54 ƐZOANVOLƐ DWƆN
Ɔnyianle Akɛnrasesebɛ Wɔ Mekɛ Mɔɔ Ɔnla Aze La Anu
ƐZOANVOLƐ Dwɔn hɛlɛle kɛ ɔle ‘dɔnehwele mɔɔ li awieleɛ.’ Mɔɔ Dwɔn yɛle ɛrelera la, ɛnee ɔze kɛ ɛzoanvolɛma mekɛ ne ɛlɛba ye awieleɛ. Mekɛ bie mɔɔ ɛpɛ nu la, Gyisɛse nee ɛzoanvolɛ Pɔɔlo bɔle kɔkɔ kɛ adalɛ kilehilevolɛma bara. Ɛnee ɛzoanvolɛma ne si adalɛ kilehilevolɛma adenle, noko saa bɛwu a adalɛ kilehilevolɛma bara asafo ne anu. (Mat. 7:15; Gyi. 20:29, 30; 2 Tɛs. 2:6, 7) Ɔbayɛ kɛ Dwɔn a le awie mɔɔ li amozi mɔɔ zile bɛ adenle a. Nea kɛzi ɔdele nganeɛ wɔ mekɛ zɔhane mɔɔ ɛnee adalɛ ngilehilelɛ ɛlɛkɔ zo wɔ asafo biala anu la. Noko Dwɔn anzulo yɛɛ ɔ sa nu ando ɛlɛ.
Mɔɔ ɛzoanvolɛ Dwɔn yɛle ɛrelera la bɛkpɔle ye, bɛdole ye efiade yɛɛ ɔnwunle adalɛ kilehilevolɛma dɔɔnwo. Kɛzi ɔholale ɔgyinlanle ɔ nloa ɛ?
Ɔbayɛ kɛ mɔɔ Dwɔn bole ɛvolɛ 90 la, ɛnee ɔ nye ɛbolo ɔlɛka ‘Nyamenle anwo edwɛkɛ na ɔlɛdi Gyisɛse anwo daselɛ.’ Ɔti bɛdole ye efiade wɔ Patemɔso bɔra ne mɔɔ wɔ Aegea Nyevile ne anu la azo. Duzu a boale Dwɔn maanle ɔnyianle anyelazo a? Ɔda ali kɛ ɔhakyele ɛwɔkɛ ɛhye mɔɔ Gyisɛse bɔle bɛ la: “Nea! me nee bɛ lua dahuu kɔkpula mekɛ ɛhye awieleɛ.”—Mat. 28:20.
Gyisɛse bɔle ɛwɔkɛ ɛhye la ɛnee yebo ɛvolɛ 60, ɔti Dwɔn anye liele kɛ ɔnwunle Gyisɛse na ɔdele kɛ ɔlɛtendɛ yeahile ye bieko la. Ɔmaanle Dwɔn nyianle ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ mɔɔ yɛ nwanwane mɔɔ vi Gyihova ɛkɛ la. Ɛnee ɔfale “Awulae kenle ne” anwo, mekɛ mɔɔ bɛbava Kilisiene asafo ne bazie ɛkɛ ne bieko na yeayɛ ko la. Akee Kelaese baboa ye ɛdoavolɛma yeamaa bagyinla ngyegyelɛ mgbole nloa.
Gyisɛse luale “sɛkɛlɛneɛ zo” vale ɛnyelɛzodeɛnwunlɛ ne maanle ye. Ɔbayɛ kɛ Dwɔn ande ninyɛne dɔɔnwo mɔɔ ɔnwunle ye la abo. Noko ɛnee debie ko anu la ɛkɛ ne wienyi: Gyihova nee Gyisɛse banlea kɛ adalɛ ngilehilelɛ ne mɔɔ bɛlɛmaa yeasalo wɔ asafo ne mɔ anu la ɛnrɛyɛ boɛ. Nyamenle menli bakpazi na bɛanyia nyilalɛ dɔɔnwo wɔ Awulae kenle ne anu. Bɛbali Seetan anwo zo konim wɔ konle ne mɔɔ bazi anwuma la anu na bɛavuandi ye bado azɛlɛ ye azo. Na akee bazɛkye ye bɔkɔɔ. Ɔbayɛ kɛ ninyɛne mɔɔ Dwɔn nwunle ye la maanle ɔnyianle akɛnrasesebɛ kpole na ɔhɛlɛle “mɔɔ ɔnwunle ye la amuala” nɔhalɛ nu.
