TILE 5
Neavolɛma Mɔɔ Nea Mboane Ne
WƆ Gyisɛse azɛlɛ ye azo ɛzonlenlɛ gyima ne anu, ɔlale ɔ nwo ali kɛ ɔdaye a ɔle “mboaneneavolɛ kpalɛ ne” a. (Dwɔn 10:11) Mɔɔ ɔnwunle menli dɔɔnwo ne mɔɔ bɛli ɔ nzi la, “bɛ nwo yɛle ye alɔbɔlɛ, ɔluakɛ ɛnee bɛle kɛ mboane mɔɔ ɛnlɛ neavolɛ mɔɔ bɛbodɛboda bɛ na bɛgyakyi bɛ ɛkɛ ne la.” (Mat. 9:36) Pita nee ɛzoanvolɛma mɔɔ ɛha la nwunle ɛlɔlɛ nu mɔɔ ɔfi ɔdwenle menli nwo la. Ɛnee Gyisɛse le ngakyile fi Yizilayɛ adalɛ mboaneneavolɛma ne mɔɔ bɛkpole mboane ne na bɛmaanle bɛbɔle asande na ɛhɔne hunle bɛ wɔ sunsum nu la anwo. (Yiz. 34:7, 8) Neazo kpalɛ mɔɔ Gyisɛse yɛle wɔ mboane ne ɛhilehilelɛ nee bɛ ɛnleanlɛ nu na ɔwule ɔmaanle bɛ bɔbɔ la maanle ye ɛzoanvolɛma ne nwunle kɛzi bɛbaboa menli mɔɔ lɛ diedi la bɛamaa bɛazia bɛara Gyihova, bɛ “mboaneneavolɛ ne nee bɛ ɛkɛla sinzavolɛ ne ɛkɛ” la.—1 Pita 2:25.
2 Mekɛ bie mɔɔ ɛnee Gyisɛse nee Pita ɛlɛtendɛ la, ɔzile kɛzi ɔhyia kɛ bɛmaa mboane ne aleɛ na bɛnea bɛ la azo. (Dwɔn 21:15-17) Edwɛkɛ ɛhye hanle Pita kpalɛ yemɔti nzinlii ɔdule mgbanyima mɔɔ bɛwɔ alimoa Kilisiene asafo ne anu la folɛ kɛ: “Bɛnlea Nyamenle mboane ne mɔɔ wɔ bɛ sa nu, mɔɔ bɛlɛsonle bɛ kɛ neavolɛma la boɛ, bɛmmatwenlehwenle bɛ bo aze, bɛvi bɛ ɛhulolɛ nu bɛyɛ ye wɔ Nyamenle anyunlu; tɛ kɛ bɛkpondɛ ɔ nzi ahatualɛ la ati ɔ, emomu anyelielɛ nu; bɛmmadi bɛdabɛ mɔɔ bɛle Nyamenle agyapadeɛ la anwo zo tumi, emomu bɛyɛ neazo bɛmaa mboane ne.” (1 Pita 5:1-3) Pita edwɛkɛ ne fale neavolɛma mɔɔ wɔ asafo ne anu ɛnɛ la anwo. Mgbanyima ne mɔ sukoa Gyisɛse na bɛfi bɛ ɛhulolɛ nu bɛsonle, bɛyɛ neazo bɛmaa mboane ne na bɛdi Gyihova ɛzonlenlɛ ne anyunlu.—Hib. 13:7.
Mgbanyima ne mɔ sukoa Gyisɛse na bɛfi bɛ ɛhulolɛ nu bɛsonle, bɛyɛ neazo bɛmaa mboane ne na bɛdi Gyihova ɛzonlenlɛ ne anyunlu
3 Ɔwɔ kɛ yɛ nye die neavolɛma mɔɔ sunsum ne ɛmaa bɛkpa bɛ wɔ asafo ne anu la anwo. Yɛnyia nvasoɛ dɔɔnwo yɛfi bɛ ɛkɛ. Kɛ neazo la, neavolɛma maa asafo ne anu amra anwosesebɛ na bɛnyia mekɛ bɛmaa awie biala. Bɛbɔ mɔdenle bɛnea asafo debiezukoalɛ zo dapɛne biala, ɛleka mɔɔ bɛmaa diedima ne kɔsɔɔti aleɛ la. (Wlo. 12:8) Bɛbɔ mɔdenle bɛbɔ yɛ nwo bane bɛfi ngyegyelɛ mɔɔ bie a le menli atisesebɛ la anwo. (Aye. 32:2; Tae. 1:9-11) Daselɛlilɛ gyima ne mɔɔ bɛdi ɔ nyunlu la boa yɛ maa yɛka edwɛkpa ne siane biala. (Hib. 13:15-17) Gyihova dua ‘menli mɔɔ ɔvale ɔmaanle kɛ ahyɛlɛdeɛ’ la anwo zo ɔmaa asafo ne anwosesebɛ.—Ɛfɛ. 4:8, 11, 12.
NINYƐNE MƆƆ ƆWƆ KƐ NEAVOLƐMA DWU NWO LA
4 Amaa mrenyia mɔɔ bɛanlea asafo ne azo la ahola ayɛ bɛ gyima ne kpalɛ la, ɔwɔ kɛ bɛdwu ninyɛne mɔɔ bɛkpondɛ bɛavi bɛ ɛkɛ mɔɔ wɔ Baebolo ne anu la anwo. Saa bɛdwu nwo a, yɛɛ yɛbahola yɛaha kɛ sunsum nwuanzanwuanza ne ɛkpa bɛ a. (Gyi. 20:28) Nɔhalɛ nu, kɛmɔ neavolɛ le ɛzonlelilɛ kpole la ati, Ngɛlɛlera ne anu ngyinlazo mɔɔ ɔwɔ kɛ Kilisiene neavolɛma dwu nwo la kpogya. Noko ɔnyɛ se somaa mɔɔ Kilisiene mrenyia mɔɔ bɛkulo Gyihova na bɛkpondɛ kɛ ɔfa bɛ ɔdi gyima la ɛnrɛhola ɛnrɛdwu nwo a. Ɔwɔ kɛ awie biala nwu ye kɛ neavolɛma ne fa Baebolo nu folɛdulɛ di gyima wɔ bɛ ɛbɛlabɔlɛ nu dahuu.
Amaa mrenyia mɔɔ bɛbakpa bɛ kɛ bɛnlea asafo ne azo la ahola ayɛ bɛ gyima ne kpalɛ la, ɔwɔ kɛ bɛdwu ninyɛne mɔɔ wɔ Nyamenle Edwɛkɛ ne anu la anwo
5 Ɛzoanvolɛ Pɔɔlo hɛlɛle ninyɛne titili mɔɔ ɔwɔ kɛ neavolɛma dwu nwo la wɔ Timote kɛlata ne mɔɔ limoa nee Taetɛse ɛdeɛ ne anu. Yɛkenga ye wɔ 1 Timote 3:1-7 la kɛ: “Saa awie kpondɛ kɛ ɔyɛ neavolɛ a, ɛnee ɔkulo gyima kpalɛ. Ɔti ɔwɔ kɛ neavolɛ yɛ awie mɔɔ edwɛkɛ ɛnle ɔ nwo, ɔ ye kokye, ɔ nye gyi ɔ ti anwo, ye adwenle nu la ɛkɛ, ɔyɛ ye ninyɛne pɛpɛɛpɛ, ɔdie nyɛvolɛ, ɔkola ɔkilehile, ɔnle nzanli, ɔnle basabasa, emomu ɔte edwɛkɛ bo, ɔngulo butule, ɔ nye ɛmbolo ezukoa, ɔle awie mɔɔ nea ye sua nu amra kpalɛ, ɔ mra fa enililɛ bɛlɛ bɛ nwo aze maa ye (na saa awie ɛngola ɛnnea ye sua nu amra kpalɛ a, kɛ ɔkɛyɛ na yeahola yeanlea Nyamenle asafo ne azo ɛ?), ɔnle kɛ ɔyɛ diedinli fofolɛ, anrɛɛ ɔkɛmemaa ɔ nwo zo na bɛkɛbua ye ndɛne kɛ mɔɔ bɛbua Abɔnsam la. Bieko, ɔwɔ kɛ menli mɔɔ ɛnle asafo ne anu la ka ɔ nwo edwɛkɛ kpalɛ amaa menli angua ɔ nyunlu aze na yeandɔ Abɔnsam ɛhane nu.”
