Ɛzinzalɛ Arane YINTANƐTE ZO MBULUKUZIELƐLEKA
Ɛzinzalɛ Arane
YINTANƐTE ZO MBULUKUZIELƐLEKA
Nzema
@
  • ɛ
  • ɔ
  • Ɛ
  • Ɔ
  • BAEBOLO
  • MBULUKU
  • DEBIEZUKOALƐ
  • jr tile 11 m. 128-139
  • “Neavolɛma Mɔɔ Tie Me La”

Vidio biala ɛnle foa ɛhye

Mmafa ɛya vidio ne angola ambuke

  • “Neavolɛma Mɔɔ Tie Me La”
  • Nyamenle Edwɛkɛ Mɔɔ Gyɛlɛmaya Ɛha Ɛhile Yɛ
  • Edwɛkɛtile Ngyikyi
  • Edwɛkɛ Mɔɔ Nee Ye Le Ko
  • KƐZI BƐBƆ MBOANE NE ANWO BANE LA
  • ‘BƐBAZIE BƐ’
  • ‘KƐ GYIHOVA SE LA ƐNE’
  • ‘ƆSUZU ƆTEA’
  • Mboaneneavolɛma, Bɛva Mboaneneavolɛ Kpole Ne Agyakɛ
    Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo—2013
  • Bɛdie Gyihova Mboaneneavolɛma Ne
    Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo—2013
  • “Bɛnlea Mboane Ekpunli Ne Mɔɔ Nyamenle Ɛva Ɛwula Bɛ Sa Nu La Boɛ”
    Ɛzinzalɛ Arane Ɔbɔ Gyihova Belemgbunlililɛ Nolo—2011
Nyamenle Edwɛkɛ Mɔɔ Gyɛlɛmaya Ɛha Ɛhile Yɛ
jr tile 11 m. 128-139

TILE BULU NEE KO

“Neavolɛma Mɔɔ Tie Me La”

1, 2. (a) Saa bɛambɔ mboane nwo bane a duzu a bahola azi a? (b) Baebolo mekɛ zo ɛnee mboaneneavolɛ gyima ne bie a le boni?

MEKƐ mɔɔ Hirayasu le kakula nrenya wɔ Japan la, ye mame dɔle boane nyinli nee belɛ. Ɔnleanle bɛ, na ɛvolɛ biala ɛnee belɛ ne wo mboane mralɛ nwiɔ, yemɔti ye mboane ne bɔle ɔ bo kɛ ɔso. Ɔkanyia ɛvolɛ 12 la, ɛnee bɛnyia mboane 12 anzɛɛ 13. Ɔka kɛ: “Kenle ko nwonlomɔ mɔɔ ɛnee mela ɛkpa zo la, mendele kɛ bɛlɛsu. Meangɔnea bɛ ɛkɛ ne ala. Mekɛ mɔɔ akee mengɔle la, menwunle bedi dɔɔnwo kɛ bɛkpuke me mboane mralɛ ne mɔ ako na bɛlɛnriandi bɛahɔ. Membɔle mɔdenle memkpondɛle boane ɛrɛladane ne. Menwunle ye la, ɛnee ɔla mogya nu, na ɔlɛdie ɛnwomenle. Nyinli ne ala a bɛangu ye a. Me nwo bubule me. Mekɛ mɔɔ lumua mɔɔ mendele kɛ bɛlɛsu la, anrɛɛ ɔwɔ kɛ mekɔnea mboane ne. Bɛ nee bɛdi ne mɔ angola ko.”