Patemɔso mɔɔ bɛvale Dwɔn bɛhɔdole ɛkɛ la ammaa yeanwu yɛɛ yeammaa ɔ sa nu ando. Ɔbayɛ kɛ mɔɔ Wulomu Maanle Kpanyinli Domitian mɔɔ kpɔ Kilisienema wule la, bɛyele Dwɔn. Nzinlii, ɔbayɛ kɛ Dwɔn vile bɔra ne azo na bie a ɔhɔle Ɛfɛsɛse. Mɔɔ Dwɔn lile ɛvolɛ kɛyɛ 100 la, ɔnyianle gyimalilɛ fofolɛ mɔɔ yɛ se la.
Sunsum ne hanle Dwɔn maanle ɔhɛlɛle Edwɛkpa ne mɔɔ tɔ zo nna na ɔli awieleɛ la. Bie a ɛnee ɔze kɛ kɛlata ɛhye badwu asafo ne mɔ anu ndɛndɛ na yeamaa menli dɔɔnwo anyia akɛnrasesebɛ nee diedi kpole. Ɛnee Dwɔn ze kɛ menli mɔɔ kpɔ Kilisienema la bakpɔ ye wɔ kɛlata ne mɔɔ yehɛlɛ la anwo. Noko yeanzulo.
Gyisɛse wule la ɛnee yebo ɛvolɛ kɛyɛ 70, noko ɛnee Dwɔn ze kɛ sunsum nwuanzanwuanza ne baboa ye yeamaa yeahakye ɔ nwo edwɛkɛ biala. Ɔhanle Gyisɛse ɛbɛlabɔlɛ nwo edwɛkɛ mɔɔ ka ahonle la, mɔɔ ɔhanle la anu dɔɔnwo ɛnle Edwɛkpa nsa ne mɔɔ bɛlimoa bɛhɛlɛle la anu. Kɛ neazo la, Dwɔn angomekye a hanle Lazalɛse ewudwazo ne nee adwenle ɛtane mɔɔ ɛzonlenlɛ nu mgbanyima ne mɔ nyianle kɛ bɛku ye la anwo edwɛkɛ a. (Dwɔn 11:1-46; 12:10) Dwɔn eza hɛlɛle ninyɛne dɔɔnwo mɔɔ Gyisɛse hanle hilele ye ɛdoavolɛma nee asɔne mɔɔ ɔyɛle ɔmaanle bɛ wɔ nɔe ne mɔɔ bɛyele ye bɛmaanle la. Nea kɛzi yɛ nye die ninyɛne ngɛnlɛma mɔɔ ɔhɛlɛle ɔmaanle Kilisienema kɔsɔɔti la anwo a!
Mekɛ zɔhane, Dwɔn eza hɛlɛle ngɛlata nsa hɔmaanle ɔ mediema mrenyia nee mraalɛ. Ɔhanle adalɛ ngilehilelɛ mɔɔ ɛlɛkɔ zo wɔ mekɛ zɔhane la anwo edwɛkɛ, na ɔbɔle Kilisienema kɔkɔ kɛ bɛ nee kpɔkyevolɛma mmatu yɛɛ bɛmmabiza bɛ ahye bɔbɔ. Dwɔn ngɛlata nsa ne eza hanle ɛlɔlɛ nee anyelazo nwo edwɛkɛ dɔɔnwo. Dwɔn hanle kɛ “Nyamenle le ɛlɔlɛ,” na ɔlale zɔhane ɛlɔlɛ ne ali wɔ anwosesebɛmaanlɛ nee folɛdulɛ mɔɔ ɔvale ɔmaanle la anu. Ɔhɛlɛle kɛ ɔ nye die kɛ ɔbanwu kɛ ɔ mra ne mɔ ‘ɛlɛkɔ zo alua nɔhalɛ ne anu.’ Ɔda ali kɛ mɔɔ ɔhanle la maanle bɛ nuhua dɔɔnwo hɔle zo luale nɔhalɛ ne anu.