6 Pɔɔlo hɛlɛle hɔmaanle Taetɛse kɛ: “Mengyakyile wɔ wɔ Kiliti amaa wɔaziezie ninyɛne mɔɔ ɛdɔ sinli la na wɔakpa mgbanyima wɔ sua biala azo, kɛ mɔɔ mengilehilele wɔ la: ɔwɔ kɛ ɔyɛ nrenyia mɔɔ edwɛkɛ ɛnle ɔ nwo, ɔ ye kokye, ɔ mra le diedima mɔɔ bɛnga bɛ nwo edwɛkɛ kɛ bɛyɛ mgbane mgbane anzɛɛ bɛte atua. Kɛmɔ neavolɛ le Nyamenle sonvolɛ la ati, ɔwɔ kɛ ɔyɛ awie mɔɔ edwɛkɛ ɛnle ɔ nwo, ɔnli ɔ ti anwo, ɔnva ɛya ndɛndɛ, ɔnle nzanli, ɔnle basabasa, ɔnlua adenle ɛtane zo ɔnnyia ɔ nwo, emomu ɔdie nyɛvolɛ, ɔkulo kpalɛyɛlɛ, ye adwenle nu la ɛkɛ, ɔyɛ mɔɔ tenrɛ, ɔle nɔhavo, ɔkomo ɔ nwo zo, kɛzi ɔkilehile la gyi nɔhalɛ edwɛkɛ ne azo kpundii, amaa yeahola yeava ngilehilelɛ kpalɛ ne yeamaa anwosesebɛ na yeahwi bɛdabɛ mɔɔ bɛka nwolɛ edwɛkɛ ɛtane la anyunlu.”—Taetɛse 1:5-9.
7 Bie a alimoa ne, ninyɛne mɔɔ ɔwɔ kɛ Kilisiene mrenyia dwu nwo kolaa na bɛafɛta kɛ neavolɛma la bɛayɛ bɛ nye zo debie kpole, noko ɔnle kɛ bɛmaa yemɔ si bɛ adenle. Saa bɛda Kilisiene neavolɛma subane ngɛnlɛma ne mɔ ali a, bɛboa asafo ne anu amra bɛmaa bɛdabɛ noko bɛda bie ali. Pɔɔlo hɛlɛle kɛ bɛvale ‘menli bɛmaanle kɛ ahyɛlɛdeɛ’ amaa “yeaziezie nwuanzanwuanzama ne mɔ yeamaa bɛayɛ ɛzonlenlɛ gyima ne, na bɛamaa Kelaese sonlabaka ne anwo ayɛ se, kɔkpula kɛ yɛ kɔsɔɔti yɛbayɛ ko wɔ diedi ne anu na yɛanyia Nyamenle Ara ne anwo nɔhalɛ ndelebɛbo, na yɛayɛ kɛ sonla mɔɔ ɛwie nyi na yeli munli kɛ mɔɔ Kelaese de la.”—Ɛfɛ. 4:8, 12, 13.
8 Neavolɛma ɛnle ngakula anzɛɛ mrenyia mɔɔ rale asafo ne anu la ɛtɛkyɛle a. Emomu, bɛle menli mɔɔ lɛ Kilisiene ɛbɛlabɔlɛ nu anwubielɛ, bɛte Ngɛlɛlera ne abo kpalɛ yɛɛ bɛlɛ asafo ne anwo ɛlɔlɛ kpole. Bɛkola bɛfa akɛnrasesebɛ bɛtendɛ na bɛtenrɛdenrɛ menli mɔɔ ɛlɛyɛ ɛtane la na ɛhye maa bɛbɔ mboane ne anwo bane bɛfi menli mɔɔ bɛkpondɛ kɛ bɛsɛkye bɛ la anwo. (Aye. 32:2) Asafo ne anu amra amuala kola nwu ye ndɛndɛ kɛ neavolɛ ne mɔ ɛnyi sunsum nu na bɛdwenle Nyamenle mboane ne anwo kpalɛ.
9 Neavolɛma ne ɛbɛlabɔlɛ maa ɔda ali kɛ bɛze nrɛlɛbɛ. Saa neavolɛ ne gya raalɛ a, ɔwɔ kɛ ɔfa Kilisiene ngyinlazo mɔɔ fale agyalɛ nwo, mɔɔ yemɔ a le kɛ ɔwɔ kɛ ɔ ye yɛ kokye na ɔkola ɔnea ye sua nu amra kpalɛ la ɔdi gyima. Saa neavolɛ ne amra le diedima mɔɔ fa enililɛ bɛlɛ bɛ nwo aze na bɛnga bɛ nwo edwɛkɛ kɛ bɛyɛ mgbane mgbane anzɛɛ bɛte atua a, asafo ne anu amra bɛahola anyia anwodozo ahɔ ye ɛkɛ bɛamaa yeadu bɛ folɛ wɔ abusua asetɛnla nee Kilisiene ɛbɛlabɔlɛ nwo. Eza ɔwɔ kɛ neavolɛ yɛ awie mɔɔ edwɛkɛ ɛnle ɔ nwo yɛɛ menli mɔɔ ɛnle asafo ne anu la bɔbɔ ka ɔ nwo edwɛkɛ kpalɛ. Bɛngola bɛnva ɛbɛlatane nwo edwɛkɛ biala bɛndo ɔ nwo zo bɛnzɛkye asafo ne duma. Ɔnle awie mɔɔ bɛhwi ɔ nyunlu kenlensa ye wɔ ɛtane mɔɔ anyebolo wɔ nu la anwo. Ye neazo kpalɛ ne maa asafo ne anu amra sukoa ye na bɛ nye die kɛ ɔbanlea bɛ nwo zo wɔ sunsum nu.—1 Kɔl. 11:1; 16:15, 16.
10 Mrenyia ɛhye mɔ kola sonle Kilisiene asafo ne na bɛyɛ gyima mɔɔ Yizilayɛ mgbanyima mɔɔ “ze nrɛlɛbɛ, bɛle badwema na bɛbɔ mɔdenle” yɛle la bie. (Dit. 1:13) Ɛtane wɔ Kilisiene mgbanyima nwo, noko bɛze bɛ wɔ asafo ne anu nee bɛ kpalɛ ne azo kɛ bɛle tenlenema, bɛsulo Nyamenle na bɛva ɛvolɛ dɔɔnwo bɛla ye ali kɛ bɛfa Nyamenle ngyinlazo bɛbɔ bɛ ɛbɛla. Bɛ nwo mɔɔ ɛnlɛ ngehanleɛ la maa bɛkola bɛgyinla asafo ne anyunlu bɛtendɛ mɔɔ bɛnzulo.—Wlo. 3:23.
11 Mrenyia mɔɔ ɔwɔ kɛ bɛkpa bɛ kɛ neavolɛma la da ye ali kɛ bɛ nye gyi bɛ ti anwo wɔ bɛ nyɛleɛ nee kɛzi bɛ nee awie mɔ di la anu. Bɛnle kyengye. Emomu bɛyɛ bɛ ninyɛne pɛpɛɛpɛ na bɛkola bɛkomo bɛ nwo zo. Bɛda ye ali wɔ aleɛlilɛ, nza ɛnlonlɛ, bɛ menle ɛlielɛ, nwɔhoa nee anyelielɛ ninyɛne nu kɛ bɛ nye gyi bɛ ti anwo. Saa bɛlɛno nza a, bɛnea boɛ na awie anga kɛ bɛkulo nza anzɛɛ bɛle nzama. Awie mɔɔ nza ɛmmaa ɔngola ɔnzi kpɔkɛ kpalɛ la, ɛngola ɛnzɔ ɔ nwo yɛɛ ɔnrɛhola asafo ne sunsum nu ngyianlɛ nwo gyima di.
