EDWƐKƐ 18
EDWƐNE 65 Kɔ Ɛ Nyunlu!
Mediema Mgbavolɛ—Bɛzukoa Maake Nee Timote
“Ɛ nee Maake ɛrɛla, ɔluakɛ ɔboa me wɔ ɛzonlenlɛ gyima ne anu.”—2 TIM. 4:11.
BODANE
Kɛzi Maake nee Timote neazo ne bahola aboa mediema mgbavolɛ yeamaa bɛanyia subane mɔɔ bɛhyia nwo amaa bɛahola bɛazonle awie mɔ kpalɛ la.
1-2. Ngyegyelɛ boni mɔ a anrɛɛ ɔnrɛmaa Maake nee Timote ɛnrɛhola ɛnrɛzonle awie mɔ kpalɛ a?
MEDIEMA mgbavolɛ, bɛkulo kɛ bɛyɛ dɔɔnwo wɔ Gyihova ɛzonlenlɛ nu na bɛboa bɛ asafo ne anu amra kpalɛ ɔ? Yɛze kɛ bɛkulo kɛ bɛyɛ ye zɔ. Yɛ nye die kpalɛ kɛ yɛbanwu kɛ mgbavolɛ dɔɔnwo lɛ ɛhulolɛ kɛ bɛbazonle awie mɔ la! (Edw. 110:3) Noko bie a bɛbayia ngyegyelɛ bie mɔ. Asoo ɛtwehwenle ɛ bo aze ɔluakɛ ɛngola ɛnnwu mɔɔ bazi kenle bie la ati ɔ? Wɔanlie gyimalilɛ bie wɔando nu ɔluakɛ ɛnee ɛsuzu kɛ ɛnrɛhola ye yɛ ɔ? Saa zɔhane a ɔde a, ɛnee tɛ ɛ ngome a wɔde nganeɛ zɔ a.
2 Maake nee Timote noko yiale ngyegyelɛ ɛhye mɔ bie. Noko bɛammaa mɔɔ bɛnze kɛ ɔbazi kenle bie anzɛɛ anwubielɛ mɔɔ ɛnee bɛnlɛ la anzi bɛ adenle kɛ bɛbazonle awie mɔ. Mɔɔ ɛzoanvolɛ Pɔɔlo nee Baanabase hanle hilele Maake kɛ ɔmaa bɛhɔyɛ edwɛkpatɛlɛvolɛ gyima wɔ bɛ adendulɛ mɔɔ limoa anu la, ɔbayɛ kɛ ɛnee Maake nee ye mame de bɛ awuke kɛnlɛma bie anu. (Gyi. 12:12, 13, 25) Noko Maake nee bɛ hɔle amaa yeadɛlɛ ye ɛzonlenlɛ gyima ne anu. Ɔlimoale ɔdule ɔhɔle Anteɔko. Akee ɔ nee Pɔɔlo nee Baanabase dudule adenle hɔle ɛleka ngakyile. (Gyi. 13:1-5) Mɔɔ Pɔɔlo hanle hilele Timote kɛ ɔmaa bɛhɔbɔ edwɛkpa ne nolo la, ɛnee ɔdaye noko ɔ nee ye awovolɛ a de a. Kɛmɔ ɛnee Timote le kakula na ɔnlɛ anwubielɛ la ati, anrɛɛ ɔbahola yeamaa anwodozo mɔɔ ɔnlɛ la azi ye adenle. (Fa toto 1 Kɔlentema 16:10, 11 nee 1 Timote 4:12 anwo.) Noko ɔ nee Pɔɔlo hɔle na ɛhye maanle ɔnyianle nyilalɛ dɔɔnwo.—Gyi. 16:3-5.
3. (a) Kɛzi yɛkola yɛnwu kɛ ɛnee Maake nee Timote anwo hyia Pɔɔlo ɛ? (2 Timote 4:6, 9, 11) (Eza nea nvoninli ne mɔ.) (b) Kpuya boni mɔ a yɛbazuzu nwo wɔ edwɛkɛ ɛhye anu a?