Mɔɔ zile Dwɔn mekɛ zo la bie ɛnrɛdo Kilisienema ɛnɛ. Adalɛ ngilehilelɛ le esiane mɔɔ tɛbɔ ɛkɛ ne ɛnɛ a, noko ɔnrɛha Kilisiene asafo ne amuala kɛ mɔɔ ɔhɔle zo wɔ ɛvoya dɔɔnwo anu wɔ Dwɔn ewule nzi la. (Aye. 54:17; Gyi. 3:21) Noko bie a yɛbayia ngyegyelɛ, kpɔdekpɔdeyɛlɛ na bɔbɔ bado yɛ efiade kɛ mɔɔ ɔdole Dwɔn la. Bɛmaa yɛzukoa ye neazo ne. Bɛmaa yɛbɔ kpɔkɛ kɛ ɔnva nwo mɔɔ bazi biala la, yɛbava akɛnrasesebɛ yɛazonle Nyamenle!
Kenga Baebolo kɛlɛtokɛ ne:
Ka nwolɛ edwɛkɛ:
Ndenle boni mɔ azo a Dwɔn hilele kɛ ɔlɛ akɛnrasesebɛ a?
Yɛ Neɛnleanu
1. Duzu a kile kɛ ɛnee Dwɔn le awie mɔɔ bɔ mɔdenle a? (bt 33, ɛlɛka ¶3-4)
2. Duzu ati a bɛhanle kɛ Dwɔn ‘ɛnze nwoma yɛɛ ɔnlɛ dibilɛ a’? (Gyi. 4:13; w08 5/15 30 ¶6-wcgr)
3. Adenle boni azo a Dwɔn dɛnlanle ɛkɛ hɔkpulale kɛ Gyisɛse rale a? (Dwɔn 21:22 study note, nwtsty-wcgr)
4. Kɛzi yɛkola yɛnwu kɛ Dwɔn a hɛlɛle Edwɛkpa ne mɔɔ ye duma la zo la ɛ? (it “Dwɔn Edwɛkpa” ¶2-8-wcgr) A
Fondation Martin Bodmer, Cologny (Genève)
Nvoninli A: Ɛvolɛ kɛyɛ 200 Y.M. bɛsanloangɛlɛlera, ɔ ti ne (mɔɔ bɛhile la se) “Dwɔn Edwɛkpa”
Suzu Ɛzukoalɛdeɛ Ne Mɔ Anwo
Dwɔn hanle Gyisɛse afɔlebɔlɛ ne anzɛɛ nvasoɛ mɔɔ wɔ zo la anwo edwɛkɛ mɔɔ bo 100 la. Kɛ ɔkɛyɛ na yɛazukoa Dwɔn na yɛahile Gyisɛse afɔlebɔlɛ ne anwo anyezɔlɛ ɛ?
Mɔɔ Dwɔn hɛlɛle mbuluku nnu mɔɔ wɔ Baebolo ne anu la, ɔbayɛ kɛ ɛnee yebo ɛvolɛ 90. Duzu a ɛhye maa yɛnwu ye wɔ kɛzi Gyihova bu mgbanyima la anwo a? B
Nvoninli B
Kɛzi ɛbazukoa Dwɔn akɛnrasesebɛ ne wɔ wɔ ɛbɛlabɔlɛ nu ɛ?
Dwenledwenle Kɛlɛtokɛ Ne Anwo
Duzu a kɛlɛtokɛ ɛhye maa menwu ye wɔ Gyihova anwo a?
Kɛzi kɛlɛtokɛ ɛhye fale Gyihova bodane ne anwo ɛ?
Duzu ati a ɔyɛ wɔ fɛ kɛ bɛkpale Dwɔn kɛ ɔhɔboka Kelaese anwo bɛli tumi wɔ anwuma a?
Sukoa Dɔɔnwo
Asoo mediema mrenyia nee mraalɛ mgbanyima mɔɔ wɔ ɛkɛ ɛnɛ la bahola anyia akɛnrasesebɛ kɛ Dwɔn ɔ?
Dwɔn hɛlɛle ɛlɔlɛ nwo edwɛkɛ dɔɔnwo. Nea mɔɔ yɛbahola yɛazukoa yɛavi mɔɔ ɔhɛlɛle nee ye neazo ne anu la.
Mɔɔ Yɛsukoa Yɛfi “Ɛdoavolɛ Ne Mɔɔ Ɛnee Gyisɛse Kulo Ye Edwɛkɛ” Ɛkɛ La (w21.01 8-13)