TILE 4
Kɛzi Bɛhyehyɛ Asafo Ne Na Bɛnea Zolɛ La
ƐZOANVOLƐ Pɔɔlo hɛlɛle Nyamenle anwo nɔhalɛ edwɛkɛ bie wɔ Kɔlentema kɛlata mɔɔ limoa la anu kɛ: “Nyamenle ɛnle basabasa Nyamenle, emomu ɔle anzodwolɛ Nyamenle.” Akee ɔhanle asafo ayia ne mɔ anwo edwɛkɛ kɛ: “Bɛmaa debie biala ɛhɔ zo kɛnlɛma mɔɔ ngyehyɛleɛ wɔ nwo a.”—1 Kɔl. 14:33, 40.
2 Wɔ kɛlata zɔhane mɔlebɛbo, ɛzoanvolɛ ne vale folɛdulɛ maanle Kɔlente asafo ne wɔ butule mɔɔ zile nu la anwo. Pɔɔlo zele mediema mɔɔ wɔ ɛkɛ ne la kɛ “bɛmaa bɛ nloa ɛzɛ bɛ nwo” na “bɛmaa bɛ adwenle nee bɛ nzuzulɛ muala ɛyɛ ko.” (1 Kɔl. 1:10, 11) Akee ɔvale folɛdulɛ mɔɔ fale debie biala mɔɔ ka koyɛlɛ mɔɔ wɔ asafo ne anu anwo la ɔmaanle bɛ. Ɔvale sonlabaka ne ɔyɛle ndonwo ɔhilele deɛmɔti ɔwɔ kɛ bɛyɛ ko la anu. Ɔzele Kilisiene asafo ne anu amra amuala kɛ ɔnva nwo gyima mɔɔ bɛlɛ la, bɛlua ɛlɔlɛ zo bɛnlea awie biala. (1 Kɔl. 12:12-26) Saa asafo ne anu amra yɛ ko wɔ adenle ɛhye azo a yɛɛ bɛbahola bɛayɛ debie biala mɔɔ ngyehyɛleɛ wɔ nwo a.
3 Noko kɛzi ɛnee ɔwɔ kɛ bɛhyehyɛ Kilisiene asafo ne ɛ? Nwane a bahyehyɛ a? Duzu ngyehyɛleɛ a bɛbava bɛayɛ gyima a? Nwane mɔ a bɛbava bɛ bɛaziezie gyinlabelɛ ne mɔ a? Saa yɛmaa Baebolo ne kile yɛ adenle a, yɛbanyia kpuya ɛhye mɔ anwo mualɛ.—1 Kɔl. 4:6.
BƐHYEHYƐ YE WƆ TEOKELASE ADENLE ZO
4 Bɛdele Kilisiene asafo ne wɔ Pɛntekɔso 33 Y.M. Duzu a yɛbahola yɛazukoa wɔ ɛvoya mɔɔ limoa la anu asafo ne anwo a? Bɛhyehyɛle na bɛnleanle zo wɔ teokelase adenle zo, ɔkile kɛ wɔ Nyamenle (Giliki, the·osʹ) tumililɛ (kraʹtos) bo. Edwɛkɛ agbɔkɛ nwiɔ ɛhye wɔ 1 Pita 5:10, 11. Baebolo nu edwɛkɛ ɛhye mɔɔ zile Gyɛlusalɛm kɛyɛ ɛvolɛ 2,000 mɔɔ ɛze la maa yɛnwu ye kɛ Nyamenle a dele Kilisiene asafo ne mɔɔ ɛnee bɛkpokpa nuhua menli ne la a. (Gyi. 2:1-47) Ɛnee ɔle ye sua, ye awuke. (1 Kɔl. 3:9; Ɛfɛ. 2:19) Kɛzi bɛhyehyɛle asafo ne na ɔyɛle gyima wɔ ɛvoya mɔɔ limoa anu la a Kilisiene asafo ne di ɔ nzi ɛnɛ a.