3 Maake nee Timote zukoale kɛzi bɛdi ɛzonlelilɛ ngakyile mgbole nwo gyima la wɔ bɛ ngakula nu. Pɔɔlo anye liele mgbavolɛ ɛhye mɔ anwo kpalɛ ɔti nzinlii mɔɔ ɔnwunle kɛ ɔnrɛhyɛ na yeawu la, ɔdole bɛ nrɛlaleɛ kɛ bɛrɛla ɔ nwo ɛkɛ. (Kenga 2 Timote 4:6, 9, 11.) Maake nee Timote subane boni mɔ a maanle Pɔɔlo anye liele bɛ nwo a? Kɛ ɔkɛyɛ na mediema mgbavolɛ azukoa bɛ subane ne ɛ? Yɛɛ kɛ ɔkɛyɛ na Pɔɔlo folɛdulɛ ne mɔɔ ɛlɔlɛ wɔ nu la aboa mediema mgbavolɛ ɛ?
Maake nee Timote zukoale kɛzi bɛdi ɛzonlelilɛ ngakyile nwo gyima la wɔ bɛ ngakula nu na ɔmaanle Pɔɔlo anye liele bɛ nwo (Nea ɛdendɛkpunli 3)b
SUKOA MAAKE—NYIA ƐHULOLƐ KƐ ƐBAZONLE AWIE MƆ
4-5. Kɛzi Maake lale ye ali kɛ ɔlɛ ɛhulolɛ kɛ ɔbazonle awie mɔ ɛ?
4 Buluku bie hanle kɛ, saa bɛka kɛ ɛzonle awie mɔ a ɔkola ɔkile kɛ “ɛyɛ gyima ɛsesebɛ wɔaboa bɛ na wɔahɔ zo wɔaboa bɛ wɔ mekɛ bɔbɔ mɔɔ ɔyɛ se kɛ ɛbayɛ zɔ la.” Maake yɛle ɛhye anwo neazo kpalɛ. Wɔ Pɔɔlo edwɛkpatɛlɛvolɛ adendulɛ mɔɔ tɔ zo nwiɔ la anu, ɔ nee Maake angɔ na ɔbayɛ kɛ ɔgyegyele Maake kpalɛ. (Gyi. 15:37, 38) Noko ɛhye ammaa Maake angyakyi kɛ ɔbazonle ɔ mediema ne mɔ.
5 Maake nee ye busuanli Baanabase hɔhanle edwɛkɛ ne wɔ ɛleka gyɛne. Kɛyɛ ɛvolɛ 11 anzi mɔɔ bɛlimoale bɛdole Pɔɔlo efiade wɔ Wulomu la, ɛnee Maake boka menli mɔɔ bɛraboale ye la anwo. (Fae. 23, 24) Nɔhalɛ nu, Pɔɔlo anye zɔle moalɛ mɔɔ Maake vale maanle ye la ɔti ɔhanle kɛ, ‘ɔkyekyele me rɛle kpole kpalɛ.’—Kɔl. 4:10, 11.
6. Mɔɔ Maake nee Kilisienema mɔɔ bɛnyi sunsum nu la dule la, kɛzi ɔboale ye ɛ? (Nea ɔbodwɛkɛ ne.)
6 Kilisienema mɔɔ bɛnyi sunsum nu mɔɔ Maake nee bɛ dule la boale ye. Mɔɔ ɔ nee Pɔɔlo dɛnlanle ekyi wɔ Wulomu la, akee ɔhɔbokale ɛzoanvolɛ Pita anwo wɔ Babelɔn. Ɔ nee Pita yɛle agɔnwolɛma kpalɛ ɔti Pita vɛlɛle ye “me ra Maake.” (1 Pita 5:13) Mekɛ mɔɔ bɛlɛbɔ nu bɛayɛ gyima la, ɔbayɛ kɛ Pita hanle Gyisɛse ɛbɛlabɔlɛ nee ye ɛzonlenlɛ gyima ne anwo edwɛkɛ dɔɔnwo mɔɔ yɛ anyelielɛ la hilele Maake na yemɔ a nzinlii ɔhɛlɛle wɔ ye Edwɛkpa ne anu la.a
7. Kɛzi adiema kpavolɛ bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye Seung-Woo la zukoale Maake neazo ne ɛ? (Eza nea nvoninli ne.)