12 Saa awie bahola anlea asafo ne azo a, ɔwɔ kɛ ɔyɛ ye ninyɛne pɛpɛɛpɛ. Ye subane kpalɛ ne da ali wɔ ye anwoziezielɛ nu, ye awuke nu nee ninyɛne mɔɔ ɔyɛ ye dahuu la anu. Sonla zɛhae ɛndu ninyɛne ɛnzie; ɔnwu mɔɔ ɔwɔ kɛ ɔyɛ la na ɔdi nwolɛ gyima. Ɔfa Baebolo ngyinlazo ɔyɛ gyima.
13 Ɔwɔ kɛ neavolɛ te edwɛkɛ bo. Ɔwɔ kɛ ɔkola ɔ nee mgbanyima eku ne anu amra mɔɔ ɛha la yɛ ko na ɔ nee bɛ yɛ gyima. Ɔwɔ kɛ ɔnwu kɛzi ɔdaye mumua ne ɔde la na ɔnle kɛ ɔkpondɛ dɔɔnwo ɔfi awie mɔ ɛkɛ. Kɛ neavolɛ mɔɔ te edwɛkɛ bo la, ɔnle kyengye yɛɛ ɔmbu ɔ nwo kɛ ye nzuzulɛ le kpalɛ tɛla ɔ gɔnwo mɔ ɛdeɛ ne. Bie a awie mɔ bɔ mɔdenle wɔ subane anzɛɛ ninyɛne bie mɔ anu tɛla ye. Kpanyinli kile kɛ ɔte edwɛkɛ bo, saa ɔmaa ye edwɛkɛ gyinla Ngɛlɛlera ne azo kpundii na ɔbɔ mɔdenle ɔsukoa Gyisɛse Kelaese neazo ne a. (Fel. 2:2-8) Kpanyinli kile kɛ ɔngulo butule anzɛɛ ɔnle basabasa, emomu ɔbu awie mɔ kpalɛ, ɔsuzu nwo kɛ bɛtɛla ye. Ɔnli ɔ ti anwo mɔɔ dahuu mɔɔ ɔbaha la ala a ɔwɔ kɛ bɛfa a. Ɔnva ɛya ndɛndɛ, emomu ɔ nee awie mɔ di ye wɔ anzodwolɛ nu.
14 Zɔhane ala a awie mɔɔ fɛta kɛ neavolɛ wɔ asafo ne anu la adwenle nu la ɛkɛ a. Ɛhye kile kɛ ɔze nrɛlɛbɛ, ɔmpele ɔ nwo ɔmbua ndɛne. Ɔte Gyihova ngyinlazo ne mɔ nee kɛzi bɛfa bɛdi gyima la abo kpalɛ. Sonla mɔɔ ye adwenle nu la ɛkɛ la tie folɛdulɛ nee adehilelɛ. Ɔnle nabalaba.
15 Pɔɔlo hakyele Taetɛse kɛ neavolɛ kulo kpalɛyɛlɛ. Ɔwɔ kɛ ɔyɛ mɔɔ tenrɛ, na ɔle nɔhavo. Subane ɛhye mɔ da ali wɔ kɛzi ɔ nee awie mɔ di yɛɛ kɛzi ɔyɛ mɔɔ tenrɛ nee mɔɔ le kpalɛ la anu. Ɔsi pi ɔsonle Gyihova yɛɛ ɔngakyihakyi ɔ nloa wɔ tenlene ngyinlazo nwo. Ɔkola ɔfa fealeranu edwɛkɛ ɔsie. Eza ɔdie nyɛvolɛ nɔhalɛ nu, ɔfa ɔ nwo nee ye ninyɛne ɔboa awie mɔ mgbane.—Gyi. 20:33-35.
16 Amaa awie ahola azonle kɛ neavolɛ la, ɔwɔ kɛ ɔkola ɔkilehile. Edwɛkɛ mɔɔ Pɔɔlo hɛlɛle hɔmaanle Taetɛse la kile kɛ ɔwɔ kɛ neavolɛ ngilehilelɛ gyinla “nɔhalɛ edwɛkɛ ne azo kpundii, amaa yeahola yeava ngilehilelɛ kpalɛ ne yeamaa anwosesebɛ na yeahwi bɛdabɛ mɔɔ bɛka nwolɛ edwɛkɛ ɛtane la anyunlu.” (Tae. 1:9) Ɔkola ɔ nee awie suzu edwɛkɛ nwo, ɔfa nwolɛ daselɛ ɔmaa, ɔkola ɔpɛ kpolerazulɛ zo na ɔkilehile Ngɛlɛlera ne anu ɔmaa bɛte ɔ bo na bɛ diedi nu mia. Neavolɛ dua ndenle ɛhye mɔ azo kilehile wɔ mekɛ kpalɛ nee mekɛ ɛtane nu. (2 Tim. 4:2) Ɔnyia abotane na ɔdua mɛlɛbɛnwoaze adenle zo ɔtenrɛ awie anzɛɛ ɔkola ɔmaa mɔɔ ye adwenle nu yɛ ye kesee la adwenle nu tenrɛ ye na ɔgyinla diedi zo ɔyɛ ninyɛne mgbalɛ. Saa neavolɛ bie kola kilehile menli ekpunli anzɛɛ menli ngoko wɔ adenle ɛhye azo a, ɛnee ɔkile kɛ yedwu deɛ titili ɛhye mɔɔ bɛkpondɛ la anwo.
17 Ɔhyia kɛ mgbanyima yɛ ɛzonlenlɛ gyima ne anyebolo zo. Ɔwɔ kɛ ɔda ali wɔ ɛhye noko anu kɛ bɛlɛbɔ mɔdenle bɛazukoa Gyisɛse mɔɔ ɔbule edwɛkpa ne nolobɔlɛ kɛ nwolɛ hyia kpole kpalɛ la. Gyisɛse anye liele ye ɛdoavolɛma ne anwo na ɔboale bɛ ɔmaanle bɛyɛle edwɛkpakavolɛma mɔɔ bɔ mɔdenle. (Maake 1:38; Luku 8:1) Mgbanyima ɛnlɛ alagye, noko saa bɛbɔ mɔdenle bɛfa bɛ nwo bɛwula ɛzonlenlɛ gyima ne anu a, ɔmaa asafo ne anu amra amuala noko yɛ zɔ. Na saa mgbanyima nee bɛ abusua ne nee menli gyɛne mɔɔ wɔ asafo ne anu la bɔ nu kɔ daselɛlilɛ a, ‘bɛmaa bɛ nwo anwosesebɛ.’—Wlo. 1:11, 12.
18 Saa ɛnea ninyɛne ɛhye mɔ amuala mɔɔ bɛkpondɛ bɛavi neavolɛ ɛkɛ la a, ɔzɔho kɛ ɔnla aze. Nɔhalɛ nu, neavolɛ biala ɛnle ɛkɛ mɔɔ ɔbahola yeadwu ninyɛne mɔɔ bɛha nwolɛ edwɛkɛ wɔ Baebolo ne anu la amuala anwo pɛpɛɛpɛ a, noko ɔnle kɛ kpanyinli mɔɔ bɛkpa ye bɛwie mɔɔ ɔwɔ asafo ne anu la tɔ sinli wɔ bie anu somaa mɔɔ akee bɛnea a ɔle ngyegyelɛ a. Bie a mgbanyima bie mɔ lɛ subane titili bie mɔ, yɛɛ bie mɔ noko bɔ mɔdenle wɔ ninyɛne gyɛne nu. Ɛka ɔ muala ɛbɔ nu a, mgbanyima eku ne amuala banyia subane ngɛnlɛma mɔɔ bɛhyia nwo amaa bɛahola bɛanlea Nyamenle asafo ne azo kpalɛ la.