Kɛzi bɛhyehyɛle asafo ne na ɔyɛle gyima wɔ ɛvoya mɔɔ limoa anu la a Kilisiene asafo ne di ɔ nzi ɛnɛ a
5 Menli kɛyɛ 120 a bɛvale bɛ bɛbɔle alimoa asafo ne abo a. Bɛlimoale bɛwolale sunsum nwuanzanwuanza ne bɛguale bɛ nwo zo amaa Dwowɛle 2:28, 29 ara nu. (Gyi. 2:16-18) Noko zɔhane kenle ne, bɛzɔnenle menli kɛyɛ 3,000 wɔ nzule nu amaa bɛaraboka asafo ne mɔɔ bɛkpokpa nuhua amra la anwo. Bɛliele Kelaese anwo edwɛkɛ ne bɛdole nu na “bɛhɔle zo bɛdule bɛ nwo bɛmaanle ɛzoanvolɛma ne ngilehilelɛ ne.” Na “Gyihova hɔle zo vale menli mɔɔ ɔbalie bɛ ngoane la rabokale bɛ nwo alehyenlɛ biala.”—Gyi. 2:41, 42, 47.
6 Kɛzi Gyɛlusalɛm asafo ne nyinle la maanle Dwuu ɛsɔfo kpanyinli ne hanle kɛ ɛdoavolɛ ne mɔ ɛva bɛ ngilehilelɛ ne ɛkponde Gyɛlusalɛm amuala. Dwuu ɛsɔfoma dɔɔnwo rayɛle ɛdoavolɛma na bɛrabokale asafo fofolɛ ne mɔɔ wɔ Gyɛlusalɛm la anwo.—Gyi. 5:27, 28; 6:7.
7 Gyisɛse hanle kɛ: Bɛbayɛ “me alasevolɛ wɔ Gyɛlusalɛm nee Dwudiya nee Samɛlea amuala, bɛahɔdwu azɛlɛ ye azo ɛleka biala.” (Gyi. 1:8) Ɔrale ye zɔ ɔluakɛ, mɔɔ kpɔdekpɔdeyɛlɛ kpole zile Gyɛlusalɛm na bɛhunle Sitivin la, ɛdoavolɛma mɔɔ wɔ ɛkɛ la kpondenle Dwudiya nee Samɛlea amuala. Noko ɛleka biala mɔɔ bɛhɔle la, bɛhɔle zolɛ bɛhanle edwɛkpa ne na bɛnyianle ɛdoavolɛma dɔɔnwo mɔɔ bie mɔ vi Samɛlea la. (Gyi. 8:1-13) Nzinlii, eza bɛhanle edwɛkpa ne wɔ maanle maanle ne anu amra mɔɔ bɛnle Dwuuma la anu. (Gyi. 10:1-48) Edwɛkɛhanlɛ gyima ɛhye amuala maanle ɛdoavolɛma ne anwo zonle na ɔmaanle bɛdele asafo fofolɛ wɔ ɛleka gyɛne.—Gyi. 11:19-21; 14:21-23.
8 Ngyehyɛleɛ boni a bɛyɛle amaa bɛava bɛahyehyɛ asafo fofolɛ biala mɔɔ bɛkɛde la na bɛanlea zo wɔ adenle mɔɔ Nyamenle kulo la—teokelase adenle zo ɛ? Ɔlua Nyamenle sunsum ne azo, bɛyɛle ngyehyɛleɛ amaa mboaneneavolɛma ngyikyi ne mɔ anlea mboane ekpunli ne. Wɔ Pɔɔlo nee Baanabase edwɛkpatɛlɛvolɛ adendulɛ mɔɔ limoa la anu, bɛkpale mgbanyima wɔ asafo mɔɔ bɛkpɔlale bɛ la anu. (Gyi. 14:23) Baebolo kɛlɛvolɛ Luku hanle ayia mɔɔ Pɔɔlo nee Ɛfɛsɛse asafo ne anu mgbanyima ne mɔ yɛle la anwo edwɛkɛ. Pɔɔlo zele bɛ kɛ: “Bɛnlea bɛ nwo boɛ na bɛnlea mboane ne mɔ mɔɔ sunsum nwuanzanwuanza ne ɛyɛ bɛ neavolɛma wɔ bɛ avinli la amuala anwo zo, na bɛnlea Nyamenle asafo ne mɔɔ ɔvale ɔ Ra ne mogya ɔdɔle la boɛ.” (Gyi. 20:17, 28) Bɛkpale bɛ kɛ mgbanyima ɔluakɛ bɛdwule mɔɔ Ngɛlɛlera ne ka nwolɛ edwɛkɛ la anwo. (1 Tim. 3:1-7) Bɛmaanle Pɔɔlo agɔnwo gyimayɛvolɛ Taetɛse tumi kɛ ɔkpa mgbanyima wɔ Kiliti asafo ne mɔ anu.—Tae. 1:5.