7 Maake maanle ɔ nye bolole ye ɛzonlenlɛ gyima ne anwo yɛɛ ɔ nee mediema mɔɔ bɛnyi sunsum nu la dule. Kɛ ɔkɛyɛ na wɔazukoa Maake ɛ? Saa ɛtɛnyianle ɛzonlenlɛ nwo adenle bie mɔɔ ɛkpondɛ la a, nyia abotane na kpondɛ ndenle gyɛne mɔɔ ɛbahola wɔalua zo wɔazonle Gyihova nee asafo ne la. Fa Seung-Woo mɔɔ sonle kɛ asafo nu kpanyinli la kɛ neazo. Mɔɔ ɔle kpavolɛ la, ɛnee ɔfa ɔ nwo ɔtoto mgbavolɛ gyɛne mɔɔ wɔ asafo ne anu la anwo. Bɛ nuhua bie mɔ limoale nyianle nwolɛ adenle bie mɔ kolaa na ɔdaye yeanyia bie. Seung-Woo dele nganeɛ kɛ bɛbu bɛ nye bɛgua ɔ nwo zo ɔti ɔhanle nwolɛ edwɛkɛ ɔhilele mgbanyima ne mɔ. Asafo nu kpanyinli ko zuzule hilele ye kɛ ɔyɛ biala mɔɔ ɔbahola la ɔboa awie mɔ saa bɔbɔ menli ɛnnwu mɔɔ ɔyɛ la a. Zɔhane folɛdulɛ ne maanle Seung-Woo dule ɔ nwo ziele ɛkɛ ne kɛ ɔbaboa mediema mɔɔ bɛyɛ mgbanyinli nee bɛdabɛ mɔɔ ɔhyia kɛ bɛfa kale bɛfa bɛ bɛkɔ debiezukoalɛ la. Kɛkala saa ɔnea mɔɔ zile la a, ɔka kɛ: “Mendele kɛzi awie mɔ mɔɔ yɛsonle bɛ la abo kile la abo kpalɛ. Menwunle kɛzi ɛyɛ ninyɛne ɛboa awie mɔ a ɔmaa ɛ nye die la.”
Saa mediema mgbavolɛ nee mediema mɔɔ bɛnyi sunsum nu la tu a, kɛzi ɔbaboa bɛ ɛ? (Nea ɛdendɛkpunli 7)
SUKOA TIMOTE—KILE KƐ ƐDWENLE AWIE MƆ ANWO
8. Duzu ati a Pɔɔlo kpale Timote ɔ nee ye dudule adenle a? (Felepaema 2:19-22)
8 Mɔɔ Pɔɔlo ɛlɛkɔ azua mɔɔ ɔyiale dwazotia wɔ zo azo la ɛnee ɔhyia mediema mrenyia mɔɔ lɛ akɛnrasesebɛ mɔɔ ɔ nee bɛ bahɔ a. Ɔlimoale ɔkpale Kilisienenli bie mɔɔ lɛ anwubielɛ mɔɔ bɛfɛlɛ ye Saelase la ɔ nee ye hɔle. (Gyi. 15:22, 40) Nzinlii Pɔɔlo kpale Timote bokale ɔ nwo. Duzu ati a Pɔɔlo kpale Timote a? Debie ko a le kɛ ɛnee bɛbɔ ye duma kpalɛ. (Gyi. 16:1, 2) Ɛnee eza ɔdwenle menli nwo kpalɛ.—Kenga Felepaema 2:19-22.
9. Kɛzi Timote lale ye ali kɛ amgba ɔdwenle ɔ mediema mrenyia nee mraalɛ nwo ɛ?
9 Mɔɔ Timote nee Pɔɔlo bɔle ɔ bo kɛ bɛyɛ ɛzonlenlɛ gyima ne la, Timote maanle ɔlale ali kɛ ɔdwenle awie mɔ anwo ɔtɛla ɔdaye mumua ne ɔ nwo. Ɔlua ɛhye ati, Pɔɔlo nyianle ye nu anwodozo na ɔgyakyile ye wɔ Bɛlia kɛ ɔmaa ɛdoavolɛma fofolɛ mɔɔ bɛwɔ ɛkɛ la anwosesebɛ. (Gyi. 17:13, 14) Wɔ zɔhane mekɛ ne, Saelase mɔɔ ɛnee ɔdaye noko ɔwɔ Bɛlia la neazo ne boale Timote kpalɛ. Noko nzinlii, Pɔɔlo zoanle Timote angomekye wɔ Tɛsalonaeka kɛ ɔhɔmaa mediema ne mɔ anwosesebɛ. (1 Tɛs. 3:2 ɔbdw.) Wɔ ɛvolɛ mɔɔ bo 15 la anu, Timote zukoale kɛ ‘ɔ nee bɛdabɛ mɔɔ bɛsu la bazu,’ na ɛnee ɛhye kile kɛ ɔte awie biala mɔɔ ɛlɛnwu amaneɛ la edwɛkɛ bo. (Wlo. 12:15; 2 Tim. 1:4) Kɛ ɔkɛyɛ na Kilisiene mgbavolɛ azukoa Timote ɛ?
