Ɛzinzalɛ Arane YINTANƐTE ZO MBULUKUZIELƐLEKA
Ɛzinzalɛ Arane
YINTANƐTE ZO MBULUKUZIELƐLEKA
Nzema
@
  • ɛ
  • ɔ
  • Ɛ
  • Ɔ
  • BAEBOLO
  • MBULUKU
  • DEBIEZUKOALƐ
  • w25 September m. 2-7
  • ‘Fɛlɛ Asafo Nu Mgbanyima’ Ne Mɔ

Vidio biala ɛnle foa ɛhye

Mmafa ɛya vidio ne angola ambuke

  • ‘Fɛlɛ Asafo Nu Mgbanyima’ Ne Mɔ
  • Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo (Debiezukoalɛ Ɛdeɛ)—2025
  • Edwɛkɛtile Ngyikyi
  • Edwɛkɛ Mɔɔ Nee Ye Le Ko
  • MEKƐ BONI A ƆWƆ KƐ ‘YƐFƐLƐ MGBANYIMA’ NE MƆ A?
  • DUZU ATI A ƆWƆ KƐ YƐFƐLƐ MGBANYIMA NE MƆ A?
  • DUZU A MGBANYIMA NE MƆ YƐ BOA YƐ A?
  • MƆƆ ƆWƆ KƐ YƐ NUHUA KO BIALA YƐ LA
  • Kɛzi Mgbanyima Da Ɛlɔlɛ Nee Anwunvɔnezelɛ Ali Kile Ɛtanevolɛma La
    Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo (Debiezukoalɛ Ɛdeɛ)—2024
  • Kɛzi Bɛhyehyɛ Asafo Ne La
    Nyia Anyelielɛ Dahuu!—Sukoa Baebolo Ne
  • Mediema Mrenyia​—Bɛlɛbɔ Mɔdenle Kɛ Bɛbayɛ Asafo Nu Mgbanyima Ɔ?
    Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo (Debiezukoalɛ Ɛdeɛ)—2024
  • Mboaneneavolɛma Mɔɔ Bɛyɛ Biala Bɛnea Gyihova Menli Ne La
    Yɛ Kilisiene Ɛbɛlabɔlɛ Nee Yɛ Ɛzonlenlɛ—Nyianu Buluku—2023
Nea Dɔɔnwo
Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo (Debiezukoalɛ Ɛdeɛ)—2025
w25 September m. 2-7

EDWƐKƐ 36

EDWƐNE 103 Neavolɛma Le Ahyɛlɛdeɛ

‘Fɛlɛ Asafo Nu Mgbanyima’ Ne Mɔ

“Bɛmaa ɔvɛlɛ asafo ne anu mgbanyima wɔ ɔ nwo ɛkɛ.”—GYE. 5:14.

BODANE

Ɔbaboa yɛ yeamaa yɛanyia sunsum nu moalɛ yɛavi asafo nu mgbanyima ne mɔ ɛkɛ wɔ mekɛ mɔɔ yɛhyia nwo la.

1. Kɛzi Gyihova ɛhile kɛ ye mboane ne sonle bolɛ maa ye ɛ?

GYIHOVA mboane ne sonle bolɛ maa ye. Ɔvale Gyisɛse mogya ne a ɔdɔle Ye mboane ne a, yɛɛ yeva bɛ yemaa asafo nu mgbanyima ne mɔ kɛ bɛnlea bɛ. (Gyi. 20:28) Nyamenle kulo kɛ bɛyɛ ye mboane ne bɛtɛbɛtɛ. Mgbanyima ne mɔ di Kelaese adehilelɛ zo na bɛbɔ bɛ nwo bane bɛfi ninyɛne mɔɔ bahola azɛkye bɛ nee Gyihova avinli la anwo.—Aye. 32:​1, 2.

2. Nwane mɔ titili a Gyihova boa bɛ a? (Yizikeɛle 34:​15, 16)

2 Gyihova dwenle ye mboane ne amuala anwo kpalɛ, noko ɔ nye wɔ bɛdabɛ mɔɔ bɛlɛnwu amaneɛ la anwo zo kpole kpalɛ. Ɔdua mgbanyima ne mɔ anwo zo ɔboa bɛdabɛ mɔɔ bɛ nee Gyihova agɔnwolɛvalɛ ne ɛlɛsɛkye la. (Kenga Yizikeɛle 34:​15, 16.) Noko ɔkulo kɛ yɛkpondɛ moalɛ wɔ mekɛ mɔɔ yɛhyia nwo la. Wɔ mekɛ zɛhae mɔ anu, ɔwɔ kɛ yɛyɛ asɔne yɛsɛlɛ Gyihova kɛ ɔboa yɛ na eza yɛkpondɛ moalɛ yɛfi “neavolɛma nee kilehilevolɛma” mɔɔ wɔ asafo ne anu la ɛkɛ.—Ɛfɛ. 4:​11, 12.