2 Baebolo mekɛ zo, ɛnee asɛɛ awie biala ze mboaneneavolɛ gyima. Ɛnee ye gyima a le kɛ ɔbava ye mboane yeahɔ ɛleka mɔɔ ndile wɔ la na yeanlea kɛ bɛbanyia aleɛ kpalɛ bɛali. Ɛnee eza ɔbɔ bɛ nwo bane ɔfi nane anwo ɛzulolɛ nwo na ɔkpondɛ mɔɔ ɛminli la. (1 Sam. 17:34-36) Ɛnee mboaneneavolɛ ne nea maa ye mboane ne mɔ da mɔɔ debie ɛngyegye bɛ a. Ɛnee eza ɔboa mboane mɔɔ ɛlɛwo la, na ɔnea mɔɔ bɛkɛwo bɛ la. Baebolo kɛlɛvolɛma dɔɔnwo mɔɔ Gyɛlɛmaya boka nwo la, vale mboaneneavolɛ gyinlanle ɛkɛ manle sonla mɔɔ nea menli nwo zo, kɛ bɛ tumivolɛ anzɛɛ sunsum nu neavolɛ la.

3. Mekɛ mɔɔ Gyɛlɛmaya hanle “mboaneneavolɛ” nee ‘mboanenleanlɛ’ la, ɛnee duzu a ɔfane nwo a?

3 Bie a Keleseɛne asafo ne anu amra bie mɔ babu mgbanyima kɛ neavolɛ wɔ mekɛ mɔɔ menli ɛhye mɔ kɛkpɔla bɛ mediema kɛ bɛboa bɛ na bɛamaa bɛ anwosesebɛ la ala. Noko akee, kɛzi Gyɛlɛmaya vale duma “mboaneneavolɛ” nee ‘mboanenleanlɛ’ lile gyima la, ɔmaa yɛnwu kɛ ɔhanle ɔvanenle koyɛlɛ mɔɔ ɛnee wɔ ɛkɛ wɔ Dwuda neavolɛma nee menli ne avinli la anwo. Nyamenle dendɛle tiale mgbanyima, ngapezoma nee ɛsɔfoma mɔɔ ɛnee wɔ Dwuda la kɛ bɛnle mboaneneavolɛ kpalɛ, ɔluakɛ ɛnee bɛnyɛ debie mɔɔ baboa menli ne kpalɛ la. (Gyɛ. 2:8) Bɛyɛle bɛ “mboane” ne amumuyɛ, bɛbɛlɛbɛlale bɛ, bɛbule bɛ nye bɛguale bɛ nwo zo na bɛvale angomedi bɛkpondɛle bɛ ti anwo ninyɛne. Bɛbule bɛ nye bɛguale Nyamenle menli ne sunsum nu gyinlabelɛ zo. Gyihova hanle kɛ “munzule” bado adalɛ mboaneneavolɛ ne mɔ, na ɔbɔle ye menli ne ɛwɔkɛ kɛ ɔbamaa bɛ neavolɛma mɔɔ banlea bɛ na bɛabɔ bɛ nwo bane kpalɛ la.—Bɛgenga Gyɛlɛmaya 3:15; 23:1-4.