10. Kɛzi adiema nrenyia bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye Woo Jae la zukoale kɛzi ɔbadwenle awie mɔ anwo kpalɛ la ɛ?
10 Adiema nrenyia bie mɔɔ bɛfɛlɛ ye Woo Jae la zukoale kɛ ɔbadwenle awie mɔ anwo kpalɛ. Mɔɔ Woo Jae le kakula kpavolɛ la, ɛnee ɔyɛ se ɔmaa ye kɛ ɔ nee mediema mɔɔ bɛyɛ mgbanyinli la babɔ adawu. Ɔti saa ɔnwu bɛ wɔ debiezukoalɛ bo a, ɔbiza bɛ ahye ala a ɛnee ɔlɛkɔ ye ɛleka bie. Asafo nu kpanyinli bie zuzule nwolɛ hilele Woo Jae kɛ ɔha ninyɛne mɔɔ ɔ nye die nwo wɔ bɛ nwo la anwo edwɛkɛ ɔhile bɛ ɔva ɔbɔ adawubɔlɛ bo. Eza asafo nu kpanyinli ne maanle ye anwosesebɛ kɛ ɔdwenle ninyɛne mɔɔ bie a ahenle ne anye balie nwo la anwo. Woo Jae yɛle ye kɛ mɔɔ kpanyinli ne hanle la. Woo Jae ɛrayɛ asafo nu kpanyinli na ɔhanle kɛ: “Kɛkala ɔnyɛ se fee ɔmmaa me kɛ me nee menli mɔɔ asolo biala ɛvolɛ la babɔ adawu kpalɛ. Me nye die kɛ mete awie mɔ tɛnlabelɛ bo kpalɛ la. Ɛhye boa me maa menwu mɔɔ me mediema hyia nwo nee kɛzi mebaboa bɛ la.”
11. Kɛ ɔkɛyɛ na mediema mgbavolɛ adwenle menli mɔɔ bɛwɔ bɛ asafo ne anu la anwo kpalɛ ɛ? (Eza nea nvoninli ne.)
11 Mediema mgbavolɛ noko bahola azukoa kɛ bɛbadwenle awie mɔ anwo. Saa ɛkɔ debiezukoalɛ a, ɛnee menli ngakyile mɔɔ asolo bɛ ɛvolɛ nee ɛleka mɔɔ bɛvi la ɛbɔ adawu. Biza bɛ akpɔkɛ nu na akee tie bɛ edwɛkɛ. Ɛhye bamaa wɔanwu adenle mɔɔ ɛbalua zo wɔaboa bɛ la. Bie a ɛbanwu kɛ agyalɛma bie mɔɔ bɛyɛ mgbanyinli la hyia moalɛ amaa bɛahola bɛava JW Library® app ne bɛali gyima. Anzɛɛ bie a ɛbanwu kɛ bɛnlɛ awie mɔɔ bɛ nee ye bahɔ daselɛlilɛ a. Ɛbahola wɔayɛ ngyehyɛleɛ wɔaboa menli ɛhye mɔ anzɛɛ ɛ nee bɛ ahɔ daselɛlilɛ ɔ? Saa ɛdimoa ɛtudu agyakɛ ɛboa awie mɔ a, ɛbayɛ neazo kpalɛ wɔamaa menli kɔsɔɔti.