3. Saa yɛ muala yɛsuzu gyima mɔɔ mgbanyima ne mɔ yɛ la anwo a, kɛzi ɔbaboa yɛ ɛ?

3 Wɔ edwɛkɛ ɛhye anu, yɛbazuzu ngyehyɛleɛ mɔɔ Nyamenle ɛyɛ ɛmaa yɛ amaa yɛanyia sunsum nu moalɛ yɛavi mgbanyima ne mɔ ɛkɛ la anwo. Yɛbabua kpuya ɛhye mɔ: Mekɛ boni a ɔwɔ kɛ yɛkpondɛ moalɛ yɛfi mgbanyima ne mɔ ɛkɛ a? Duzu ati a ɔwɔ kɛ yɛyɛ ye zɔ a? Kɛzi bɛboa yɛ ɛ? Saa yɛngyi ngyegyelɛ nloa kɛkala bɔbɔ a, kpuya ɛhye mɔ anwo mualɛ ne bamaa anyezɔlɛ mɔɔ yɛlɛ yɛmaa Nyamenle ngyehyɛleɛ ne la ayɛ kpole na bie a bɛbalie yɛ ngoane kenle bie.

MEKƐ BONI A ƆWƆ KƐ ‘YƐFƐLƐ MGBANYIMA’ NE MƆ A?

4. Duzu ati a yɛkola yɛka kɛ edwɛkɛ mɔɔ wɔ Gyemise 5:​14-16, 19, 20 la fale sunsum nu anwodolɛ nwo a? (Eza nea nvoninli ne mɔ.)

4 Mɔɔ ɛdoavolɛ Gyemise ka ngyehyɛleɛ mɔɔ Nyamenle ɛyɛ amaa yeaboa yɛ wɔ sunsum nu la anwo edwɛkɛ la, ɔbɔle ɔ bo ɔbizale kɛ: “Bɛ nuhua bie ɛnde kpɔkɛ ɔ? Bɛmaa ɔvɛlɛ asafo ne anu mgbanyima wɔ ɔ nwo ɛkɛ.” (Kenga Gyemise 5:​14-16, 19, 20.) Edwɛkɛ gyɛne mɔɔ ɔhanle ɔbokale nwolɛ la maa yɛnwu kɛ ɛnee ɔlɛka sunsum nu anwodolɛ—kɛzi ɔhyia kɛ awie siezie ɔ nee Gyihova avinli la anwo edwɛkɛ. Kɛ neazo la, yeanga kɛ ahenle mɔɔ ɛnde kpɔkɛ la ɛvɛlɛ dɔketa, emomu ɔvɛlɛ asafo nu mgbanyima. Eza Gyemise hanle kɛ saa bɛfa ahenle ɛtane bɛkyɛ ye a ɔbade kpɔkɛ. Wɔ adenle bie azo, ninyɛne mɔɔ bɛyɛ amaa bɛayɛ awie ayile wɔ sunsum nu la zɔho ninyɛne mɔɔ bɛyɛ amaa bɛayɛ awie mɔɔ ɔ nwo ɛdo ye la ayile la. Saa yɛ nwo to yɛ a, yɛkɔnwu dɔketa, yɛka yɛ ewule ne yɛkile ye na yɛdi ye adehilelɛ zo. Zɔhane ala a saa yɛnde kpɔkɛ wɔ sunsum nu a, ɔwɔ kɛ yɛkɔ asafo nu kpanyinli bie ɛkɛ, yɛka tɛnlabelɛ mɔɔ yɛhɔ nu la yɛkile ye na yɛdi folɛdulɛ mɔɔ ɔbagyinla Baebolo ne azo yeava yeamaa yɛ la azo a.

Nvoninli ngakyile: 1. Nrenyia bie ɛlɛka ye awane mɔɔ ɛlɛyɛ ye nyane la anwo edwɛkɛ ahile dɔketa bie. 2. Adiema nrenyia bie ɛlɛka ye ngyegyelɛ ahile asafo nu kpanyinli bie wɔ mekɛ mɔɔ bɛde alienwo bɛngye bie azo la.