19 Saa mgbanyima eku ne kpondɛ kɛ bɛkpa awie kɛ neavolɛ a, ɔwɔ kɛ bɛkakye ɛzoanvolɛ Pɔɔlo edwɛkɛ ɛhye: “Mese bɛ nuhua ko biala kɛ ɔmmadwenle kɛ ɔ nwo hyia tɛla kɛzi ɔde la, emomu ɔhile kɛ ɔlɛ adwenle mɔɔ anu te, kɛ mɔɔ diedi ne mɔɔ Nyamenle ɛva ɛmaa bɛ nuhua ko biala la de la.” (Wlo. 12:3) Ɔwɔ kɛ kpanyinli biala bu ɔ nwo kɛ ɔle ekyi. Saa bɛlɛsuzu nwo kɛ awie fɛta kɛ neavolɛ a, ɔnle kɛ bɛ nuhua biala yɛ ɔ nwo “tenlenenli somasoma.” (Nol. 7:16) Kɛmɔ mgbanyima ne mɔ ze Ngɛlɛlera ne anu ninyɛne mɔɔ bɛkpondɛ kɛ neavolɛ dwu nwo la ati, saa bɛlɛsuzu awie anwo a, ɔwɔ kɛ bɛnea kɛ ɔbɔ mɔdenle wɔ nuhua dɔɔnwo anu. Ɔwɔ kɛ mgbanyima ne mɔ kakye kɛ adiema ne tɔ sinli yemɔti ɔnle kɛ bɛnea sonla nyunlu anzɛɛ bɛyɛ nabalaba. Ɛhye bamaa bɛakpa awie wɔ adenle mɔɔ kile ɛbulɛ ɔmaa Gyihova tenlene ngyinlazo ne mɔ na ɔbaboa asafo ne la azo. Bɛbava asɔneyɛlɛ bɛazuzu awie ko biala anwo na bɛali Nyamenle sunsum ne adehilelɛ nzi. Ɛhye le bɛ gyima ɛsesebɛ ne mɔ anu ko, na ɔwɔ kɛ bɛyɛ bɛmaa ɔ nee Pɔɔlo folɛdulɛ ɛhye yia: “Mmapele ɛ nwo ɛfa ɛ sa ɛgua awie biala anwo zo.”—1 Tim. 5:21, 22.
SUNSUM NE MA
20 Mrenyia mɔɔ fɛta wɔ sunsum nu la maa ɔda ali kɛ sunsum nwuanzanwuanza ne a kile bɛ adenle a, na bɛso ye ma ne wɔ bɛ ɛbɛlabɔlɛ nu. Pɔɔlo bobɔle sunsum ne ma ne foa ngɔnla ne aluma, bɛmɛ a le “ɛlɔlɛ, anyelielɛ, anzodwolɛ, abotane, atiakunlukɛnlɛma, kpalɛyɛlɛ, diedi, mɛlɛbɛnwoaze, bɛnwozohomonlɛ.” (Gal. 5:22, 23) Neavolɛ ɛhye mɔ maa mediema ne mɔ anwo tɔ bɛ na bɛboa bɛmaa asafo ne yɛ ko wɔ ɛzonlenlɛ nwuanzanwuanza nu. Bɛ ɛbɛlabɔlɛ nee bɛ gyima ɛsesebɛ kile kɛ sunsum ne a ɛkpa bɛ a.—Gyi. 20:28.
BƐMAA KOYƐLƐ BA ASAFO NE ANU
21 Ɔhyia kɛ mgbanyima bɔ nu yɛ gyima na bɛmaa koyɛlɛ ba asafo ne anu. Asolo biala subane yɛɛ tɛ mekɛ ne amuala a bɛ adwenle bayia wɔ edwɛkɛ bie anwo a, noko saa biala fa ɛbulɛ tie ɔ gɔnwo a, ɔmaa koyɛlɛ tɛnla bɛ avinli. Saa edwɛkɛ mɔɔ bɛlɛka la ɛntia Baebolo ngyinlazo biala a, ɔwɔ kɛ awie biala pɛ ye ɛdeɛ ne azo na ɔdie kpɔkɛ mɔɔ mgbanyima eku ne kɛzi la ɔto nu. Saa awie kola pɛ ye edwɛkɛ zo a, ɔmaa ɔda ali kɛ “nrɛlɛbɛ ne mɔɔ vi anwuma lɔ” mɔɔ “ɔle anzodwolɛ, ɔlɛ ndelebɛbo” la a kile ye adenle a. (Gye. 3:17, 18) Ɔnle kɛ kpanyinli biala te nganeɛ kɛ ɔtɛla mɔɔ ɛha la, yɛɛ ɔnle kɛ ɔbɔ mɔdenle kɛ ɔfo yeadɛnla mɔɔ ɛha la akɔme zo. Saa mgbanyima bɔ nu yɛ gyima boa asafo ne a, ɛnee bɛ nee Gyihova noko ɛlɛbɔ nu ayɛ gyima.—1 Kɔl., tile 12; Kɔl. 2:19.
ƐKPONDƐ KƐ ƐYƐ NEAVOLƐ Ɔ?
22 Ɔwɔ kɛ Kilisiene mrenyia mɔɔ bɛnyi sunsum nu la nyia ɛhulolɛ kɛ bɛbayɛ neavolɛma. (1 Tim. 3:1) Noko asafo nu kpanyinli nee gyimayɛlɛ nee afɔlebɔlɛ a lua a. Ɔwɔ kɛ ɛnyia mekɛ ɛmaa mediema na ɛdi bɛ nwonane nu nee sunsum nu ngyianlɛ nwo gyima. Saa ɛkpondɛ kɛ ɛyɛ neavolɛ a, ɔwɔ kɛ ɛbɔ mɔdenle ɛdwu ninyɛne mɔɔ Ngɛlɛlera ne kpondɛ la anwo.
AWIE TƐNLABELƐ BAHOLA AHAKYI
23 Adiema bie mɔɔ ɛva nɔhalɛlilɛ ɛzonle wɔ ɛvolɛ dɔɔnwo anu la anwo bahola ado ye anzɛɛ ɔbatuto. Bie a kpanyinliyɛlɛ ti ɔnrɛhola ɔnrɛyɛ ye gyima kɛ neavolɛ la bieko. Saa ɔba ye zɔ bɔbɔ na ɔtɛde kpanyinli a, ɔwɔ kɛ bɛbu ye. Ɔngyia kɛ ɔbado ye kpanyinli ne ɛkɛ ɔluakɛ ɔngola gyima dɔɔnwo yɛ la ati. Ɔwɔ kɛ bɛdi ɔdaye noko eni kpole kpalɛ kɛ mgbanyima mɔɔ ɛha mɔɔ ɛlɛyɛ gyima ɛsesebɛ anlea mboane ne la.
24 Noko saa kpanyinli bie te nganeɛ kɛ kɛmɔ ye tɛnlabelɛ ne ɛmmaa ɔngola ninyɛne bie mɔ yɛ la ati ɔto ye kpanyinli ne ɛkɛ a, ɔbahola yeayɛ ye zɔ. (1 Pita 5:2) Noko ɔwɔ kɛ bɛkɔ zo bɛbu ye. Bɛnrɛmaa ɔnrɛyɛ asafo nu mgbanyima gyima ɛdeɛ, noko ɔbahola yeayɛ ninyɛne mgbalɛ dɔɔnwo wɔ asafo ne anu.
