli menli zɔhane nzenralɛ. Akee menyianle adwenle kɛ mekaboka eku bie mɔɔ bɛko bɛtia menli nu nyeyenu la anwo. Mendele nganeɛ kɛ saa meyɛ ye zɔhane a ɔbamaa ninyɛne nu ayɛ boɛ.” Noko nzinlii, Janiya nwunle kɛ ɔwɔ kɛ ɔkakyi adwenle mɔɔ yenyia la. Ɔhanle kɛ, “Kɛ anrɛɛ mebava me nwo meado Gyihova anwo zo la, ɛnee melɛbɔ ɔ bo mealie awie mɔ meali na meava me nwo meado bɛ nwo zo. Ɔti, menzile kpɔkɛ kɛ mebavi eku zɔhane anu.” Saa bɛlɛsisi yɛ anzɛɛ awie mɔ a yɛfa nwolɛ ɛya ɛdeɛ, noko ɔwɔ kɛ yɛkomo yɛ nwo zo amaa yɛanva yɛ nwo yɛanwulowula ewiade ɛhye maanyɛlɛ nee ye edwɛkɛ nu.—Dwɔn 15:19.
12. Duzu ati a ɔwɔ kɛ yɛnea boɛ wɔ mɔɔ yɛnea, edwɛkɛ mɔɔ yɛkenga nee mɔɔ yɛtie la anwo a?
12 Duzu a bahola aboa yɛ yeamaa yeahomo yɛ nwo zo wɔ mekɛ mɔɔ bɛbasisi yɛ anzɛɛ awie mɔ la ɛ? Menli dɔɔnwo ɛnwu kɛ saa bɛnea boɛ wɔ mɔɔ bɛnea, edwɛkɛ mɔɔ bɛkenga anzɛɛ bɛtie la anwo a, ɔboa bɛ kpalɛ. Edwɛkɛ mɔɔ menli fa kɔgua sohyia media zo la bie mɔ wudu nzisi mɔɔ kɔ zo la anu yɛɛ bɛmaa menli anwosesebɛ bɛmaa bɛdwazo bɛtia arane ne. Fane dɔɔnwo ne ala, menli mɔɔ bɔ edwɛkɛ mɔɔ zile la anwo amaneɛ la ɛnga mɔɔ amgba zile la anwo edwɛkɛ, emomu adwenle mɔɔ bɛdabɛ mumua ne bɛlɛ ye wɔ nwolɛ la a bɛka a. Saa nzisi nwo edwɛkɛ mɔɔ yɛde la le nɔhalɛ bɔbɔ a, asoo saa yɛkɔ zo yɛfedefede nu a ɔbaboa yɛ? Saa yɛsɛkye mekɛ yɛkenga anzɛɛ yɛtie edwɛkɛ zɛhae mɔ a, ɔbamaa adwenleadwenle adɔ yɛ nwo, yɛali nyane na yɛava ɛya. (Mrɛ. 24:10) Mɔɔ ɛnle kpalɛ fee bɔbɔ la a le kɛ ɔbahola yeamaa yɛaye yɛ adwenle yɛavi debie titili mɔɔ baye nzisi kɔsɔɔti avi ɛkɛ, mɔɔ yemɔ a le Nyamenle Belemgbunlililɛ ne la azo.