Saa yɛ nwo to yɛ a, yɛkɔnwu dɔketa; saa yɛnde kpɔkɛ wɔ sunsum nu a, ɔwɔ kɛ yɛkɔnwu mgbanyima ne mɔ (Nea ɛdendɛkpunli 4)


5. Kɛ ɔkɛyɛ na yɛanwu kɛ yɛ nwo ɛlɛto yɛ wɔ sunsum nu ɛ?

5 Ngyehyɛleɛ mɔɔ bɛha nwolɛ edwɛkɛ wɔ Gyemise tile 5 la maa yɛ anwosesebɛ kɛ saa yɛte nganeɛ kɛ yɛ nee Gyihova agɔnwolɛvalɛ ne anu ɛlɛto a, yɛha yɛhile mgbanyima ne mɔ. Ɔti nrɛlɛbɛ wɔ nu kɛ yɛbamaa bɛaboa yɛ kolaa na yɛ nee Nyamenle agɔnwolɛvalɛ ne azɛkye! Ɔwɔ kɛ yɛdi nɔhalɛ yɛmaa yɛ nwo. Ngɛlɛlera ne bɔ yɛ kɔkɔ kɛ saa yɛannea boɛ a, yɛbahola yɛabɛlɛbɛla yɛ nwo kɛ asɛɛ yɛ nee Gyihova agɔnwolɛvalɛ ne le kpalɛ. (Gye. 1:22) Alimoa Kilisienema mɔɔ ɛnee wɔ Saadese la bie mɔ yɛle nvonleɛ ɛhye bie, na Gyisɛse bɔle bɛ kɔkɔ wɔ bɛ sunsum nu gyinlabelɛ ne anwo. (Yek. 3:​1, 2) Adenle ko mɔɔ yɛbahola yɛalua zo yɛanwu kɛ yɛ nee Gyihova lɛ agɔnwolɛvalɛ kpalɛ la a le kɛ yɛbava kɛzi yɛfa anyelielɛ nee mɔdenlebɔlɛ yɛsonle Gyihova ɛnɛ la yɛatoto kɛzi ɛnee yɛyɛ ye dɛba la anwo. (Yek. 2:​4, 5) Yɛbahola yɛabiza yɛ nwo kɛ: ‘Anyelielɛ mɔɔ mefa mekenga Baebolo ne na medwenledwenle nwo la ɛha aze ɔ? Mekɔ debiezukoalɛ dahuu yɛɛ mesiezie me nwo kolaa na meahɔ ɔ? Mɔdenle mɔɔ mefa meyɛ daselɛlilɛ gyima ne la ɛha aze ɔ? Anyelielɛ anzɛɛ anwonyia ɛkpondɛlɛ die me mekɛ dɔɔnwo yɛɛ yemɔ ala a medwenle nwo ɔ?’ Saa ɛbua kpuya ɛhye mɔ anu bie kɛ ɛhɛe a, ɔbahola yeahile kɛ ɛlɛ sinlidɔlɛ bie mɔɔ saa wɔanli nwolɛ gyima a ɔbayɛ kpole a. Saa yɛdayɛ mumua ne yɛangola yɛanli tɛnlabelɛ ne anwo gyima anzɛɛ yɛ sinlidɔlɛ ne ammaa yɛanli Nyamenle ngyinlazo bie mɔ azo a, ɔwɔ kɛ yɛka yɛkile mgbanyima ne mɔ yɛmaa bɛboa yɛ.

6. Duzu a ɔwɔ kɛ bɛdabɛ mɔɔ bɛyɛ ɛtane kpole bie la yɛ a?

6 Noko, ɔwɔ kɛ bɛdabɛ mɔɔ bɛyɛ ɛtane kpole, ɛtane mɔɔ bahola amaa bɛaye bɛ bɛavi asafo ne anu la ka nwolɛ edwɛkɛ kile mgbanyima ne mɔ bie. (1 Kɔl. 5:​11-13) Awie mɔɔ ɛyɛ ɛtane kpole la hyia moalɛ na ɔ nee Gyihova agɔnwolɛvalɛ ne ayɛ kpalɛ bieko. Saa Gyihova balua ɛkpɔnedeɛ ne azo ava yɛ ɛtane ahyɛ yɛ a, ɔwɔ kɛ yɛyɛ “ninyɛne mɔɔ kile anlubɛnwo la.” (Gyi. 26:20) Ninyɛne zɔhane mɔ bie a le kɛ saa yɛyɛ ɛtane kpole bie a yɛbaha yɛahile mgbanyima ne mɔ.

