Yɛ Maangyeba Nyianu Ne Mɔ—Bɛdi Nɔhalɛ Ne Anwo Daselɛ Kpalɛ
1. Sunsum nu nɔhalɛ edwɛkɛ mɔɔ hyia la boni a ɛnee ɛvoyialilɛ ne mɔ maa Yizilayɛma nyia adenle suzu na bɛka nwolɛ edwɛkɛ a?
1 Ɛnee tete Yizilayɛma yia nu fane nsa ɛvolɛ biala di ɛvoyia. Ɛnee mrenya ala a ɔwɔ kɛ kɔ bie a, noko ɛnee mbusua kɔsɔɔti tu adenle kɔ Gyɛlusalɛm amaa anyelielɛ nyianu ɛhye mɔ amkpa bɛ ti. (Mɛla 16:15, 16) Ɛnee mekɛ ɛhye mɔ maa bɛnyia adenle bɛsuzu na bɛka sunsum nu nɔhalɛ ne mɔɔ hyia la anwo edwɛkɛ. Nɔhalɛ ɛhye mɔ bie a le boni? Ko a le kɛ Gyihova le atiakunlukɛnlɛma, ɔle Maavolɛ mɔɔ lɛ ɛlɔlɛ. (Mɛla 15:4, 5) Bieko a le kɛ bɛkola bɛnyia adehilelɛ nee banebɔlɛ bɛfi ye ɛkɛ. (Mɛla 32:9, 10) Ɛnee Yizilayɛma noko bahola azuzu nɔhalɛ mɔɔ ɔde kɛ kɛmɔ Gyihova duma la bɛ nwo zo la ati, ɔwɔ kɛ bɛmaa ye tenlene ndenle ne mɔ da ali wɔ bɛ ɛbɛlabɔlɛ nu la anwo. (Mɛla 7:6, 11) Ɛnɛ noko, yɛ ɛvolɛ biala maangyeba nyianu ne mɔ boa yɛ wɔ adenle ko ne ala azo.
2. Kɛzi nyianu ngyehyɛleɛ ne bamaa nɔhalɛ wienyi ne ada ɛ?
2 Nyianu Ne Maa Nɔhalɛ Wienyi Ne Ta: Yɛkɔ maangyeba nyianu a, bɛmaa ɛdendɛlɛ, bɛyɛ drama, yɛkile na bɛbizebiza edwɛkɛ mɔɔ boa maa yɛte Baebolo ne anu nɔhalɛ ne abo na yɛfa yɛbɔ yɛ ɛbɛla la. (Dwɔn 17:17) Bɛyɛ nyianu ne mɔɔ ɛlɛba la anwo gyima dɔɔnwo bɛwie. Gyihova ahyehyɛdeɛ ne ɛlɛyɛ nyianu mɔɔ bali ewiade amuala ngyianlɛ mɔɔ ɛlɛkɔ zo kenlensa ye anwo gyima titile la anwo ngyehyɛleɛ. (Mat. 24:45-47) Ɛ nye la kɛ ɛbanwu na wɔade mɔɔ bɛbaha la ɔ?
3. Duzu a ɔwɔ kɛ yɛyɛ na nyianu ne ayɛ nvasoɛ amaa yɛ a?
3 Nɔhalɛ nu, saa yɛkɔ kenle nsa ne amuala na yɛtie edwɛkɛ ne boɛ a ɔbayɛ nvasoɛ yeamaa yɛ. Saa ɛ nee wɔ gyimamenle ɛtɛkanle nwolɛ edwɛkɛ a yɛ zɔ na nyia adenle wɔ gyima nu. Nea kɛ nɔsolɛ biala ɛbala boɛ amaa nafelɛ angu wɔ. Menli dɔɔnwo ɛnwu kɛ saa bɛnea tendɛvolɛ ne na bɛkɛlɛ debie ekyi a ɔboa ɔmaa bɛtie edwɛkɛ ne. Mmamaa moba anzɛɛ debie gyɛne bie gyegye wɔ nee awie mɔ. Koati kɛ nyianu ne ɛlɛkɔ zo a ɛbadendɛ, ɛbava text wɔali gyima, ɛbali aleɛ anzɛɛ ɛbanlo nzule.