13. Saa yɛkenga Baebolo ne dahuu a, kɛzi ɔbaboa yɛ wɔ mekɛ mɔɔ yɛbanwu kɛ bɛlɛsisi awie mɔ la ɛ?
13 Saa yɛkenga Baebolo ne dahuu na yɛdwenledwenle nwo a, ɔbaboa yɛ yeamaa yɛagyinla nzisi nloa. Mɔɔ adiema raalɛ bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye Alia la nwunle kɛ bɛ nee menli mɔɔ wɔ ɛleka mɔɔ ɔde la ɛnli ye boɛ la, ɔgyegyele ye kpalɛ. Ɛnee ɔzɔho kɛ bɛndwe menli mɔɔ bɔ nzisi ɛbɛla zɔhane la anzo. Ɔhanle kɛ: “Ɛnee ɔwɔ kɛ metɛnla aze na mebiza me nwo kɛ, ‘Asoo amgba medie medi kɛ Gyihova bali ngyegyelɛ ɛhye mɔ anwo gyima?’ Zɔhane mekɛ ne anu a mengengale Dwobu 34:22-29 a. Ngyehyɛnu ɛhye mɔ hakyele me kɛ Gyihova nwu debie biala. Ɔ ngomekye a ɔdi pɛlepɛle kpalɛ a yɛɛ ɔ ngomekye a ɔbahola yeali ninyɛne nwo gyima wɔ adenle kpalɛ zo a.” Noko mekɛ mɔɔ yɛlɛkendɛ kɛ Nyamenle Belemgbunlililɛ ne bali nzisi nwo gyima bɔkɔɔ la, duzu a ɔwɔ kɛ yɛyɛ ye kɛkala a?
MƆƆ YƐBAHOLA YƐAYƐ YE WƆ NZISI NWO KƐKALA LA
14. Duzu a yɛbahola yɛayɛ amaa yɛannyia ewiade ɛhye nzisi subane ne bie a? (Kɔlɔsaema 3:10, 11)
14 Bie a yɛnrɛhola yɛnrɛyɛ awie mɔ nzisi subane ne anwo ɛhwee, noko yɛbahola yɛayɛ nyɛleɛ mɔɔ yɛda ye ali la anwo debie. Kɛ mɔɔ yɛlimoale yɛzukoale la, yɛda ɛlɔlɛ ali yɛfa yɛsukoa Gyisɛse. Ɛlɔlɛ zɛhae ka yɛ maa yɛbu awie biala, bɔbɔ bɛdabɛ mɔɔ bɛ nee yɛ anli ye boɛ la. (Mat. 7:12; Wlo. 12:17) Saa yɛ nee awie biala di ye wɔ atiakunlukɛnlɛma nee pɛlepɛle nu a, ɔmaa Gyihova anye die.—Kenga Kɔlɔsaema 3:10, 11.
15. Saa yɛka mɔɔ Baebolo ne ka wɔ nzisi nwo la yɛkile awie mɔ a, kɛzi ɔbaboa bɛ ɛ?
15 Debie mɔɔ hyia kpalɛ mɔɔ yɛbahola yɛayɛ wɔ nzisi nwo la a le kɛ yɛbaha mɔɔ Baebolo ne ka wɔ nwolɛ la yɛahile awie mɔ. Duzu ati a yɛkola yɛka ye zɔ a? Ɔluakɛ “Gyihova anwo nrɛlɛbɛ” kola maa awie mɔɔ ɔkulo konle nee basabasayɛlɛ la kakyi yɛ awie mɔɔ ɔle atiakunlukɛnlɛma na ɔkulo anzodwolɛ a. (Aye. 11:6, 7, 9) Kolaa na nrenyia bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye Jemal la azukoa nɔhalɛ ne la, ɔhɔbokale atuadelɛma ekpunli bie anwo kɛ ɔboa bɛ yeamaa bɛaho bɛatia maanyɛlɛ tumi mɔɔ ɛnee ɛlɛdi ebia la, ɔluakɛ ɛnee ɔsuzu kɛ bɛle nzisi. Ɔhanle kɛ: “Ɛnrɛhola ɛnrɛva anyesesebɛ ɛnrɛtinlitinli menli nwo zo kɛ bɛhakyi. Awie biala angyinla me kɔme zo kɛ mengakyi, noko Baebolo nu nɔhalɛ ne mɔɔ ɛnee melɛsukoa la hakyile me.” Mɔɔ Jemal zukoale la hanle ye maanle ɔgyakyile konle ɛhonlɛ. Saa menli sukoa Baebolo nu nɔhalɛ ne na bɛkakyi a, ɔnrɛmaa bɛnrɛyɛ nzisi nyɛleɛ biala.