9 Mɔɔ bɛdele asafo dɔɔnwo wɔ ɛvoya mɔɔ limoa anu la, ɛzoanvolɛma ne nee mgbanyima mɔɔ wɔ Gyɛlusalɛm la a hɔle zo yɛle mgbanyima titili mɔɔ ɛnee nea ewiade amuala Kilisiene asafo ne azo a. Bɛzonlenle kɛ neazo eku.
10 Ɛzoanvolɛ Pɔɔlo kɛlɛ Ɛfɛsɛse asafo ne la, ɔhilele nuhua kɛ saa Kilisiene asafo ne yɛ gyima kɛ mɔɔ Nyamenle sunsum ne kile la na bɛdie Gyisɛse Kelaese tileyɛlɛ ne bɛto nu a, koyɛlɛ bara. Ɛzoanvolɛ Pɔɔlo zele Kilisienema mɔɔ wɔ ɛkɛ ne la kɛ bɛla mɛlɛbɛnwoaze ali na “bɛdɛnla sunsum nu koyɛlɛ nu” bɛmaa anzodwolɛ ɛdɛnla asafo ne anu. (Ɛfɛ. 4:1-6) Akee ɔhwenle adwenle ɔhɔle Edwɛne 68:18 azo na ɔhanle kɛ ɔfale ngyehyɛleɛ mɔɔ Gyihova ɛyɛ amaa mrenyia mɔɔ fɛta sunsum nu la azonle asafo ne kɛ ɛzoanvolɛma, ngapezoma, edwɛkpakavolɛma, mboaneneavolɛma nee kilehilevolɛma la anwo. Mrenyia ɛhye mɔ mɔɔ le ahyɛlɛdeɛ mɔɔ vi Gyihova ɛkɛ la maa asafo ne amuala anwosesebɛ amaa bɛ nwo ayɛ se kpalɛ wɔ sunsum nu na bɛazɔ Nyamenle anye.—Ɛfɛ. 4:7-16.
ASAFO NE MƆ DI ƐZOANVOLƐMA NE NEAZO NZI ƐNƐ
11 Ɛnɛ, Gyihova Alasevolɛ asafo ne mɔ amuala di ngyehyɛleɛ ko ne ala anzi. Menli mɔɔ bɛkpokpa bɛ la anwo zo a bɛluale bɛdele asafo mɔɔ wɔ ewiade la amuala a. (Zɛk. 8:23) Gyisɛse Kelaese a maanle ɛhye yɛle boɛ a. Yeli ye ɛwɔkɛ zo na ɔ nee ye ɛdoavolɛma mɔɔ bɛkpokpa bɛ la ɛlua “dahuu [yeradwu] mekɛ ɛhye awieleɛ.” Menli mɔɔ bɛvale bɛ bɛrale asafo ne mɔɔ ɛlɛnyi anu la liele Nyamenle anwo edwɛkpa ne lile, bɛdule bɛ nwo bɛmaanle Gyihova na bɛzɔnenle bɛ kɛ Gyisɛse ɛdoavolɛma. (Mat. 28:19, 20; Maake 1:14; Gyi. 2:41) Bɛbu Gyisɛse Kelaese, “mboaneneavolɛ kpalɛ ne,” kɛ ɔle mboane ekpunli ne amuala, mɔɔ bɛmɛ a le Kilisienema mɔɔ bɛkpokpa bɛ nee “mboane gyɛne” ne la Ati. (Dwɔn 10:14, 16; Ɛfɛ. 1:22, 23) Saa zɔhane “mboane ekpunli ko” ne fa nɔhalɛlilɛ die Kelaese tileyɛlɛ ne to nu na bɛbɛlɛ bɛ nwo aze bɛdi “akɛlɛ nɔhavo nee badwema ne” mɔɔ Kelaese ɛkpa ye na ɔdua ɔ nwo zo ɔkile ahyehyɛdeɛ ne adenle la adehilelɛ zo a, bɛkɔ zo bɛyɛ ko. Bɛmaa yɛhɔ zo yɛnyia akɛlɛ ne anu anwodozo kpalɛ.—Mat. 24:45.