4. Nwane mɔ a ɛlɛnea Nyamenle mboane ne ɛnɛ a, na subane boni a ɔwɔ kɛ bɛnyia a?

4 Nyamenle ɛwɔkɛ ne rale nu titile wɔ Gyisɛse, Mboaneneavolɛ Kpanyinli ne, mɔɔ nea Gyihova mboane ne anwo zo, na ɔyɛle Keleseɛne asafo ne Ati la anwo zo. Ɔvɛlɛle ɔ nwo “mboaneneavolɛ kpalɛ ne,” ɔle awie mɔɔ ɛnee ɔse menli mɔɔ ɔhilele bɛ adenle la anwunvɔne kpalɛ. (Dwɔn 10:11-15) Ɛnɛ, Gyihova ɛlɛdua mboaneneavolɛ mɔɔ wɔ Gyisɛse abo, akɛlɛ nɔhavo eku ne anu amra mɔɔ bɛkpokpa bɛ yɛɛ “menli pemgbenleamgbe” ne anu mgbanyima mɔɔ bɔ mɔdenle la anwo zo anlea ye azɛlɛ ye azo mboane ne. (Yek. 7:9) Neavolɛ ɛhye mɔ bɔ mɔdenle kɛ bɛbanyia Gyisɛse anwofamaa sunsum ne bie. Bɛkulo kɛ bɛmaa asafo ne anu amra aleɛ na bɛnea bɛ boɛ bɛfa bɛsukoa Kelaese. Munzule ɛha awie biala mɔɔ babu ɔ nye agua mediema ne mɔ anwo zo anzɛɛ ɔbayɛ kyengye wɔ bɛ nwo zo la! (Mat. 20:25-27; 1 Pita 5:2, 3) Duzu a Gyihova kulo kɛ Keleseɛne neavolɛma yɛ ye ɛnɛ a? Duzu a yɛsukoa yɛfi Gyɛlɛmaya edwɛkɛ ne anu wɔ subane nee adwenle kpalɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ mgbanyima da ye ali wɔ mekɛ mɔɔ bɛlɛdi bɛ ɛzonlelilɛ nwo gyima la ɛ? Bɛmaa yɛzuzu gyima mɔɔ bɛyɛ kɛ menli mɔɔ boa asafo ne anu amra nee bɛdabɛ mɔɔ bɛnle nu, bɛbɔ bɛ nwo bane, bɛkilehile bɛ na bɛbua ndɛne la anwo.

KƐZI BƐBƆ MBOANE NE ANWO BANE LA

5-7. (a) Adenle boni azo a Gyihova kulo kɛ bɛnea ye mboane ne a, na duzu ati ɔ? (b) Kɛzi mgbanyima bahola ala ɛlɔlɛ kpalɛ ali ahile bɛ mediema nee bɛdabɛ mɔɔ bɛminli la ɛ?

5 Ɛzoanvolɛ Pita vɛlɛle Gyihova kɛ “mboaneneavolɛ ne nee [yɛ] ɛkɛla sinzavolɛ.” (1 Pita 2:25) Subane boni a Nyamenle da ye ali kile ye “mboane” ne a? Saa yɛsia yɛnea Gyɛlɛmaya mekɛ zo a yɛbanwu mualɛ ne. Mekɛ mɔɔ Gyihova dendɛle tiale mboaneneavolɛ ɛtane ne mɔ mɔɔ manle ye mboane ne bɔle asande na bɛbule bɛ nye bɛguale bɛ nwo zo wiele la, ɔhanle kɛ “ɔbaboɔboa” ye mboane ne anloa na yeava bɛ yeara ɛleka mɔɔ bɛdidi la. Ɔbɔle ɛwɔkɛ kɛ ɔbamaa bɛ mboaneneavolɛma kpalɛ “mɔɔ banlea bɛ kpalɛ la,” na yeanlea kɛ bɛbabɔ ye menli ne anwo bane bɛavi agbɔvolɛ anwo ɛzulolɛ nwo. (Gyɛ. 23:3, 4) Nɔhalɛ nu, ɛnee Gyihova mboane ne sonle bolɛ maa ye. Ɛnɛ noko ye mboane ne sonle bolɛ. Yeva debie mɔɔ sonle bolɛ la yebɔ afɔle amaa yeawie bɛ boɛ dahuu.—1 Pita 1:18, 19.