16. Duzu ati a ɛkulo kɛ ɛka anyelazo mɔɔ Nyamenle Belemgbunlililɛ ne maa yɛnyia la anwo edwɛkɛ ɛkile awie mɔ a?
16 Kɛ mɔɔ Gyisɛse yɛle la, yɛdayɛ noko yɛkulo kɛ yɛka yɛkile menli kɛ Nyamenle Belemgbunlililɛ ne ala a baye nzisi yeavi ɛkɛ ne bɔkɔɔ a. Anyelazo zɔhane bahola akyekye bɛdabɛ mɔɔ bɛ nee bɛ anli ye boɛ la arɛle. (Gyɛ. 29:11) Stacy mɔɔ yɛlimoa yɛha ɔ nwo edwɛkɛ la hanle kɛ: “Nɔhalɛ ne mɔɔ mezukoa la boa me maa mesie me nwo dii wɔ mekɛ mɔɔ awie nee me anli ye boɛ anzɛɛ mebanwu kɛ bɛ nee awie anli ye boɛ la. Gyihova dua edwɛkɛ mɔɔ wɔ Baebolo ne anu la azo kyekye yɛ rɛle.” Amaa yɛahola yɛalua Baebolo ne azo yɛakyekye awie mɔ arɛle la, ɔwɔ kɛ yɛdayɛ mumua ne yɛsiezie yɛ nwo kpalɛ. Saa ɛdie ɛdi kɛ mɔɔ Baebolo ne ka wɔ nzisi nwo la le nɔhalɛ a, saa awie mɔ biza nwolɛ edwɛkɛ wɔ sukulu anzɛɛ gyima nu a, ɔbamaa wɔahola wɔalua adenle kɛnlɛma zo wɔahilehile nu.b
17. Kɛzi Gyihova boa yɛ maa yɛgyinla nzisi nloa ɛnɛ ɛ?
17 Yɛze kɛ mekɛ ala mɔɔ Seetan “nea ewiade ɛhye azo la,” yɛbahɔ zo yɛayia nzisi. Noko ɛhye ɛngile kɛ yɛnlɛ moalɛ anzɛɛ anyelazo biala ɔluakɛ yɛlɛkendɛ mekɛ mɔɔ ‘bɛbaye ye bɛavi ɛkɛ’ la. (Dwɔn 12:31) Gyihova ɛha deɛmɔti nzisi ɛbu zo wɔ ewiade nee kɛzi ɔdi nyane wɔ amaneɛ mɔɔ nzisi maa yɛnwu ye la anwo la anwo edwɛkɛ wɔ Ngɛlɛlera ne anu. (Edw. 34:17-19) Gyihova luale ɔ Ra ne anwo zo hilehilele yɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ yɛyɛ wɔ nzisi nwo ɛnɛ nee kɛzi ɔnrɛhyɛ ye Belemgbunlililɛ ne baye nzisi avi ɛkɛ ne bɔkɔɔ la. (2 Pita 3:13) Bɛmaa yɛbɔ mɔdenle yɛhɔ zo yɛbɔ Belemgbunlililɛ nwo edwɛkpa ne nolo na yɛmaa yɛ nye ɛla mekɛ mɔɔ “pɛlepɛlelilɛ nee tenleneyɛlɛ” bayi azɛlɛ ye amuala azo tɛkɛɛ la.—Aye. 9:7.
EDWƐNE 158 “Ɔnrɛha Amozi!”
a Bɛhakyi aluma bie mɔ.
b Eza nea mokanwo A nɔma 24-27 wɔ Kulo Menli—Maa Bɛyɛ Ɛdoavolɛma brohyua ne anu.