7. Nwane mɔ bieko a ɔwɔ kɛ bɛkpondɛ moalɛ bɛfi mgbanyima ne mɔ ɛkɛ a?

7 Tɛ menli mɔɔ bɛyɛ ɛtane kpole la angome a mgbanyima ne mɔ boa bɛ a; emomu eza bɛboa bɛdabɛ mɔɔ bɛyɛ bɛtɛɛ wɔ sunsum nu la. (Gyi. 20:35) Kɛ neazo la, bie a ɛte nganeɛ kɛ ɛngola ɛngo ɛntia atiakunluwɔzo ɛtane. Na saa kolaa na wɔanwu nɔhalɛ ne la nyiletane ɛnlonlɛ hale ɛ nwo, ɛnee ɛnea nlanwonvoninli anzɛɛ ɛbɔ adwɔmane ɛbɛla a, yemɔ bie a wɔ ngyegyelɛ ne anloa ɛgyinlanlɛ bahola ayɛ se kpalɛ. Ka wɔ ngyegyelɛ ne anwo edwɛkɛ kile awie maa ɔboa wɔ. Ɛbahola wɔaha wɔahile asafo nu kpanyinli bie mɔɔ badie wɔ, yeadu wɔ folɛ kpalɛ na yeamaa wɔanwu kɛ ɛbahola wɔaho wɔatia atiakunluwɔzo ɛtane na wɔayɛ mɔɔ sɔ Gyihova anye la. (Nol. 4:12) Saa ngyegyelɛ mɔɔ ɛgyi ɔ nloa la ɛmaa ɛ sa nu ɛdo a, mgbanyima ne mɔ bahola ahakye wɔ kɛ moalɛ mɔɔ ɛlɛkpondɛ la kile kɛ ɛ nee Gyihova agɔnwolɛvalɛ ne hyia wɔ kpalɛ na ɛnlie ɛ nwo ɛnli somaa.—1 Kɔl. 10:12.

8. Ɛtane boni mɔ a ɔngyia kɛ yɛka nwolɛ edwɛkɛ yɛkile mgbanyima ne mɔ a?

8 Tɛ nvonleɛ biala mɔɔ yɛbayɛ la a ɔwɔ kɛ yɛka nwolɛ edwɛkɛ yɛkile mgbanyima ne mɔ a. Kɛ neazo la, yɛva ye kɛ ɛhanle edwɛkɛ ɛtane ɛhilele adiema bie anzɛɛ ɛvale ɔ nwo ɛya kpole. Kɛ anrɛɛ ɛbaha wɔahile kpanyinli bie la, ɛbahola wɔava edwɛkɛ mɔɔ Gyisɛse hanle ye wɔ kɛzi ɛ nee ɛ diema bie bahola aziezie bɛ avinli anwo la wɔali gyima. (Mat. 5:​23, 24) Ɛbahola wɔayɛ mɛlɛbɛnwoaze, abotane yɛɛ bɛnwozohomonlɛ nwo neɛnleanu amaa wɔanwu kɛzi ɛbahola wɔala zɔhane subane ne mɔ ali kpalɛ mekɛ fofolɛ la. Noko saa ɛhye mɔ amuala anzi, ɛtɛkyia moalɛ a, ɛbahola wɔaha nwolɛ edwɛkɛ wɔahile kpanyinli bie wɔamaa yeaboa wɔ. Pɔɔlo hɛlɛle kɛlata hɔmaanle Felepaema na ɔhanle ɔhilele adiema nrenyia bie mɔɔ bɛambɔ ye duma la wɔ nu kɛ ɔboa Yiwodea nee Senteki ɔmaa bɛziezie bɛ akɛsakɛsa bie, na zɔhane ala a kpanyinli bie bahola aboa ɛdawɔ noko a.—Fel. 4:​2, 3.

DUZU ATI A ƆWƆ KƐ YƐFƐLƐ MGBANYIMA NE MƆ A?