4. Kɛzi awovolɛ kola boa bɛ mra maa bɛnyia nvasoɛ wɔ nyianu ne anu ɛ?
4 Ɛnwomenlelielɛ mekɛ ne anu, mɔɔ ɛnee Yizilayɛma yia nu na bɛtie Mɛla ne mɔɔ bɛkenga ye wɔ Kpɔda Bo Ɛdɛnlanlɛ ɛvoyia ne anu la, ɛnee “ngakula” boka bɛ nwo ‘amaa bɛade mɛla ne na bɛali zolɛ nɔhalɛ nu.’ (Mɛla 31:12) Nea kɛzi ɔmaa anwosesebɛ kɛ yɛbanwu kɛ mbusua de ɛleka ko wɔ nyianu ne abo na ngakula de bɛ nwo ɛkɛ na bɛlɛtie edwɛkɛ ne boɛ la! Kɛmɔti a nɔsolɛ biala bɛnnea edwɛkɛ mɔɔ bɛhɛlɛle la anu na bɛnzuzu nyianu ne anu debie mɔɔ bɛ nye die nwolɛ titile la anwo a? Yɛnwu kɛ drama ne ɛlɛkɔ zo a, awovolɛ bie mɔ maa bɛ mra adenle maa bɛkɔ na bɛ nee ngakula dɔɔnwo tɛnla ɔ nyunlu nehane. Nrɛlɛbɛ ɛnle ɛhye anu. “Ngoaseade yɛ kakula biala fɛ,” yemɔti ɔwɔ kɛ awovolɛ nea bɛ mra, mɔɔ ngakula mɔɔ ɛlɛnyi boka nwo la mekɛ biala. Ɔwɔ kɛ bɛyɛ ɛhye wɔ ewiazo ɛnwomenlelielɛ mekɛ ne anu yɛɛ mekɛ mɔɔ bɛkɛhɔ ɛleka mɔɔ abusua ne bala la, na ɔnle kɛ ‘bɛtu bɛ nwo bɛkyɛ bɛ.’—Mrɛ. 22:15; 29:15.
5. Kɛzi yɛda subane kpalɛ ali wɔ nyianu sua ne azo a ɔkanvo nɔhalɛ ne ɛ?
5 Subane Kpalɛ Kanvo Nɔhalɛ Ne: Yɛda subane kpalɛ ali wɔ nyianu sua ne azo a ɔkanvo nɔhalɛ ne. (Tae. 2:10) Saa menli ekpunli bie si abotane na bɛfi atiakunlukɛnlɛma nu bɛyɛ debie a menli mɔɔ wɔ ɛkɛ la nwu bɛ. (Kɔl. 4:6) Ɛkenle ɛvolɛ ne mɔɔ ɛnee menli mɔɔ gyi ɔfese ne agyakɛ anu nee hotɛle bie anu amra ɛlɛdi bolɛ la, gualilɛ kpanyinli ne hanle hilele bɛ kɛ: “Yɛ nye die kɛ bɛ menli bara hotɛle ɛke, ɔlua menli holɛ mɔɔ bɛde la ati. Bɛdi bɛ nwo eni yɛɛ bɛ ti ɛnyɛ se. Dahuu bɛyɛ ɛke kɛnlɛma na bɛbu menli mɔɔ yɛ gyima wɔ ɛke la.”
6. Adenle boni azo a kɛzi yɛsiezie yɛ nwo wɔ nyianu sua ne azo la maa yɛkanvo nɔhalɛ ne a?
6 Saa yɛbɔ yɛ nyianu baagye ne a ɔmbɔ nyianu ne nolo na ɔmmaa menli mɔɔ ɛlɛkɔ nyianu ne bie la ɛnnwu yɛ ala, emomu, ɔdi menli mɔɔ kɛnwu yɛ la daselɛ. Menli mɔɔ wɔ nyianu sua ne azo la banwu kɛ menli mɔɔ bɔ baagye la ɛziezie bɛ nwo kɛnlɛma, bɛ nwo ɛnle basabasa kɛ menli mɔɔ wɔ ewiade ne anu la. (1 Tem. 2:9, 10) Ɛhye ati, ɔwɔ kɛ dahuu yɛbɔ yɛ baagye ne, na yɛnea yɛ tɛladeɛ nee anwoziezielɛ boɛ wɔ mekɛ mɔɔ yɛlɛkɔ nyianu sua ne azo anzɛɛ yɛlɛfi zolɛ la. Ɔngile ɛbulɛ kɛ yɛbawula T-hyɛte nee nika yɛahɔ sua ne azo. Ɔwɔ kɛ yɛsiezie yɛ nwo mekɛ biala, saa bɔbɔ bɛbayɛ nyianu ne wɔ ɛleka mɔɔ le wienyi la a, ɔwɔ kɛ yɛ tɛladeɛ ne fɛta. Saa bɛkpɔne a yɛbahakyi yɛ tɛladeɛ na yɛahɔkpɔla awie anzɛɛ yɛahɔli aleɛ a, ɔwɔ kɛ yɛkakye kɛ yɛhɔ nyianu yemɔti ɔnle kɛ yɛsiezie yɛ nwo wɔ adenle mɔɔ ɔnfɛta la azo.