6 Keleseɛne neavolɛma ɛmbu bɛ nye ɛngua asafo ne ɛnleanlɛ zo kɛmɔ mboaneneavolɛ kpalɛ yɛ la. Saa ɛsonle kɛ kpanyinli a, ɛlɛbɔ mɔdenle kɛ ɛbamaa ɛ nye ala ɛkɛ amaa wɔanwu debie mɔɔ kile kɛ ɛ mediema ɛlɛnwu amaneɛ, na ɛkulo kɛ ɛboa bɛ ndɛndɛ ɔ? Belemgbunli Sɔlɔmɔn nrɛlɛbɛvolɛ ne hɛlɛle kɛ: “Ɔwɔ kɛ ɛnwu kɛ wɔ nyɛmoa ne mɔ si de la, na ɛnea wɔ [mboane] ne mɔ boɛ.” (Mrɛ. 27:23) Zɔhane edwɛkɛ ne twe adwenle kɔ gyima ɛsesebɛ mɔɔ mboaneneavolɛ yɛ la azo, noko, eza ɔfane kɛzi sunsum nu neavolɛma nea asafo ne azo la anwo. Saa ɛsonle kɛ kpanyinli a, asoo ɛlɛbɔ mɔdenle kpalɛ kɛ ɛnrɛyɛ kyengye wɔ awie mɔ anwo zo? Kɛmɔ Pita hanle kɛ ‘bɛkile bɛ tumi wɔ menli ne anwo zo’ la ati, ɔkile kɛ asafo nu kpanyinli kola yɛ zɔ. Kɛ ɔkɛyɛ na wɔaboa wɔamaa mɔɔ bɛha nwolɛ edwɛkɛ wɔ Gyɛlɛmaya 33:12 la ayɛ zɔ ɛ? (Bɛgenga.) Bie a awovolɛ ko, mbusua mɔɔ dɔmaba wɔ nu, menli mɔɔ ɛyɛ mgbanyinli, yɛɛ ngakula hyia moalɛ titile bie.

Nvoninli wɔ mukelɛ 130

7 Kɛmɔ mboaneneavolɛ yɛ ye boane la, ɔdwu mekɛ bie a ɔwɔ kɛ asafo neavolɛ kpondɛ menli mɔɔ hyia moalɛ na debie bie ati bɛvi mboane ne anu la na ɔboa bɛ. Ɔwɔ kɛ ɔnyia mɛlɛbɛnwoaze nee anwofamaa na yeahola yeayɛ zɔ. Ɔnyia mekɛ ɔdi menli mɔɔ bɛva bɛwula ɔ sa nu la ngyianlɛ nwo gyima. Ɔle kpalɛ kɛ asafo mgbanyima fa nɔhalɛlilɛ biza bɛ nwo kɛ: ‘Fane nyɛ a mebɔ mɔdenle kɛ memaa awie mɔ anwosesebɛ na meaboa bɛ tɛla kɛ mebadendɛ meatia bɛ ɛ? Asoo mekulo kɛ meyɛ me gyima ne kpalɛ?’ Bie a ɔhyia kɛ ɔyɛ a ɛbɔ mɔdenle fane dɔɔnwo ɛboa awie amaa yeanwu kɛzi Nyamenle bu ninyɛne bie la. Saa adiema nrenya anzɛɛ raalɛ twehwe ɔ bo aze kɛ ɔkɛlie Ngɛlɛlera ne anu folɛdulɛ bie (mɔɔ ɔnle awie nzuzulɛ la) ɔkɛdo nu a, kakye Gyihova, Mboaneneavolɛ Bedevinli nee Neavolɛ ne. Ɔnyianle abotane na ‘ɔhanle ɔhilele bɛ toonwo’ kɛ ɔboa ye menli ne mɔɔ ɛde atua la. (Gyɛ. 25:3-6) Ɛnɛ Nyamenle menli dɔɔnwo ɛnyɛ ninyɛndane, noko saa ɔhyia kɛ kpanyinli bie tu bɛ folɛ a, ɔwɔ kɛ ɔyɛ ye kɛmɔ Gyihova yɛle ye la.