9. Duzu ati a ɔnle kɛ yɛmaa anyiemgba si yɛ adenle kɛ yɛbaha nvonleɛ mɔɔ yɛyɛ la yɛahile mgbanyima ne mɔ a? (Mrɛlɛbulɛ 28:13)

9 Saa yɛyɛ ɛtane kpole bie anzɛɛ yɛte nganeɛ kɛ yɛngola yɛnli yɛ sinlidɔlɛ bie azo a, yɛhyia diedi nee akɛnrasesebɛ na yɛahola yɛaha nwolɛ edwɛkɛ yɛahile mgbanyima ne mɔ yɛamaa bɛaboa yɛ. Ɔnle kɛ yɛmaa anyiemgba si yɛ adenle. Duzu ati ɔ? Ɔluakɛ saa yɛfa ngyehyɛleɛ mɔɔ Gyihova ɛyɛ la yɛdi gyima a, yɛmaa ɔda ali kɛ yɛlɛ ɔdaye nee ye adehilelɛ ne mɔ anu anwodozo kɛ bɛbaboa yɛ bɛamaa yɛ nee ye anyia agɔnwolɛvalɛ kpalɛ. Yɛdie yɛto nu kɛ yɛhyia ye moalɛ na yɛahɔ zo yɛayɛ mɔɔ le kpalɛ la. (Edw. 94:18) Yɛɛ saa yɛyɛ ɛtane bie na yɛka, na yɛgyakyi ye ɛyɛlɛ a, Gyihova bava ahyɛ yɛ.—Kenga Mrɛlɛbulɛ 28:13.

10. Saa yɛbɔ mɔdenle kɛ yɛfea yɛ ɛtane zo a, duzu a bahola azi a?

10 Saa yɛhyia moalɛ na yɛka yɛkile kpanyinli bie yɛmaa ɔboa yɛ a yɛnyia nyilalɛ, noko saa yɛyɛ ɛtane bie na yɛbɔ mɔdenle kɛ yɛfea zolɛ a, ɔbamaa yɛ edwɛkɛ ne azɛkye bɔkɔɔ. Mɔɔ Belemgbunli Devidi bɔle mɔdenle kɛ ɔfea ye ɛtane ne mɔ azo la, ɔ nwo hyelele ye kpalɛ ɔluakɛ ɔnwunle kɛ ɔ nee Gyihova agɔnwolɛvalɛ ne ɛzɛkye, ye adwenle buale ye fɔlɛ yɛɛ ɔ nwo dole ye bɔbɔ. (Edw. 32:​3-5) Kɛ mɔɔ yɛ nwo to yɛ anzɛɛ yɛboda na yɛanyɛ yɛ nwo ayile ndɛndɛ a ɔmaa yɛnwu amaneɛ la, zɔhane ala a saa yɛyɛ ɛtane kpole bie na yɛammaa mgbanyima ne mɔ amboa yɛ a, ɔbazɛkye yɛ nee Gyihova avinli a. Gyihova ze ɛhye, ɔti ɔse yɛlua ngyehyɛleɛ mɔɔ yeyɛ kɛ bɛlua zo bɛboa yɛ wɔ sunsum nu la azo “yɛziezie” yɛ nee ye “avinli.”—Aye. 1:​5, 6, 18.

11. Saa yɛyɛ ɛtane kpole bie na yɛfea zo a, kɛzi ɔbahola yeaha awie mɔ ɛ?

11 Saa yɛyɛ ɛtane kpole bie na yɛfea zo a, ɔbahola yeamaa awie mɔ anwu amaneɛ. Ɔbamaa Gyihova aye ye sunsum ne avi asafo ne azo yɛɛ ɔnrɛmaa anzodwolɛ ɛnrɛdɛnla mediema ne mɔ avinli. (Ɛfɛ. 4:30) Zɔhane ala a saa yɛnwu kɛ awie bie mɔɔ wɔ asafo ne anu la ɛyɛ ɛtane kpole a, ɔwɔ kɛ yɛmaa ye anwosesebɛ yɛmaa ɔka ɔkile mgbanyima ne mɔ a.a Saa awie yɛ ɛtane kpole na yɛdayɛ noko yɛfea zolɛ a, yɛdi nwolɛ fɔlɛ. (Lɛv. 5:1) Ɔwɔ kɛ Gyihova anwo ɛlɔlɛ mɔɔ yɛlɛ la ka yɛ maa yɛye yɛ nyunlu yɛka nɔhalɛ biala mɔɔ wɔ nu la. Saa yɛyɛ ye zɔ a, ɛnee yɛlɛboa yɛamaa asafo ne anwo ade na yɛaboa menli ɛhye mɔ mɔɔ bɛvo la yɛamaa bɛ nee Gyihova anyia agɔnwolɛvalɛ kpalɛ bieko.

DUZU A MGBANYIMA NE MƆ YƐ BOA YƐ A?