7. Adenle ko boni a yɛbalua zo yɛanyia yɛ Keleseɛne koyɛlɛ ne anu kyɛfoa wɔ nyianu ne abo a?
7 Wɔ ɛvoyialilɛ ne mɔ abo, ɛnee Yizilayɛma nee bɛ gɔnwo mɔ azonvolɛ mɔɔ vi maanle ne nee ewiade ɛleka ngakyile la nyia agɔnwolɛvalɛ mɔɔ maa anwosesebɛ la, na ɛhye manle koyɛlɛ dɛnlanle bɛ avinli. (Gyi. 2:1, 5) Maangyeba nyianu ɛlɛkɔ zo a yɛ Keleseɛne mediemayɛlɛ ngakyile ne da ɔ nwo ali bɔkɔɔ. Yɛ sunsum nu paladaese ne anwo debie kɛnlɛma ɛhye ta si menli nwo. (Edw. 133:1) Kɛ anrɛɛ yɛbavi nyianu ne abo ewiazo kɛ yɛkadɔ aleɛ la, nea kɛzi ɔle kpalɛ kɛ yɛbava ewiazo aleɛ ekyi yɛahɔ na yeamaa yɛanyia adenle yɛ nee yɛ mediema mrenya nee mraalɛ mɔɔ de yɛ nwo ɛkɛ abɔ adawu la!
8. Ninyɛne boni mɔ ati a saa yɛbahola a ɔwɔ kɛ yɛtu yɛ nwo yɛmaa yɛyɛ gyima ɛ?
8 Menli nwu kɛzi yɛyɛ yɛ nyianu ne mɔ anwo ngyehyɛleɛ pɛpɛɛpɛ, titile saa bɛnwu kɛ tunwomaa a yɛfa yɛyɛ gyima ne a ɔsi bɛ nwo. Ɛbahola ‘wɔava ɛ nwo wɔamaa’ na wɔayɛ gyima wɔ nyianu ne abo ɔ? (Edw. 110:3) Mbusua kɔsɔɔti ta tu bɛ nwo maa bɛfa bɛtete bɛ mra bɛmaa bɛnwu kɛzi ɔwɔ kɛ bɛboa la. Saa ɛse nyiane a, gyima mɔɔ ɛbayɛ wɔ nyianu ne abo la a le adenle kpalɛ mɔɔ bamaa wɔanwu menli mɔɔ bahɔ nyianu ne bie a. Adiema raalɛ ko hanle kɛ: “Me abusua ne anu amra nee menli ekyi bie a ɛnee meze bɛ wɔ ɛkɛ a. Noko mekɛ mɔɔ memboale memanle bɛzieziele ɛkɛ la, menwunle mediema mrenya nee mraalɛ dɔɔnwo. Ɔmanle me nye liele kpole!” Saa yɛdua gyima mɔɔ yɛbayɛ wɔ nyianu ne abo la azo yɛfa menli dɔɔnwo agɔnwolɛ a yɛ nye balie kpole. (2 Kɔl. 6:12, 13) Saa ɛtɛyɛle tunwomaa gyima ne bie ɛlɛ a, biza mgbanyima ne mɔ kɛzi ɛbahola wɔayɛ zɔ wɔava wɔaboa la.
9. Kɛzi yɛbado ɛsalɛ yɛavɛlɛ awie mɔ yɛamaa bɛahɔ nyianu ne bie ɛ?
9 To Ɛsalɛ Fɛlɛ Awie Mɔ Maa Bɛdie Nɔhalɛ Ne Bie: Ɔka dapɛne nsa na nyianu ne abɔ ɔ bo a, yɛbado ɛsalɛ yɛavɛlɛ awie mɔ yɛamaa bɛahɔ bie. Asafo dɔɔnwo babɔ mɔdenle ava ɛsalɛdolɛ kɛlata ne amaa menli dɔɔnwo wɔ bɛ azɛlɛsinli ne anu. (Nea ɛlɛka ne mɔɔ se, “Kɛzi Yɛbava Ɛsalɛdolɛ Kɛlata Ne Yɛamaa Ɛ?”) Ɔwɔ kɛ bɛfa ɛsalɛdolɛ kɛlata biala mɔɔ baha la bɛkɔ nyianu ne abo. Menli mɔɔ bahɔ nyianu ne la bava ali daselɛ wɔ nyianu sua ne azo.