Mediema mgbavolɛ bahola ayɛ ninyɛne dɔɔnwo aboa asafo ne (Nea ɛdendɛkpunli 11)
PƆƆLO FOLƐDULƐ NE BAHOLA ABOA WƆ
12. Kɛ ɔkɛyɛ na folɛ mɔɔ Pɔɔlo dule Timote la aboa mgbavolɛ ɛ?
12 Pɔɔlo dule Timote folɛ mɔɔ baboa ye wɔ ɛbɛlabɔlɛ nee ɛzonlenlɛ gyima ne anu la. (1 Tim. 1:18; 2 Tim. 4:5) Pɔɔlo folɛdulɛ ne bahola aboa mgbavolɛ noko. Wɔ adenle boni azo? Kenga Pɔɔlo ngɛlata nwiɔ ne mɔɔ ɔhɛlɛle ɔmaanle Timote la kɛ asɛɛ ɛdawɔ a ɔhɛlɛle ɔmaanle wɔ a, na nea folɛdulɛ mɔɔ wɔ nu mɔɔ ɛbahola wɔava wɔali gyima la. Suzu neazo bie mɔ anwo.
13. Duzu a baboa wɔ yeamaa ɛdawɔ mumua ne wɔabeta Gyihova a?
13 “Fa nyamenlezonlenlɛ kpalɛ tete ɛ nwo kɛ wɔ bodane.” (1 Tim. 4:7b) Duzu a le nyamenlezonlenlɛ kpalɛ? Yemɔ a le nɔhalɛ mɔɔ awie di maa Gyihova na ɔyɛ mɔɔ sɔ ɔ nye la. Kɛ mɔɔ bɛanva subane ɛhye bɛanwo yɛ la ati, ɔwɔ kɛ yɛbɔ mɔdenle kɛ yɛbanyia bie. Kɛ ɔkɛyɛ na yɛanyia ye ɛ? Ɛnee bɛta bɛfa Giliki edwɛkɛkpɔkɛ mɔɔ bɛhile ɔ bo “tete ɛ nwo” la bɛkile kɛzi menli mɔɔ su ɛnriandilɛ la siezie bɛ nwo la anu. Ɛnee ɔwɔ kɛ menli ɛhye mɔ yɛ ninyɛne mɔɔ ɔbaboa bɛ yeamaa bɛali konim la. Ɔwɔ kɛ yɛdayɛ noko yɛyɛ ninyɛne mɔɔ baboa yɛ yeamaa yɛabikye Gyihova la.
14. Duzu a ɔwɔ kɛ ɔyɛ yɛ bodane wɔ mekɛ mɔɔ yɛlɛkenga Baebolo ne la ɛ? Maa neazo.
14 Mekɛ mɔɔ ɛlɛnyia ɛhulolɛ kpole kɛ ɛbagenga Baebolo ne dahuu la, anrɛɛ maa wɔ bodane mɔɔ yemɔ a le kɛ ɛbikye Gyihova kpalɛ la ɛdɛnla wɔ adwenle nu. Kɛ neazo la, duzu a ɛbahola wɔazukoa wɔavi adawu mɔɔ Gyisɛse nee kpavolɛ sukoavolɛ ne bɔle la anu a? (Maake 10:17-22) Ɛnee kpavolɛ ne die di kɛ Gyisɛse a le Mɛzaya ne a, noko yeannyia diedi mɔɔ bamaa yeayɛ ye ɛdoavolɛ a. Yemɔ bɔbɔ anzi, Gyisɛse ‘hulole ye.’ Asoo kɛzi Gyisɛse nee kpavolɛ ɛhye dendɛle la ɛnga wɔ ahonle ɔ? Ɔda ali kɛ ɛnee Gyisɛse kulo kɛ kpavolɛ ne si kpɔkɛ kpalɛ. Ɛnee eza Gyisɛse ɛlɛda ɛlɔlɛ mɔɔ Gyihova lɛ maa kpavolɛ ne la ali. (Dwɔn 14:9) Mekɛ mɔɔ ɛlɛdwenle edwɛkɛ ɛhye nee wɔ tɛnlabelɛ ne anwo la, biza ɛ nwo kɛ, ‘Duzu a ɔhyia kɛ meyɛ amaa meabikye Gyihova na meazonle awie mɔ kpalɛ a?’