ASAFO NU MGBANYIMA GYIMA
25 Mgbanyima yɛ gyima ngakyile dɔɔnwo wɔ asafo ne anu. Yɛlɛ mgbanyima avinli ngitanwodivolɛ, kɛlɛhɛlɛvolɛ, ɛzonlenlɛ gyima zo neavolɛ, Ɛzinzalɛ Arane Ɛzukoalɛ zo neavolɛ yɛɛ Yɛ Ɛbɛlabɔlɛ Nee Yɛ Ɛzonlenlɛ Nyianu zo neavolɛ. Mgbanyima dɔɔnwo sonle kɛ ekpunli zo neavolɛma. Bɛyɛ gyima ɛhye mɔ mekɛ tendenle. Noko saa adiema nrenyia bie tu fi sua mɔɔ ɔde zo la azo anzɛɛ kpɔkɛdelɛ ti ɔngola ye gyima ne yɛ anzɛɛ akee ɔndwu mɔɔ Ngɛlɛlera ne kpondɛ anwo la ati ɔnfɛta bieko a, bɛmaa kpanyinli gyɛne yɛ ye gyima ne. Wɔ asafo mɔɔ nuhua mgbanyima anzo la anu, bie a kpanyinli ko bayɛ gyima dɔɔnwo kɔkpula kɛ mediema mrenyia bie mɔ bafɛta na bɛakpa bɛ kɛ mgbanyima la.
26 Saa mgbanyima eku ne yia nu a, mgbanyima avinli ngitanwodivolɛ ne a yɛ bɛ ebianutɛnlavolɛ a. Noko ɔbɛlɛ ɔ nwo aze ɔ nee mgbanyima mɔɔ ɛha la bɔ nu yɛ gyima nea Nyamenle mboane ne. (Wlo. 12:10; 1 Pita 5:2, 3) Ɔwɔ kɛ ɔkola ɔtoto ninyɛne boɛ na ɔbɔ mɔdenle ɔyɛ ye gyima ne.—Wlo. 12:8.
27 Kɛlɛhɛlɛvolɛ ne di asafo ne kɛlɛtokɛ nwo gyima na ɔmaa mgbanyima ne mɔ te edwɛkɛ biala mɔɔ ɔhyia kɛ bɛte la. Saa ɔhyia moalɛ a, bɛbahola bɛamaa kpanyinli gyɛne anzɛɛ sonvolɛ mɔɔ bɔ mɔdenle la aboa ye.
28 Daselɛlilɛ nwo ngyehyɛleɛ nee nwolɛ edwɛkɛ gyɛne biala le ɛzonlenlɛ gyima zo neavolɛ ne gyima. Ɔyɛ ngyehyɛleɛ mɔɔ bamaa yeakpɔla daselɛlilɛ ekpunli ne mɔ kɔsɔɔti dahuu la, ɔti siane biala ɔfa dapɛne awieleɛ ko ɔkɔkpɔla ekpunli fofolɛ. Wɔ asafo ngyikyi mɔɔ bɛnlɛ daselɛlilɛ ekpunli dɔɔnwo la anu, ɔbahola yeakpɔla ekpunli ko biala fane nwiɔ wɔ ɛvolɛ ne anu. Wɔ ye ɛkpɔlalɛ ne anu, ɔbanlea daselɛlilɛ ayia ne azo, ɔ nee ekpunli ne ahɔ daselɛlilɛ na yeaboa nolobɔlɛma wɔ bɛ sia kɔkpɔla nee Baebolo ɛzukoalɛ nu.
EKPUNLI ZO NEAVOLƐMA
29 Nwolɛ adenle kpole ko noko a le kɛ ɛbayɛ ekpunli zo neavolɛ wɔ asafo ne anu. Ye gyima ne mɔ bie a le kɛ (1) ɔbamaa ɔ nye ahɔ sonla ko biala mɔɔ wɔ ekpunli ne anu la sunsum nu gyinlabelɛ nwo; (2) ɔbaboa ekpunli ne anu sonla ko biala yeamaa yeava anyelielɛ yeayɛ ye gyima na yeahɔ daselɛlilɛ dahuu; yɛɛ (3) ɔbaboa azonvolɛ mɔɔ wɔ ekpunli ne anu la na yeatete bɛ yeamaa bɛafɛta bɛamaa asafo ne anu gyimalilɛ. Mgbanyima eku ne nea mediema mrenyia mɔɔ fɛta kpalɛ mɔɔ bɛbahola bɛayɛ gyima ɛhye mɔ amuala la.
30 Kɛzi gyima ne de la ati, saa ɔbayɛ boɛ a, ɔwɔ kɛ mgbanyima a yɛ ekpunli zo neavolɛma a. Anzɛɛ sonvolɛ mɔɔ fɛta la bahola anlea ekpunli zo kɔkpula kɛ bɛbanyia kpanyinli bɛamaa yeanlea zo la. Bɛfɛlɛ sonvolɛ mɔɔ yɛ gyima ɛhye la ekpunli sonvolɛ ɔluakɛ ɔnle neavolɛ wɔ asafo ne anu. Emomu, mgbanyima ne mɔ a kile ye kɛzi ɔwɔ kɛ ɔyɛ ye gyima ne a.
31 Ekpunli zo neavolɛ gyima mɔɔ hyia kpalɛ la a le kɛ ɔbali ekpunli ne anyunlu wɔ daselɛlilɛ nu. Saa ɔkɔ daselɛlilɛ dahuu, ɔbɔ ɔ nwo mɔdenle na ɔ nye die a, ɔbaha ye ekpunli ne anu amra. Kɛmɔ nolobɔlɛma bɔ nu maa bɛ nwo anwosesebɛ na bɛboa bɛ nwo a bɛ nye die la ati, ɔbayɛ kpalɛ kɛ neavolɛ ne bayɛ ekpunli daselɛlilɛ nwo ngyehyɛleɛ mɔɔ baboa bɛ nuhua dɔɔnwo la. (Luku 10:1-16) Ɔwɔ kɛ neavolɛ ne nea kɛ dahuu bɛlɛ azɛlɛsinli mɔɔ sa bɛ la. Mekɛ dɔɔnwo ne ala, ɔdaye a ɔbanlea daselɛlilɛ ayia ne azo na yeahyɛ nolobɔlɛma yeamaa bɛahɔ a. Saa ɔnrɛhola kɔ a, ɔwɔ kɛ ɔyɛ ngyehyɛleɛ ɔmaa kpanyinli, sonvolɛ anzɛɛ saa bie ɛnle ɛkɛ a, nolobɔlɛnli mɔɔ fɛta la boa ye ekpunli ne anu amra.
32 Ɔwɔ kɛ ekpunli zo neavolɛ ne dimoa yɛ ɛzonlenlɛ gyima zo neavolɛ ɛkpɔlalɛ ne anwo ngyehyɛleɛ na ɔbɔ ye ekpunli ne anu amra amaneɛ ɔmaa bɛ nye da nvasoɛ mɔɔ bɛbanyia la ade. Saa awie biala mɔɔ wɔ ekpunli ne anu la te ngyehyɛleɛ ne a, bɛbahola bɛava anyelielɛ bɛaboa.
33 Menli ekyi bie a wɔ ekpunli biala anu a. Ɛhye maa ekpunli zo neavolɛ ne nwu menli mɔɔ wɔ nu la kpalɛ. Kɛ neavolɛ mɔɔ lɛ ɛlɔlɛ la, ɔ nye die bɛ nuhua ko biala anwo. Ɔbɔ mɔdenle kɛ ɔbaboa sonla ko biala na yeamaa ye anwosesebɛ wɔ daselɛlilɛ gyima ne nee asafo ayia ɛhɔlɛ nwo. Eza ɔbɔ mɔdenle ɔyɛ ninyɛne mɔɔ fɛta la ɔboa sonla ko biala ɔmaa ɔ nwo yɛ se wɔ sunsum nu. Saa ɔkɔkpɔla menli mɔɔ bɛnde kpɔkɛ anzɛɛ adwenleadwenle ɛvo bɛ nwo zo la a, ɔboa bɛ kpalɛ. Saa ɔfa nzuzulɛ kpalɛ anzɛɛ folɛdulɛ bie ɔmaa a, ɔbahola yeaha awie yeamaa ɔ nye abolo kɛ ɔbayɛ gyima dɔɔnwo wɔ asafo ne anu na ɛhye bamaa bɛaboa bɛ mediema kpalɛ. Ekpunli zo neavolɛ biala yɛ gyima dɔɔnwo boa ye ekpunli ne anu amra. Noko kɛ kpanyinli nee mboaneneavolɛ la, ɔdwenle asafo ne anu amra kɔsɔɔti anwo yɛɛ yeziezie ɔ nwo kɛ ɔbaboa awie biala mɔɔ hyia moalɛ la.—Gyi. 20:17, 28.