12. Duzu a mgbanyima ne mɔ yɛ boa menli mɔɔ bɛyɛ bɛtɛɛ wɔ sunsum nu la a?

12 Bɛha bɛhile mgbanyima ne mɔ kɛ bɛboa menli mɔɔ bɛyɛ bɛtɛɛ wɔ sunsum nu la. (1 Tɛs. 5:14) Saa wɔvo a, bie a bɛbabizebiza wɔ kpuya ngakyile bie mɔ amaa bɛanwu adwenle mɔɔ ɛlɛ nee kɛzi ɛte nganeɛ la. (Mrɛ. 20:5) Saa wɔ amaamuo, kɛzi ɛde anzɛɛ ɛ ti mɔɔ ɛzi aze la maa ɔyɛ se ɔmaa wɔ kɛ ɛbaha wɔ ngyegyelɛ nwo edwɛkɛ wɔahile mgbanyima ne mɔ bɔbɔ na ɛfi wɔ ahonle nu ɛka a, ɛbahola wɔaboa bɛ. Mmamaa wɔ ahonle tu kɛ bie a wɔ edwɛkɛ ne ‘bawowɔ’ bɛ. (Dwobu 6:3) Mgbanyima ne mɔ ɛnrɛpele bɛ nwo ɛnrɛbua wɔ ndɛne, emomu, bɛbabɔ mɔdenle bɛadie wɔ kpalɛ amaa bɛanwu edwɛkɛ ne anye zo kolaa na bɛava nwolɛ folɛdulɛ bɛamaa wɔ. (Mrɛ. 18:13) Bɛze kɛ mboane ɛkpɔlalɛ die mekɛ, ɔti bɛ nye ɛnla kɛ saa bɛ nee wɔ yia bɔ adawu ko bie ala a, bɛbahola bɛali wɔ ngyegyelɛ ne anwo gyima.

13. Kɛzi mgbanyima ne mɔ bahola alua bɛ asɔneyɛlɛ nee Ngɛlɛlera ne anu adehilelɛ zo aboa yɛ ɛ? (Eza nea nvoninli ne mɔ.)

13 Saa ɛfɛlɛ mgbanyima ne mɔ a, bɛbabɔ mɔdenle kɛ bɛnrɛmaa wɔ adwenle ɛnrɛbua wɔ fɔlɛ dɔɔnwo. Emomu, bɛbayɛ asɔne bɛamaa wɔ. Wɔannea a kɛzi “tumi kpole” mɔɔ wɔ bɛ asɔneyɛlɛ ne anu la baboa wɔ la bazi ɛ nwo. Eza moalɛ mɔɔ bɛbava bɛamaa wɔ la bie a le kɛ ‘bɛbakpokpa wɔ nwole wɔ Gyihova duma nu.’ (Gye. 5:​14-16) “Nwole” ɛhye kile nɔhalɛ ne mɔɔ wɔ Nyamenle Edwɛkɛ ne anu la. Mgbanyima ne mɔ nee wɔ bazuzu Baebolo ne anu edwɛkɛ mɔɔ bakyekye ɛ rɛle la anwo na bɛaboa wɔ bɛamaa ɛ nee Gyihova agɔnwolɛvalɛ ne ayɛ kpalɛ bieko. (Aye. 57:18) Adehilelɛ mɔɔ wɔ Ngɛlɛlera ne anu mɔɔ bɛ nee wɔ bazuzu nwo la bahola amaa wɔamia kpɔkɛ mɔɔ wɔbɔ kɛ ɛyɛ mɔɔ le kpalɛ la anu. Ɛbahola wɔalua bɛ nwo zo wɔade Gyihova ane kɛ ɔlɛka yeahile wɔ kɛ: ‘Adenle ne ɛne. Dua nu.’—Aye. 30:21.

Nvoninli ngakyile: 1. Dɔketa ne mɔɔ yɛlimoale yɛnwunle ye la ɛlɛnea nrenyia ne awane amaa yeanwu ngyegyelɛ ne. Nrenyia ne awane ne anwo X-ray beta bane ne anwo. 2. Asafo nu kpanyinli ne mɔɔ yɛlimoale yɛnwunle ye la nee asafo nu kpanyinli gyɛne ɛlɛdua Baebolo ne azo amaa adiema nrenyia ne anwosesebɛ wɔ ye sua nu. Adiema nrenyia ne ɛlɛtie mgbanyima ne mɔ na ɔ nye ɛlie.