15. Duzu ati a ɔwɔ kɛ adiema kpavolɛ yɛ neazo kpalɛ maa awie mɔ a? Maa neazo. (1 Timote 4:12, 13)
15 “Yɛ neazo maa nɔhavoma ne.” (Kenga 1 Timote 4:12, 13.) Pɔɔlo maanle Timote anwosesebɛ kɛ ɔzukoa ɛgengalɛ nee ngilehilelɛ kpalɛ na eza ɔnyia ɛlɔlɛ nee diedi na ɔmaa ɔ nwo ɛde. Duzu ati ɔ? Ɔluakɛ menli nwu mɔɔ yɛyɛ la ndɛndɛ tɛla mɔɔ yɛka la. Fa ye kɛ ɛbamaa ɛdendɛlɛ bie na ɔfale kɛzi ɔwɔ kɛ yɛbɔ yɛ nwo mɔdenle wɔ daselɛlilɛ gyima ne anu la anwo. Saa ɛdawɔ mumua ne ɛbɔ ɛ nwo mɔdenle kpalɛ wɔ daselɛlilɛ gyima ne anu a, ɔbamaa wɔanyia anwodozo kpole wɔaha nwolɛ edwɛkɛ. Saa wɔ tievolɛma nwu kɛ ɛta ɛkɔ daselɛlilɛ a, ɔbamaa bɛava wɔ edwɛkɛ ne bɛali gyima.—1 Tim. 3:13.
16. (a) Ninyɛne nnu boni mɔ a mediema mgbavolɛ bahola ayɛ neazo wɔ nu a? (b) Kɛ ɔkɛyɛ na adiema kpavolɛ ayɛ neazo “wɔ ɛdendɛlɛ nu” ɛ?
16 Kɛ mɔɔ 1 Timote 4:12 kile la, Pɔɔlo hanle ninyɛne nnu mɔɔ adiema kpavolɛ bahola ayɛ neazo wɔ nu la anwo edwɛkɛ. Duzu ati a ɛnva mekɛ mɔɔ ɛfa ɛyɛ ɛ ti anwo debiezukoalɛ la ɛnzuzu ninyɛne ɛhye mɔ anu ko biala anwo a? Kɛ neazo la, fa ye kɛ ɛkulo kɛ ɛyɛ neazo kpalɛ “wɔ ɛdendɛlɛ nu.” Dwenle ndenle mɔɔ ɛbahola wɔalua zo wɔava wɔ ɛdendɛlɛ wɔmaa awie mɔ anwosesebɛ la anwo. Saa ɛ nee wɔ awovolɛ tɛte sua nu a, ɛbahola wɔahile mɔɔ bɛyɛ bɛmaa wɔ la anwo anyezɔlɛ dahuu ɔ? Saa bɛkpɔne debiezukoalɛ a, ɛbahola wɔaha mɔɔ ɛ nye liele nwo wɔ adiema bie gyimalilɛ nwo la anwo edwɛkɛ wɔahile ye ɔ? Eza ɛbahola wɔava ɛdawɔ mumua ne wɔ edwɛkɛ wɔamaa mualɛ wɔ debiezukoalɛ bo. Mɔdenle mɔɔ ɛlɛbɔ kɛ ɛbayɛ neazo wɔ ɛdendɛlɛ nu la bahile kɛ ɛlɛnyia anyuhɔlɛ wɔ sunsum nu.—1 Tim. 4:15.
17. Duzu a baboa adiema kpavolɛ bie yeamaa yeadwu ye sunsum nu bodane nwo a? (2 Timote 2:22)
17 ‘Nriandi mgbavolɛ nu atiakunluwɔzo, na di tenleneyɛlɛ nzi.’ (Kenga 2 Timote 2:22.) Pɔɔlo dule Timote folɛ kɛ ɔho ɔtia ninyɛne mɔɔ bahola ahwehwe ye adwenle avi ye sunsum nu bodane nwo na yeazɛkye ɔ nee Gyihova agɔnwolɛvalɛ ne la. Bie noko a ɛbanwu kɛ ninyɛne bie mɔ ɛnle ɛtane ɛdeɛ, noko bɛmmaa ɛnnyia mekɛ ɛnyɛ sunsum nu ninyɛne. Kɛ neazo la, dwenle mekɛ dodo mɔɔ ɛfa ɛdi nwɔhoa bie, ɛfa ɛkpɔsa Yintanɛte ne azo anzɛɛ ɛfa ɛbɔ vidio game la anwo. Ɛbahola wɔava zɔhane mekɛ ne bie wɔayɛ sunsum nu ninyɛne ɔ? Bie a ɛbahola wɔaboa wɔamaa bɛaziezie bɛ Belemgbunlililɛ Asalo ɛkɛ anzɛɛ wɔava bɛ asafo ne ehwili ne wɔali daselɛ. Saa ɛfa ɛ nwo ɛwula ninyɛne ɛhye mɔ anu a, bie a ɛbanyia agɔnwolɛma fofolɛ mɔɔ bɛbaboa wɔ bɛamaa wɔava sunsum nu bodane wɔazie ɛ nye zo na wɔadwu nwolɛ la.