34 Ekpunli zo neavolɛ gyima ko a le kɛ ɔbalielie ye ekpunli ne anu amra daselɛlilɛ mgbondabulɛ na yeava yeamaa kɛlɛhɛlɛvolɛ ne. Nolobɔlɛnli biala bahola aboa ekpunli zo neavolɛ ne ɔlua ye mgbondabulɛ ne mɔɔ ɔbava yeara ndɛndɛ la azo. Bɛbahola bɛayɛ ɛhye ɔlua bɛ mgbondabulɛ mɔɔ bɛbava bɛawula ekpunli zo neavolɛ ne asa anu anzɛɛ bɛbava bɛado ɛlɛka mɔɔ bɛfa daselɛlilɛ mgbondabulɛ bɛgua nu mɔɔ wɔ Belemgbunlililɛ Asalo ɛkɛ anu la azo.
ASAFO ƐZONLENLƐ KƆMATII
35 Mgbanyima avinli ngitanwodivolɛ ne, kɛlɛhɛlɛvolɛ ne nee ɛzonlenlɛ gyima zo neavolɛ ne a bɔ nu yɛ Asafo Ɛzonlenlɛ Kɔmatii ne a, na bɛlɛ gyima bie mɔ mɔɔ bɛyɛ a. Kɛ neazo la, ɛzonlenlɛ kɔmatii ne a maa adenle maa bɛdie atɔfolɛ anzɛɛ bɛyɛ ɛzɛne wɔ Belemgbunlililɛ Asalo ɛkɛ a, yɛɛ bɛkile daselɛlilɛ ekpunli mɔɔ ɔwɔ kɛ nolobɔlɛnli biala kɔ nu la. Eza kɔmatii ne a die dahuu adekpakyelɛ nee adekpakyelɛ boavolɛ gyima ne nee ɛzonlenlɛ gyima ne foa ngakyile nwo ademizalɛ ngɛlata ne mɔ to nu a. Ɛzonlenlɛ kɔmatii ne yɛ gyima wɔ mgbanyima eku ne adehilelɛ bo.
36 Bɛtɛle ɛhilehile gyima fɔɔnwo mɔɔ mediema ɛhye mɔ nee Ɛzinzalɛ Arane Ɛzukoalɛ zo neavolɛ, Yɛ Ɛbɛlabɔlɛ Nee Yɛ Ɛzonlenlɛ Nyianu zo neavolɛ yɛɛ asafo nu mgbanyima mɔɔ ɛha yɛ la anu.
37 Ɔyɛ a asafo biala anu mgbanyima eku ne yia nu suzu ninyɛne mɔɔ bamaa asafo ne ahɔ ɔ nyunlu sunsum nu la anwo. Saa maangyebakyi zo neavolɛ ne bakpɔla bɛ a bɛyɛ ayia, na saa ɔbakpɔla bɛ biala ɔkɔ a, ɔ nzi siane nsa eza mgbanyima ne mɔ yia. Noko mgbanyima ne mɔ bahola ayia nu mekɛ biala mɔɔ ɔbahyia kɛ bɛyɛ zɔ la.
BƐLƐ Ɛ NWO AZE
38 Neavolɛ ne mɔ ɛnli munli; noko bɛse asafo ne anu amra amuala ɛbɛlɛ bɛ nwo aze ɛmaa bɛ ɔluakɛ ɔle Gyihova ngyehyɛleɛ. Neavolɛ ne mɔ babu bɛ gyima ne anwo mgbonda ahile Ye. Bɛgyi ɔ nee ye teokelase tumililɛ ne agyakɛ anu. Hibuluma 13:17 ka kɛ: “Bɛdie menli mɔɔ li bɛ nyunlu la na bɛbɛlɛ bɛ nwo aze bɛmaa bɛ, ɔluakɛ bɛmɛ a bɛlɛnea bɛ nwo zo kɛ menli mɔɔ bɛbabu nwolɛ mgbonda a, amaa bɛava fɛlɛkolilɛ bɛayɛ ɛhye na tɛ nyanelilɛ, tɛ ye zɔhane a, ɔnrɛwie bɛ boɛ.” Kɛ mɔɔ Gyihova dua sunsum nwuanzanwuanza ne azo kpa awie la, saa ahenle ne ɛngola ɛnla sunsum ne ma ne ali na kɛzi ɔbɔ ye ɛbɛla la nee ninyɛne mɔɔ Ngɛlɛlera ne kpondɛ la ɛnyia a, eza ɔbalua sunsum ko ne ala azo yeaye ye yeavi ɛkɛ.
39 Yɛ nye sɔ gyima ɛsesebɛ mɔɔ neavolɛ ne mɔ yɛ nee bɛ neazo kɛnlɛma ne kpalɛ, ɔnle zɔ ɔ? Mɔɔ Pɔɔlo kɛlɛ Tɛsalonaeka asafo ne la, ɔzile bɛ adua kɛ: “Mediema, akee yɛsɛlɛ bɛ kɛ bɛbu bɛdabɛ mɔɔ bɛlɛyɛ gyima ɛsesebɛ wɔ bɛ avinli na bɛnea bɛ nwo zo wɔ Awulae anu na bɛtu bɛ folɛ la; na bɛli bɛ eni kpole kpalɛ wɔ ɛlɔlɛ nu ɔlua bɛ gyima ne mɔɔ bɛyɛ la ati.” (1 Tɛs. 5:12, 13) Gyima ɛsesebɛ ne mɔɔ asafo nu neavolɛma yɛ la anu dɔɔnwo ɛmmaa yɛ Nyamenle ɛzonlenlɛ ne ɛnyɛ se, emomu, ɔmaa ɔyɛ anyelielɛ. Eza Pɔɔlo hanle subane mɔɔ ɔwɔ kɛ asafo ne anu amra nyia ye wɔ neavolɛ ne mɔ anwo la wɔ kɛlata mɔɔ ɔlimoale ɔhɛlɛle Timote la anu kɛ: “Bɛbu mgbanyima mɔɔ di bɛ nyunlu wɔ adenle kpalɛ zo la kpole kpalɛ, titili bɛdabɛ mɔɔ bɛbɔ mɔdenle wɔ ɛdendɛlɛ nee ngilehilelɛ nu la.”—1 Tim. 5:17.
AHYEHYƐDEƐ NE ANU GYIMA GYƐNE
40 Ɔdwu mekɛ ne bie a, bɛkpa mgbanyima bie mɔ kɛ bɛboka Wuliravolɛ Ɛkpɔlalɛ Eku ne anu amra anwo. Bie mɔ noko wɔ Asopiti Ngitanwolilɛ Kɔmatii ne anu na bɛkpɔlɔkpɔla asopiti nee dɔketama bɛ nee bɛ tendɛ wɔ Gyihova Alasevolɛ mɔɔ bɛyɛ bɛ ayile a ɔnle kɛ bɛmaa bɛ mogya la anwo. Neavolɛma bie mɔ noko kola boa maa bɛsisi na bɛsiezie Belemgbunlililɛ Asalo nee Nyianu Asalo, anzɛɛ bɛsonle wɔ Nyianu Kɔmatii ne anu bɛfa bɛtɛlɛ Belemgbunlililɛ gyima ne anu. Menli mɔɔ wɔ ahyehyɛdeɛ ne anu la amuala anye sɔ mediema ɛhye mɔ gyima ɛsesebɛ nee bɛ tunwomaa ne. Nɔhalɛ nu, ‘yɛbu menli mɔɔ le zɛhae la kɛ bɛsonle bolɛ kpalɛ.’—Fel. 2:29.