Mgbanyima ne mɔ dua Baebolo ne azo kyekye menli mɔɔ bɛyɛ bɛtɛɛ la arɛle na bɛmaa bɛ anwosesebɛ (Nea ɛdendɛkpunli 13-14)


14. Kɛ mɔɔ Galeehyeama 6:1 kile la, kɛzi mgbanyima ne mɔ boa awie mɔɔ ɛvo “adenle” la ɛ? (Eza nea nvoninli ne mɔ.)

14 Kenga Galeehyeama 6:1. Kilisienenli mɔɔ ‘ɛvo adenle’ la ɛnva Nyamenle tenlene ngyinlazo ne mɔ ɛmbɔ ye ɛbɛla. Adenle ne mɔɔ yevo la bahola ayɛ kpɔkɛ ɛtane bie mɔɔ yezi anzɛɛ ɛtane kpole bie mɔɔ yeyɛ la. Ɛlɔlɛ mɔɔ asafo nu mgbanyima lɛ maa ahenle la ka bɛ maa ‘bɛdua mɛlɛbɛnwoaze adenle zo bɛtenrɛ ye.’ Giliki edwɛkɛkpɔkɛ mɔɔ bɛhile ɔ bo ‘bɛdenrɛ ye’ la eza kola kile kɛzi bɛka bowule bie mɔɔ ɛkpali la bɛto nu bieko amaa ahenle anyɛ wuliravolɛ la. Kɛ mɔɔ dɔketa mɔɔ ze ye gyima nye zo la bɔ mɔdenle yɛ ye bɛtɛbɛtɛ fa bowule bie mɔɔ ɛbu la sia zo amaa ahenle ande nyane kpole la, zɔhane ala a mgbanyima ne mɔ bɔ mɔdenle kɛ bɛboa yɛ bɛamaa yɛade kpɔkɛ wɔ sunsum nu mɔɔ bɛmmaa yɛnli nyane kpole a. Bɛha bɛhile bɛdabɛ noko kɛ “bɛnlea bɛ nwo boɛ.” Mekɛ mɔɔ mgbanyima ne mɔ ɛlɛboa yɛ bɛamaa yɛadenrɛdenrɛ yɛ ndenle la, bɛdie bɛto nu kɛ bɛdabɛ noko bɛtɔ sinli na bɛbahola bɛavo adenle. Bɛnyɛ bɛ nwo kɛ asɛɛ bɛ nwo hyia tɛla awie mɔ, bɛmbu bɛ nwo tenlenema anzɛɛ bɛndendɛ bɛntia awie mɔ, emomu bɛbɔ mɔdenle kɛ bɛbade awie mɔ nyane bo.—1 Pita 3:8.

15. Saa yɛlɛ ngyegyelɛ bie a, duzu a ɔwɔ kɛ yɛyɛ a?

15 Yɛbahola yɛalie yɛ asafo ne anu mgbanyima yɛali. Bɛtete bɛ kɛ bɛmmaka yɛ fealeranu edwɛkɛ bɛkile awie mɔ. Eza bɛmaa bɛ folɛdulɛ gyinla Baebolo ne azo na tɛ bɛdabɛ mumua ne bɛ nzuzulɛ zo. Yɛɛ bɛzukoa kɛ bɛbahɔ zo bɛaboa yɛ bɛamaa yɛazoa yɛ ngyegyelɛ ɛlomboɛ ne mɔ. (Mrɛ. 11:13; Gal. 6:2) Asolo kpanyinli ko biala subane nee anwubielɛ mɔɔ yenyia la, noko yɛbahola yɛahɔ bɛ nuhua ko biala ɛkɛ na yɛaha yɛ ngyegyelɛ ne yɛahile ye. Noko edwɛkɛ ne a le kɛ, ɔnle kɛ yɛvi kpanyinli ko ɛkɛ a ɛnee yɛwulu yɛhɔ fofolɛ ɛkɛ mɔɔ yɛ adwenle a le kɛ yɛkpondɛ mɔɔ ɔbaha edwɛkɛ mɔɔ yɛkulo la yeahile yɛ la. Saa yɛyɛ ye zɔ a, yɛbayɛ kɛ menli mɔɔ bɛkulo kɛ ‘bɛkoto bɛ nzo nu’ na bɛngulo kɛ bɛsukoa “ngilehilelɛ kpalɛ ne” mɔɔ wɔ Nyamenle Edwɛkɛ ne anu la. (2 Tim. 4:3) Saa yɛka yɛ edwɛkɛ yɛkile kpanyinli bie a, ɔbahola yeabiza yɛ kɛ saa yɛha nwolɛ edwɛkɛ yɛhile mgbanyima mɔɔ ɛha la a, nee folɛdulɛ mɔɔ bɛvale bɛmaanle yɛ la. Yɛɛ kɛmɔ ɔte ɔ bo kɛ tɛ debie biala a ɔze ye la ati, bie a ɔbabiza kpanyinli gyɛne yeamaa yeaboa ye wɔ edwɛkɛ ne anwo.—Mrɛ. 13:10.