8. Kɛzi sunsum nu neavolɛma bahola azukoa Gyɛlɛmaya neazo ne ɛ?

8 Mekɛ mɔɔ ɛnee Gyɛlɛmaya anye la kɛ ɔ gɔnwo mɔ Dwuuma bahola azia ara Gyihova ɛkɛ ne la, ɔzɛlɛle ɔmanle bɛ. Ɔhanle ɔhilele Nyamenle kɛ: “Kakye kɛ menzile membale ɛ nyunlu membamkpale bɛ ti kyɛlɛ kɛ ɛye wɔ ɛya ne bɛ nwo zo la.” (Gyɛ. 18:20) Ɛkola ɛnwu ye wɔ edwɛkɛ ɛhye anu kɛ ɛnee Gyɛlɛmaya ɛlɛdwenle debie kpalɛ amaa ɔ mediema ne mɔ, ɛnee ɔndwenle ɛtane ɔmmaa bɛ. Ɛnɛ, ɔwɔ kɛ Keleseɛne neavolɛma nyia Gyɛlɛmaya subane ne bie kɔkpula kɛ bɛbanwu daselɛ wienyi mɔɔ kile kɛ awie ɛva ɛzie ɔ nye zo kɛ ɔkɔ zo yeayɛ ɛtane mɔɔ ɔnrɛnlu ɔ nwo a. Ɔle kpalɛ kɛ bɛkanvo menli mɔɔ ɛlɛbɔ ɛbɛla kpalɛ la, bɛ nee bɛ bɔ nu yɛ asɔne na bɛyɛ asɔne bɛmaa bɛ.—Mat. 25:21.

Ɛwɔkɛ boni a Nyamenle luale Gyɛlɛmaya anwo zo bɔle wɔ sunsum nu neavolɛma nwo a? Kɛzi Keleseɛne neavolɛma kola bɔ menli ne anwo bane ɛ?

‘BƐBAZIE BƐ’

9, 10. Duzu ati a awie le neavolɛ kpalɛ (asafo nu kpanyinli) a ɔkile kɛ ɔle kilehilevolɛ ɛ?

9 Kɛmɔ bɛha nwolɛ edwɛkɛ wɔ Gyɛlɛmaya 3:15 la, ɔwɔ kɛ Keleseɛne neavolɛma fa “nrɛlɛbɛ nee ndelebɛbo” sie awie mɔ, kile kɛ, ɔwɔ kɛ bɛyɛ kilehilevolɛma. (1 Tem. 3:2; 5:17) Gyihova bɔle ɛwɔkɛ kɛ neavolɛma mɔɔ le kpalɛ la bayɛ zɔ. Na ɔhanle ɔhilele Dwuuma kɛ bɛlie ye ngapezonli Gyɛlɛmaya ngilehilelɛ ne mɔɔ badenrɛ bɛ zo la bɛdo nu. (Bɛgenga Gyɛlɛmaya 6:8.) Boane banyia anwosesebɛ a ɔhyia aleɛ. Zɔhane ala a Nyamenle menli banyia sunsum nu anwosesebɛ a bɛhyia aleɛ nee adehilelɛ mɔɔ gyi Ngɛlɛlera ne azo la.

10 Saa ɔba ye ngilehilelɛ nwo a, mgbanyima ne mɔ yɛ ye wɔ adenle nwiɔ azo—bɛboa bɛdabɛ mɔɔ bɛwɔ asafo ne anu dɛba la nee bɛdabɛ mɔɔ bɛtɛnyianle bɛtɛyɛle nɔhalɛ Keleseɛnema la. Mɔɔ fane bɛdabɛ mɔɔ bɛtɛnyianle bɛtɛyɛle nɔhalɛ Keleseɛnema anwo la kakye kɛ: Ninyɛne titile mɔɔ ɔti Keleseɛne asafo wɔ ɛkɛ la anu ko a le kɛ bɛfa bɛabɔ Nyamenle Belemgbunlililɛ ne nolo. Ɛhye ati, ɔwɔ kɛ mgbanyima yɛ edwɛkpakavolɛma mɔɔ bɔ mɔdenle la. (Gyɛ. 1:7-10) Yemɔti, bɛbɔ mɔdenle bɛyɛ gyima mɔɔ bɛlɛ ye wɔ Nyamenle anyunlu la na bɛyɛ neazo kɛnlɛma bɛmaa bɛ mediema. Saa ɛle kpanyinli a, asoo ɛnwu ye kɛ dahuu ɛ nee mediema mrenya nee mraalɛ ngakyile kɔ daselɛlilɛ a ɛnyia adenle ɛboa ɛmaa bɛ ngilehilelɛ nyia anyuhɔlɛ na ɛdawɔ noko wɔ ɛdeɛ nyia anyuhɔlɛ ɔ? Na saa ɛbɔ mɔdenle ɛdi bɛ nyunlu wɔ edwɛkɛhanlɛ nu a, ɛnee ɛlɛmaa bɛ anwosesebɛ mɔɔ baboa yeamaa asafo ne amuala anyia anyuhɔlɛ la.