MAANGYEBAKYI ZO NEAVOLƐ
41 Neazo Eku ne maa bɛkpa mgbanyima mɔɔ fɛta la kɛ maangyebakyi zo neavolɛma. Bɛtɛle maa mediema ɛhye mɔ kɔkpɔla asafo ne mɔ mɔɔ wɔ bɛ maangyebakyi ne mɔ anu la fane nwiɔ ɛvolɛ biala. Ɔyɛ a eza bɛkɔkpɔla adekpakyelɛma mɔɔ wɔ azɛlɛsinli mɔɔ ɛde ɔ nwo anu la. Bɛdimoa bɛyɛ nwolɛ ngyehyɛleɛ na bɛbɔ asafo ne mɔ amaneɛ ndɛndɛ amaa ɛkpɔlalɛ ne aboa bɛ kpalɛ.
42 Mgbanyima avinli ngitanwodivolɛ ne dimoa toto ninyɛne boɛ amaa ɛkpɔlalɛ ne aboa bɛ muala wɔ sunsum nu. (Wlo. 1:11, 12) Saa mgbanyima avinli ngitanwodivolɛ ne te maangyebakyi zo neavolɛ ne nee ɔ ye (saa yegya a) ɛralɛ ne anwo edwɛkɛ a, ɔwɔ kɛ ɔ nee mediema yɛ ngyehyɛleɛ kpondɛ ɛleka mɔɔ bɛbala nee ninyɛne mɔɔ bɛbahyia nwo la. Akee ɔnea kɛ awie biala, mɔɔ maangyebakyi zo neavolɛ ne boka nwo la, ɛde ngyehyɛleɛ ne.
43 Maangyebakyi zo neavolɛ ne babiza mgbanyima avinli ngitanwodivolɛ ne yealie debiezukoalɛ nee daselɛlilɛ ayia ne mɔ anwo ngyehyɛleɛ ne. Bɛbagyinla mɔɔ maangyebakyi zo neavolɛ ne baha nee adehilelɛ mɔɔ vi Bɛtɛle la azo a bɛayɛ ngyehyɛleɛ ne a. Ɔwɔ kɛ bɛdimoa bɛmaa asafo ne anu amra amuala, adekpakyelɛma, mgbanyima nee azonvolɛ te ɛleka mɔɔ bɛbayɛ debiezukoalɛ nee bɛ ayia ne mɔ yɛɛ mekɛ nee ɛleka mɔɔ bɛbayɛ daselɛlilɛ ayia ne mɔ la.
44 Maangyebakyi zo neavolɛ ne neɛnlea Congregation’s Publisher Records, debiezukoalɛ ɛhɔlɛ nwo kɛlɛtokɛ, azɛlɛsinli nwo kɛlɛtokɛ nee ezukoa nwo mgbondabulɛ nu wɔ Dwɛkɛ ewiazo. Ɛhye bamaa yeanwu asafo ne ngyianlɛ bie mɔ nee kɛzi ɔbahola yeaboa mediema mɔɔ bɛdi kɛlɛtokɛ ɛhye mɔ anwo gyima la. Ɔwɔ kɛ mgbanyima avinli ngitanwodivolɛ ne yɛ ngyehyɛleɛ maa maangyebakyi zo neavolɛ ne asa dimoa ka kɛlɛtokɛ ne mɔ.
45 Wɔ maangyebakyi zo neavolɛ ne ɛkpɔlalɛ ne anu, ɔnyia mekɛ ɔ nee mediema tendɛ ngoko ngoko kɛ mɔɔ ɔbahola la—wɔ debiezukoalɛ bo, daselɛlilɛ nu, mekɛ mɔɔ bɛlɛdi aleɛ nee mekɛ gyɛne nu. Bieko, ɔ nee mgbanyima nee azonvolɛ ne mɔ yia na ɔfa Ngɛlɛlera ne anu folɛdulɛ, nzuzulɛ nee anwosesebɛmaanlɛ mɔɔ baboa bɛ yeamaa bɛayɛ bɛ gyima ne mɔ na bɛanlea mboane ne la ɔmaa. (Mrɛ. 27:23; Gyi. 20:26-32; 1 Tim. 4:11-16) Eza ɔ nee adekpakyelɛma yia ɔmaa bɛ anwosesebɛ wɔ bɛ gyima ne anwo na ɔboa bɛ wɔ ngyegyelɛ mɔɔ bie a bɛlɛyia ye wɔ daselɛlilɛ nu la anwo.
46 Saa ninyɛne gyɛne wɔ ɛkɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ bɛdi nwolɛ gyima a, maangyebakyi zo neavolɛ ne babɔ mɔdenle aboa bɛ wɔ dapɛne ne anu. Saa bɛnrɛhola bɛnrɛli nwolɛ gyima bɛnrɛwie wɔ dapɛne ne anu a, maangyebakyi zo neavolɛ ne bahola aboa mgbanyima anzɛɛ menli mɔɔ ɔfale bɛ nwo la yeamaa bɛayɛ Ngɛlɛlera ne anu adehilelɛ mɔɔ fale nwolɛ la anwo neɛnleanu. Saa ɔwɔ kɛ Bɛtɛle boa bɛ a, ɔ nee mgbanyima ne mɔ baha edwɛkɛ ne amuala ahile bɛ.
47 Saa maangyebakyi zo neavolɛ bakpɔla asafo ne a, ɔ nee bɛ kɔ bɛ asafo ayia ne mɔ. Bɛkola bɛyɛ nzenzaleɛ wɔ ayia ɛhye mɔ anu ɔvi mekɛ mɔɔ kɔ mekɛ la bɛmaa ɔ nee adehilelɛ mɔɔ vi Bɛtɛle la yia. Ɔbamaa ɛdendɛlɛ ngakyile mɔɔ bamaa asafo ne anwosesebɛ na yeaziezie bɛ la. Ɔbɔ mɔdenle kɛ ɔbamaa bɛanyia Gyihova, Gyisɛse Kelaese nee ahyehyɛdeɛ ne anwo ɛlɔlɛ.
48 Maangyebakyi zo neavolɛ ɛkpɔlalɛ ne bodane ko a le kɛ ɔmaa bɛava bɛ nwo bɛawula daselɛlilɛ nu kpalɛ na yeava nwolɛ nzuzulɛ mɔɔ baboa la yeamaa. Asafo ne anu amra dɔɔnwo bahola ayɛ ngyehyɛleɛ kpalɛ amaa bɛahola bɛahɔ daselɛlilɛ wɔ dapɛne ne anu amuala, bie bɔbɔ a bɛayɛ adekpakyelɛ boavolɛma wɔ zɔhane siane ne anu. Awie biala mɔɔ kpondɛ kɛ ɔ nee ye anzɛɛ ɔ ye dua la bahola aha. Saa yɛ nee maangyebakyi zo neavolɛ ne anzɛɛ ɔ ye kɔyɛ Baebolo ɛzukoalɛ nee sia kɔkpɔla a, ɔboa kpalɛ. Yɛ nye sɔ mɔdenle mɔɔ ɛbabɔ wɔaboa wɔ dapɛne ne anu la kpalɛ.—Mrɛ. 27:17.
49 Ɛvolɛ biala, bɛyɛ maangyebakyi nyianu fane nwiɔ bɛmaa maangyebakyi biala. Maangyebakyi zo neavolɛ ne a nea nwolɛ ngyehyɛleɛ ne azo a. Maangyebakyi zo neavolɛ ne kpa nyianu zo neavolɛ nee ye boavolɛ. Bɛ nee ye bɔ nu toto nyianu ne anwo ninyɛne boɛ. Ɛhye boa maangyebakyi zo neavolɛ ne maa ɔfa ye adwenle ɔsie nyianu gyimalilɛ ne azo titili. Maangyebakyi zo neavolɛ ne eza kpa mrenyia mɔɔ fɛta la maa bɛnea gyimalilɛleka ngakyile zo. Bɛyɛ nyianu biala bɛwie a, eza ɔyɛ ngyehyɛleɛ ɔmaa bɛneɛnlea maangyebakyi ne ezukoa nwo mgbondabulɛ nu. Ɛvolɛ biala Bɛtɛle agyakɛnugyinlavolɛ nea maangyebakyi nyianu ne ko azo, ɔle tendɛvolɛ mɔɔ Bɛtɛle ɛkpa ye. Ɔlua adenle ne tendenle anzɛɛ kɛzi nyianu ɛleka ne le ekyi la ati, bɛkyehyɛ maangyebakyi bie mɔ anu na bɛyɛ nyianu bɛmaa bɛ nuhua ko biala.