MƆƆ ƆWƆ KƐ YƐ NUHUA KO BIALA YƐ LA

16. Ɛzonlelilɛ boni a yɛ nuhua ko biala lɛ a?

16 Mgbanyima ne mɔ nea yɛ nwo zo kɛ Nyamenle mboane ɛdeɛ, noko bɛnga mɔɔ ɔwɔ kɛ yɛyɛ la bɛngile yɛ. Ɔle yɛ nuhua ko biala ɛzonlelilɛ kɛ ɔbabɔ ɛbɛla mɔɔ sɔ Nyamenle anye la. Ɔwɔ kɛ yɛ nuhua ko biala bu edwɛkɛ mɔɔ ɔka nee mɔɔ ɔyɛ la anwo mgbonda ɔkile Nyamenle. Ɔlua ye moalɛ zo, yɛbahola yɛahɔ zo yɛali nɔhalɛ dahuu. (Wlo. 14:12) Ɔti mgbanyima ne mɔ ɛnga mɔɔ ɔwɔ kɛ yɛyɛ la ɛngile yɛ, emomu bɛmaa yɛnwu adwenle mɔɔ Nyamenle lɛ wɔ edwɛkɛ ne anwo la wɔ ye Edwɛkɛ ne anu. Saa yɛdi bɛ folɛdulɛ mɔɔ gyi Baebolo ne azo la azo a, ɔbamaa yɛatete yɛdayɛ mumua ne yɛ “adwenle” ne amaa yɛasisi kpɔkɛ mɔɔ nrɛlɛbɛ wɔ nu la.—Hib. 5:14.

17. Duzu a ɔwɔ kɛ yɛbɔ kpɔkɛ kɛ yɛbayɛ a?

17 Ɔle nwolɛ adenle kpole kɛ yɛle Gyihova mboane la! Gyihova zoanle Gyisɛse, “mboaneneavolɛ kpalɛ ne” kɛ ɔradua ɛkpɔnedeɛ amaa yɛanyia nwolɛ adenle kɛ yɛbadɛnla aze dahuu. (Dwɔn 10:11) Gyihova ɛlua mgbanyima mɔɔ wɔ Kilisiene asafo ne anu la anwo zo ɛmaa ɛwɔkɛ ɛhye mɔɔ ɔbɔle la ɛra nu; ɔse, “Mebamaa bɛ mboaneneavolɛma mɔɔ me ahonle kulo la, na bɛbava ndelebɛbo nee nwunu bɛanlea bɛ.” (Gyɛ. 3:15) Saa yɛyɛ bɛtɛɛ wɔ sunsum nu anzɛɛ yɛnde kpɔkɛ a, ɔnle kɛ yɛtwenlehwenle yɛ bo aze kɛ yɛbavɛlɛ mgbanyima ne mɔ yɛamaa bɛaboa yɛ. Bɛmaa yɛbɔ kpɔkɛ kɛ yɛbamaa asafo nu mgbanyima mɔɔ Gyihova ɛva bɛ ɛmaa yɛ la aboa yɛ kpalɛ.

KƐZI ƐBAYE Ɔ NLOA Ɛ?

  • Mekɛ boni a ɔwɔ kɛ ‘yɛfɛlɛ mgbanyima’ ne mɔ yɛmaa bɛboa yɛ a?

  • Duzu ati a ɔwɔ kɛ yɛfɛlɛ mgbanyima ne mɔ a?

  • Duzu a mgbanyima ne mɔ yɛ boa yɛ a?

EDWƐNE 31 Ɛ Nee Nyamenle Ɛlua!

a Saa mekɛ bie gua nu na ɛtanevolɛ ne anga angile mgbanyima ne mɔ a, ɔwɔ kɛ nɔhalɛ mɔɔ ɛdi wɔamaa Gyihova la ka wɔ ɔmaa ɛka mɔɔ ɛze wɔ edwɛkɛ ne anwo la ɛkile bɛ.

    Nzema Mbuluku Ngakyile (1982-2026)
    Fi Nu
    Kɔ Nu
    • Nzema
    • Fa Nwa Awie
    • Mɔɔ ɛkulo
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Nwolɛ Mɛla
    • Fealeranu Edwɛkɛ
    • Privacy Settings
    • JW.ORG
    • Kɔ Nu
    Fa Nwa Awie