11, 12. Duzu a ɔwɔ kɛ asafo nu kpanyinli mɔɔ kulo kɛ ɔyɛ neavolɛ kpalɛ la yɛ a?

11 Ɔwɔ kɛ debie mɔɔ mgbanyima kilehile wɔ asafo ne anu la gyinla Baebolo ne azo; ɛhye bamaa mɔɔ bɛka la ayɛ sunsum nu aleɛ kpalɛ. Ɛhye ati, ɛbahola wɔanwu kɛ amaa asafo ne anu neavolɛma ngilehilelɛ ayɛ kpalɛ la, ɔwɔ kɛ bɛbɔ mɔdenle bɛsukoa Nyamenle Edwɛkɛ ne. Nea kɛzi ɛhye le ngakyile wɔ mɔɔ Gyɛlɛmaya hilele kɛ yemɔ a ɔmmaa ye menli ne adekilevolɛma ɛmbɔ mɔdenle la anwo, wɔ mekɛ mɔɔ ɔhanle kɛ: “Yɛ mgbanyima ne mɔ le ahɔnwɔne; bɛyɛ debie a bɛmbiza [Gyihova] moalɛ. Yemɔti a bɛamkpazi, na bɛbɔ yɛ menli ne asande la.” (Gyɛ. 10:21) Menli mɔɔ anrɛɛ ɛnee ɔwɔ kɛ yɛ kilehilevolɛma la anli Ngɛlɛlera ne anu ngyinlazo ne azo yɛɛ ɛnee bɛmkpondɛ Nyamenle. Ɛhye ati bɛangola bɛanva nɔhalɛ nrɛlɛbɛ bɛanyɛ debie. Gyɛlɛmaya hanle edwɛkɛ mɔɔ anu yɛ se la bɔbɔ tiale menli mɔɔ fɛlɛ bɛ nwo ngapezoma la.—Bɛgenga Gyɛlɛmaya 14:14, 15.

12 Keleseɛne neavolɛma ɛnyɛ bɛ nwo kɛ adalɛ mboaneneavolɛma, bɛsukoa na bɛdi Gyisɛse neazo ne anzi. Ɛhye ati, bɛkola bɛsonle kɛ mboane ne azo neavolɛma mɔɔ ze nrɛlɛbɛ la. Kɛmɔ ninyɛne dɔɔnwo die bɛ mekɛ la ati, bɛnrɛhola bɛnrɛyɛ debiezukoalɛ zɛhae anwo ngyehyɛleɛ dahuu. Noko saa ɛle kpanyinli a, asoo ɛnlie ɛnli kɛ saa wɔ ngilehilelɛ bayɛ kpalɛ nee nɔhalɛ, na yeala nɔhalɛ nrɛlɛbɛ nee ndelebɛbo ali a, kyesɛ ɔgyinla Nyamenle Edwɛkɛ ne nee adehilelɛ mɔɔ vi akɛlɛ nɔhavo nee nrɛlɛbɛ eku ne ɛkɛ la azo ɔ? Saa ɛnwu kɛ ɛngola ɛnyɛ ngyehyɛleɛ kpalɛ mɔɔ ɛfa ɛsukoa debie kɛ dɛba ne la a, duzu a ɛbayɛ na wɔanyɛ kɛ Gyɛlɛmaya mekɛ zo adalɛ ngapezoma ne mɔ la ɛ?