50 Siane biala dwu a, maangyebakyi zo neavolɛ ne fa ye daselɛlilɛ mgbondabulɛ ne nwa Bɛtɛle. Saa ɔbɔ kakɛ ekyi wɔ adendulɛ, aleɛ, dabelɛ nee ninyɛne bie mɔ mɔɔ hyia amaa yeahola yeayɛ ye gyima ne la anu na asafo ne mɔɔ ɔlɛsonle ye la angola ye tua a, ɔbahola yeava kakɛ ne yeahɔ Bɛtɛle. Neavolɛ adenduvoma lɛ anwodozo kɛ saa bɛfa Gyihova Belemgbunlililɛ ne bɛdimoa a, ɔbali bɛ nwonane afoa nu ngyianlɛ nwo gyima kɛ mɔɔ Gyisɛse bɔle ɛwɔkɛ la. (Luku 12:31) Ɔwɔ kɛ asafo ne mɔ nwu ye kɛ ɔle nwolɛ adenle mɔɔ bɛnyia kɛ bɛbazonle mgbanyima ɛhye mɔ mɔɔ bɛsonle bɛ la ɛyɛvolɛ a.—3 Dwɔn 5-8.
ƆFESE KƆMATII
51 Wɔ Gyihova Alasevolɛ Bɛtɛle biala mɔɔ wɔ ewiade ɛleka biala la anu, mediema mrenyia nsa anzɛɛ mɔɔ bo zɔ mɔɔ bɛfɛta na bɛnyi sunsum nu kpalɛ la sonle kɛ Ɔfese Kɔmatii la wɔ ɛkɛ. Bɛnea daselɛlilɛ gyima ne azo wɔ maanle zɔhane anzɛɛ maanle gyɛne mɔɔ bɛwɔ bɛ bo la anu. Bɛ nuhua ko sonle kɛ Ɔfese Kɔmatii avinli ngitanwodivolɛ.
52 Ɔfese Kɔmatii ne anu amra di ninyɛne mɔɔ fale asafo mɔɔ wɔ bɛ azɛlɛsinli ne anu kɔsɔɔti anwo la anwo gyima. Kɔmatii ne nea Belemgbunlililɛ edwɛkpahanlɛ gyima ne azo wɔ bɛ azɛlɛsinli ne amuala anu, yɛɛ bɛnea bɛmaa bɛtete asafo nee maangyebakyi amaa bɛali ngyianlɛ mɔɔ wɔ azɛlɛsinli ne anu la anwo gyima kpalɛ. Eza Ɔfese Kɔmatii ne maa ɔ nye kɔ edwɛkpatɛlɛvolɛma, adekpakyelɛ titilima, dahuu adekpakyelɛma nee adekpakyelɛ boavolɛma gyima ne azo. Saa bɛbayɛ maangyebakyi nyianu anzɛɛ maanzinli nyianu a, kɔmatii ne yɛ nwolɛ ngyehyɛleɛ na bɛkyɛ gyimalilɛ ne mɔ amaa “debie biala [ahɔ] zo kɛnlɛma mɔɔ ngyehyɛleɛ wɔ nwo a.”—1 Kɔl. 14:40.
53 Saa Ɔfese Kɔmatii bie nea gyima ne azo wɔ maanle gyɛne zo a, bɛkpa Maanle Kɔmatii bɛmaa maanle zɔhane. Ɛhye maa bɛkola bɛnea gyima mɔɔ bɛlɛyɛ ye wɔ ɛleka mɔɔ Maanle Kɔmatii ne wɔ la azo kpalɛ. Ɔnea Bɛtɛle abusua ne nee ɔfese ɛkɛ ne ninyɛne zo, bɛdi ngɛlata ɛhɛlɛlɛ nee amaneɛbɔlɛ nwo gyima yɛɛ bɛnea gyima mɔɔ kɔ zo wɔ azɛlɛsinli ne anu la azo. Maanle Kɔmatii ne nee Ɔfese Kɔmatii ne yɛ ko na bɛboa bɛmaa Belemgbunlililɛ gyima ne nyia anyuhɔlɛ.
54 Neazo Eku ne a kpa Ɔfese Kɔmatii ne nee Maanle Kɔmatii ne anu amra amuala a.
GYIMA NE ATI AGYAKƐNUGYINLAVOLƐMA
55 Ɔvi mekɛ mɔɔ kɔ mekɛ la, Neazo Eku ne yɛ ngyehyɛleɛ maa mediema mrenyia mɔɔ fɛta la kɔkpɔlɔkpɔla Bɛtɛle mɔɔ bɛwɔ ewiade amuala la. Bɛfɛlɛ adiema mɔɔ bɛbakpa ye kɛ ɔyɛ gyima ɛhye la gyima ne ati agyakɛnugyinlavolɛ. Ye gyima titili a le kɛ ɔbamaa Bɛtɛle abusua ne anwosesebɛ na yeaboa Ɔfese Kɔmatii ne wɔ ngyegyelɛ anzɛɛ kpuya mɔɔ bie a bɛlɛ ye wɔ daselɛlilɛ nee ɛdoavolɛyɛlɛ gyima ne anwo la anwo. Adiema ɛhye nee neavolɛ adenduvoma bie mɔ yia na ɔyɛ a, ɔ nee edwɛkpatɛlɛvolɛma mɔɔ bɛyɛ azɛlɛsinli ne anu gyima la noko yia. Ɔ nee bɛ suzu bɛ ngyegyelɛ nee bɛ ngyianlɛ nwo na ɔmaa bɛ anwosesebɛ wɔ bɛ gyima mɔɔ hyia kpalɛ, Belemgbunlililɛ edwɛkɛhanlɛ nee ɛdoavolɛyɛlɛ ne anwo.
56 Ɔlua Belemgbunlililɛ edwɛkɛhanlɛ gyima ne nee gyima gyɛne mɔɔ bɛyɛ ye wɔ asafo ne anu la ati, mɔɔ hyia gyima ne ati agyakɛnugyinlavolɛ ne kpalɛ la a le mɔɔ bɛlɛyɛ ye wɔ azɛlɛsinli ne anu la. Saa ɔlɛ mekɛ a, bie a eza ɔbahɔkpɔla edwɛkɛbohilelɛ ɔfese ne mɔ. Saa gyima ne ati agyakɛnugyinlavolɛ ne kɔkpɔla Bɛtɛle bie a, eza ɔkɔ daselɛlilɛ.
Saa yɛkɔ zo yɛbɛlɛ yɛ nwo aze yɛmaa neavolɛma mɔɔ bɛkpa bɛ kɛ bɛnlea mboane ne la a, yɛ nee Kelaese Gyisɛse mɔɔ le asafo ne Ati la bayɛ ko
NEAVOLƐ GYIMA MƆƆ ƐLƆLƐ WƆ NU
57 Yɛnyia Kilisiene mrenyia mɔɔ bɛnyi sunsum nu la gyima ɛsesebɛ nee ɛlɔlɛ nu mɔɔ bɛfi bɛnea yɛ la azo nvasoɛ kpole. Saa yɛkɔ zo yɛbɛlɛ yɛ nwo aze yɛmaa neavolɛma mɔɔ bɛkpa bɛ kɛ bɛnlea mboane ne la a, yɛ nee Kelaese Gyisɛse mɔɔ le asafo ne Ati la yɛ ko. (1 Kɔl. 16:15-18; Ɛfɛ. 1:22, 23) Ɛhye maa Nyamenle sunsum ne yɛ gyima wɔ asafo mɔɔ wɔ ewiade amuala la anu na Nyamenle Edwɛkɛ ne kile gyima mɔɔ bɛlɛyɛ ye wɔ ewiade amuala la adenle.—Edw. 119:105.