KƐZI ƐZONLENLƐ NU NGYEHYƐLEƐ BIE MƆ BOA LA
12 Amaa bɛava sunsum nu aleɛ bɛamaa wɔ mekɛ kpalɛ nu na bɛaha Belemgbunlililɛ edwɛkpa ne kolaa na awieleɛ ne ara la, bɛyɛ ngyehyɛleɛ bie mɔ. Bɛlie mɛla adenle zo ngyehyɛleɛ ɛhye mɔ bɛdo nu wɔ maanle dɔɔnwo anu yɛɛ bɛyɛ gyima bɛbɔ nu. Bɛboa ewiade amuala edwɛkpahanlɛ gyima ne.
KƐZI ƆFESE NE MƆ YƐ BƐ GYIMA LA
13 Saa bɛsi Bɛtɛle biala a, bɛkpa Ɔfese Kɔmatii mɔɔ mgbanyima nsa anzɛɛ mɔɔ bo zɔ la wɔ nu la bɛmaa bɛnea gyima mɔɔ bɛyɛ wɔ maanle ne anzɛɛ maanle ngakyile mɔɔ wɔ ɔfese ne abo la azo. Kɔmatii ne anu sonla ko yɛ Ɔfese Kɔmatii ne ngitanwodivolɛ.
14 Bɛhyehyɛ asafo ne mɔ mɔɔ Bɛtɛle nea zo la anu bɛyɛ bɛ maangyeba ngyikyi. Asolo asafo dodo mɔɔ wɔ maangyebakyi biala anu a. Ɛhye gyi kɛzi azɛlɛsinli ne kpole de, menli mɔɔ ka aneɛ ne nee asafo dodo mɔɔ wɔ maanle ne anu la azo. Bɛkpa maangyebakyi zo neavolɛ bɛmaa ɔnea asafo ne mɔ mɔɔ wɔ maangyebakyi biala anu la azo. Ɔfese ne fa kɛzi maangyebakyi zo neavolɛ ne bayɛ ye gyima ne la anwo adehilelɛ maa ye.
15 Asafo ne mɔ die ngyehyɛleɛ mɔɔ ahyehyɛdeɛ ne ɛyɛ la to nu amaa bɛ muala bɛanyia zolɛ nvasoɛ. Bɛdie mgbanyima mɔɔ bɛkpa bɛ kɛ bɛnlea gyima mɔɔ bɛyɛ wɔ Bɛtɛle, maangyeba ngyikyi nu nee asafo ne mɔ anu la bɛto nu. Bɛ nye la kɛ bɛbanyia sunsum nu aleɛ wɔ mekɛ kpalɛ nu bɛavi akɛlɛ nɔhavo nee badwema ne ɛkɛ. Ɛnɛ, akɛlɛ nɔhavo ne noko die Kelaese tileyɛlɛ ne to nu bɔkɔɔ, bɛfa Baebolo ngyinlazo bɛdi gyima na bɛdi sunsum ne adehilelɛ nzi. Saa yɛ muala yɛyɛ gyima wɔ koyɛlɛ nu a, yɛbanyia alimoa Kilisienema nyilalɛ ne bie: “Ɔti asafo ne mɔ anwo hɔle zo yɛle se wɔ diedi ne anu na bɛ dodo ne hɔle ɔ nyunlu alehyenlɛ biala.”—Gyi. 16:5.