Nvoninli wɔ mukelɛ 135

13. Duzu a boale Gyɛlɛmaya manle ɔyɛle kilehilevolɛ kpalɛ a, na duzu a Keleseɛne neavolɛma kola sukoa fi ye ɛkɛ ɛnɛ a?

13 Debie mɔɔ manle Gyɛlɛmaya bɔle mɔdenle kɛ kilehilevolɛ la a le neazo mɔɔ ɔvale ɔhilehilele la. Ɔda ali kɛ, Gyihova a manle ɔyɛle ye zɔ a. Saa ɛnwunle kɛ yede buakɛ ne aze yɛɛ ɔlɛka kɛ zɔhane ala a bɛbazɛkye Gyɛlusalɛm nee ye menli ne a, anrɛɛ ɛ rɛle ɛnrɛvi ɛlɛ! (Gyɛ. 19:1, 10, 11) Neazo bieko a le kɛ Gyɛlɛmaya yɛle baka gyɛnvayile vale dole ɔ kɔme zo ɔmanle bɛnwunle kɛzi bɛkɔfea Babelɔn abo a bɛbanwu amaneɛ la. (Gyɛ., tile 27-28) Nyamenle ɛtɛkanle ɛtɛkile wɔ asafo ne anu mgbanyima kɛ bɛyɛ ninyɛne zɛhae mɔ bɛva bɛhilehile edwɛkɛ nu. Noko, saa bɛfa neazo nee anwubielɛ mɔɔ fɛta la bɛboka bɛ ngilehilelɛ ne anwo a ɛ nye ɛnlie nwo ɔ? Edwɛkɛ nwo nvoninli nee neazo mɔɔ bɛsuzu nwolɛ kpalɛ la kola ka yɛ ahonle.

14. (a) Duzu a manle Gyɛlɛmaya hanle “ayile mɔɔ wɔ Geleade” la anwo edwɛkɛ a? (b) Kɛzi Keleseɛne mgbanyima bahola amaa bɛ mediema anyia sunsum nu kpɔkɛdelɛ ɛ?

14 Nea kɛzi yɛ nye die Keleseɛne neavolɛma ngilehilelɛ ne anwo a! Wɔ Gyɛlɛmaya mekɛ zo, ɔnwunle kɛ ye menli ne hyia sunsum nu ayileyɛlɛ. Ɔbizale kɛ: “Asoo ayile biala ɛnle Geleade? Asoo ninsinli biala ɛnle ɛkɛ?” (Gyɛ. 8:22) Ɛnee ayile kpalɛ wɔ Geleade, mɔɔ le Yizilayɛ foa ne mɔɔ wɔ Dwɔdan aduduleɛ la. Ɛnee bɛfa baka ɛhye mɔɔ bɔ evuanlɛ la nwole bɛyɛ ayile, ɛnee bɛta bɛfa bɛka nganlɛ zo bɛmaa ɔkɔ. Noko akee, ɛnee sunsum nu ayileyɛlɛ ɛnle ɛkɛ. Duzu ati ɔ? Gyɛlɛmaya hanle kɛ: ‘Ngapezoma bɔ adalɛ, yɛɛ ɛsɔfoma fa bɛ tumi di menli ne anwo zo. Me menli ne kulo ye zɔ.’ (Gyɛ. 5:31) Na ɛnɛ ɛ? Asoo ɛnlie ɛndo nu kɛ ‘ayile wɔ Geleade,’ na ɛhye le zɔ wɔ asafo ne anu ɔ? Yɛbahola yɛava ayile mɔɔ le kɛ balsam mɔɔ maa menli nwo tɔ bɛ la yɛado arɛlekyekyelɛ mɔɔ Keleseɛne neavolɛma fi ɛlɔlɛ nu fa maa mediema na bɛkile bɛ adenle bɛmaa bɛnwu Ngɛlɛlera ne anu ngyinlazo, bɛmaa bɛ anwosesebɛ, bɛ nee bɛ bɔ nu yɛ asɔne na bɛyɛ asɔne bɛmaa bɛ la anwo.—Gye. 5:14, 15.