ƐSONLE AWIE MƆ A ƐNYIA NYILALƐ
18. Duzu ati a yɛkola yɛka kɛ Maake nee Timote akunlu dwole bɛ nwo wɔ bɛ ɛbɛlabɔlɛ nu a?
18 Maake nee Timote yɛle nzenzaleɛ wɔ bɛ ɛbɛlabɔlɛ nu vale zonlenle awie mɔ kpalɛ na ɔmaanle bɛ kunlu dwole bɛ nwo wɔ bɛ ɛbɛlabɔlɛ nu. (Gyi. 20:35) Amaa Maake ahola azonle ɔ mediema diedima la, ɔdudule adenle ɔhɔle ɛleka ngakyile. Eza ɔhɛlɛle Gyisɛse ɛbɛlabɔlɛ nee ye ɛzonlenlɛ gyima ne anwo edwɛkɛ mɔɔ yɛ anyelielɛ la. Timote boale Pɔɔlo ɔmaanle ɔtetele asafo ngakyile na ɔmaanle mediema ne mɔ anwosesebɛ. Ɔda ali kɛ Gyihova anye liele tunwomaa sunsum mɔɔ Maake nee Timote lale ye ali la anwo.
19. Duzu ati a ɔwɔ kɛ mediema mgbavolɛ tie folɛ mɔɔ Pɔɔlo dule Timote la ɛ, na duzu a bavi nu ara a?
19 Ɛlɔlɛ mɔɔ ɛnee Pɔɔlo lɛ maa Timote la da ali wienyi wɔ ngɛlata mɔɔ ɔhɛlɛle ɔhɔmaanle ye la anu. Eza ngɛlata ɛhye mɔ mɔɔ Nyamenle maanle ɔhɛlɛle la maa yɛnwu kɛ Gyihova kulo bɛdabɛ mgbavolɛ kpalɛ. Ɔkulo kɛ ɔwie bɛ boɛ. Ɔti, fa Pɔɔlo folɛdulɛ ne di gyima na nyia ɛhulolɛ kɛ ɛbazonle awie mɔ kpalɛ. Saa ɛyɛ ye zɔ a, wɔ ɛbɛlabɔlɛ bayɛ anyelielɛ kɛkala na ‘wɔahola wɔazɔ nɔhalɛ ngoane ne mɔɔ bara la anu kpundii.’—1 Tim. 6:18, 19.
EDWƐNE 80 ‘Bɛzɔ Gyihova Bɛnlea Na Ɔle Kpalɛ’
a Kɛ mɔɔ ɛnee ɔngyɛ na ninyɛne agyegye Pita la ati, ɔholale ɔhanle kɛzi Gyisɛse dele nganeɛ na ɔyɛle ye ninyɛne wɔ tɛnlabelɛ ngakyile nu la anwo edwɛkɛ bɔkɔɔ ɔhilele Maake. Ɔbayɛ kɛ ɛhye ati a ɛnee Maake ta ka kɛzi Gyisɛse te nganeɛ nee ye nyɛleɛ nwo edwɛkɛ wɔ ye Edwɛkpa ne mɔɔ ɔhɛlɛle la anu la.—Maake 3:5; 7:34; 8:12.
b NVONINLI NE ANWO NGILENU: Maake ɛlɛboa Pɔɔlo nee Baanabase wɔ bɛ edwɛkpatɛlɛvolɛ adendulɛ ne anu. Timote ɛlɛfi ye ɛhulolɛ nu ahɔkpɔla asafo bie na yeamaa bɛ anwosesebɛ.