10. Ka anwubielɛ mɔɔ kile kɛ ɛvolɛ biala ɛsalɛdolɛ ne boa la anwo edwɛkɛ.
10 Ɛvolɛ biala ɛsalɛdolɛ ɛhye boa menli ɔ? Wɔ nyianu ko abo, awie mɔɔ die nyɛvolɛ la boale agyalɛma bie manle bɛnyianle ɛleka bɛdɛnlanle. Bɛhanle bɛhilele ye kɛ bɛmanle bɛ ɛsalɛdolɛ ne bie na “bɛzuzule kɛ ɔbayɛ anyelielɛ.” Bɛvale kale bɛpɛle adenle mɔɔ bo mayɛlɛ 200 la bɛrale bie! Wɔ edwɛkɛ bieko anu, adiema raalɛ mɔɔ ɛlɛkɔ daselɛlilɛ wɔ azua nu la vale ɛsalɛdolɛ kɛlata ne manle nrenya bie mɔɔ kulo kɛ ɔnwu mɔɔ bahɔ zo wɔ nyianu ne abo la. Ɔnyianle mekɛ ɔ nee ye zuzule ɛsalɛdolɛ kɛlata ne anwo. Ɛhye anzi mekɛ ekyi bie anu mɔɔ adiema raalɛ ne ɛlɛkɔ nyianu ne la, ɔnwunle nrenya ne nee ɔ gɔnwo wɔ nyianu ne abo kɛ bɛlɛ buluku fofolɛ ne mɔɔ bɛyele la ko!
11. Duzu ati a ɔhyia kɛ yɛkɔ ɛvolɛ biala maangyeba nyianu ne bie ɛ?
11 Ɛnee ɛvoyialilɛ ne mɔ le ngyehyɛleɛ mɔɔ Gyihova ɛvi ɛlɔlɛ nu ɛyɛ kɛ ɔfa yeaboa Yizilayɛma yeamaa bɛazonle “ye nɔhalɛ nu” la. (Dwɔ. 24:14) Zɔhane ala a yɛkɔ maangyeba nyianu ɛvolɛ biala a ɔboa yɛ ɔmaa yɛkɔ zo yɛdi “nɔhalɛ ne anzi” a. (3 Dwɔn 3) Ɔrɛla ye kɛ Gyihova bayila menli mɔɔ kulo nɔhalɛ ne la mɔdenlebɔlɛ zo yeamaa bɛahɔ bie na bɛanyia zolɛ nvasoɛ dɔɔnwo!
[Edwɛkɛ mɔɔ bɛkpa wɔ mukelɛ 5]
Yɛda subane kpalɛ ali wɔ nyianu sua ne azo a ɔkanvo nɔhalɛ ne
[Edwɛkɛ mɔɔ bɛkpa wɔ mukelɛ 6]
Ɔka dapɛne nsa na nyianu ne abɔ ɔ bo a, yɛbado ɛsalɛ yɛavɛlɛ awie mɔ yɛamaa bɛahɔ bie
[Ɛlɛka wɔ mukelɛ 6]
Kɛzi Yɛbava Ɛsalɛdolɛ Kɛlata Ne Yɛamaa Ɛ?
Amaa yɛawie yɛ azɛlɛsinli ne anu gyima yɛ la, ɔwɔ kɛ yɛka edwɛkɛ sikalɛ. Ɛbahola wɔaha kɛ: “Ahye o. Yɛlɛbɔ mɔdenle yɛava ɛsalɛdolɛ kɛlata ɛhye yɛamaa wɔ ewiade amuala. Wɔ ɛdeɛ ɛne. Ɛbanwu ninyɛne dɔɔnwo wɔ ɛsalɛdolɛ kɛlata ne azo.” Maa ɔyɛ anyelielɛ. Saa ɛlɛfa ɛsalɛdolɛ kɛlata ne wɔamaa wɔ dapɛne awieleɛ na ɔkɛyɛ boɛ a, ɔwɔ kɛ ɛfa magazine ne mɔ noko ɛmaa.