Duzu a ɛ nye die nwo titile wɔ kɛzi wɔ asafo ne anu mgbanyima kilehile la anwo a? Duzu a maa bɛkilehile kpalɛ a?

‘KƐ GYIHOVA SE LA ƐNE’

15, 16. Duzu ati a ɔhyia kɛ bɛnea mboane kpalɛ nee sunsum nu ɛdeɛ ɛ?

15 Suzu kɛzi mboaneneavolɛ fa dɔnehwele dɔɔnwo yɛ gyima ɛsesebɛ na ye boane wo mralɛ mɔɔ te kpɔkɛ a ɔ nye die la anwo nea! Noko, ɔze kɛ, ɔhyia kɛ ɔnea bɛ na bɛayɛ kpalɛ. Ɔwɔ kɛ mboaneneavolɛ nwu ye kɛ bɛbanyia aleɛ kpalɛ bɛali. Bɛwo mboane bie mɔ a bɛ dua wale mɔɔ kola twihwi aze na mboane ebinli yɛ nwo a. Kɛmɔ ɔkpondɛ kɛ ye mboane ne mɔ anwo yɛ bɔkɔbɔkɔ na bɛte kpɔkɛ la ati, bie a ɔbanlea boɛ yeapepɛ bɛ dua ne azo mɔɔ ɔmmaa bɛmboda a. Sunsum nu neavolɛma noko fi ɛlɔlɛ nu nea bɛ mboane ne mɔɔ wɔ asafo ne anu la. (Dwɔn 21:16, 17) Eza saa mgbanyima ne mɔ nwu kɛ anyelielɛma ɛlɛtudu agyakɛ kɛ bɛbayɛ nɔhalɛ Keleseɛnema a bɛ nye die. Keleseɛne neavolɛma kpondɛ kɛ mboane ne kɔsɔɔti, mgbanyinli nee ngakula te kpɔkɛ na bɛnyia aleɛ kpalɛ bɛdi, yemɔti bɛngyakyi bɛ ɛnleanlɛ, bɛboa wɔ mekɛ mɔɔ hyia la anu. Mɔɔ boka gyima ɛhye anwo la a le kɛ bɛbamaa bɛ mediema ne mɔ ahakye mɔɔ “Gyihova se la,” kile kɛ, mɔɔ Ngɛlɛlera ne kilehile la.—Gyɛ. 2:2, 5; 7:5-7; 10:2; Tae. 1:9.

16 Ɛnee Gyɛlɛmaya hyia akɛnrasesebɛ na yeahola yeabɔ Nyamenle edwɛkɛ ne nolo. Zɔhane ala a ɔde wɔ neavolɛma mɔɔ wɔ asafo ne anu la anwo a, titile gyinlabelɛ bie mɔ mɔɔ ɔwɔ kɛ bɛka nwolɛ edwɛkɛ bɛfa bɛbɔ mediema nwo bane la. Kɛ neazo la, bie a ɛnee sunsum nu neavolɛ bie ɛnwu kɛ ɔhyia kɛ ɔbɔ ‘boaneralɛ fofolɛ’ anzɛɛ “boane” bɔbɔ mɔɔ ɛnyi la anwo bane amaa Seetan ewiade ne anyɛ ɔ nwo evinli. Bie a ahenle mɔɔ ɛlɛkɔ esiane nu la ɛyɛ ye adwenle kɛ ɔngyia folɛdulɛ. Noko, asoo neavolɛ mɔɔ anye la ɛkɛ la bagyinla ɛkɛ yeamaa ye mboane ne ko ahɔ esiane nu? Kyɛkyɛ! Yɛɛ ɔnrɛbu gyinlabelɛ zɛhae kɛ ɔnyɛ ɛzulolɛ, kɛ asɛɛ debie biala le kpalɛ wɔ mekɛ mɔɔ ɔda ali kɛ ɔnle zɔ na ɔbahola yeamaa ɔ gɔnwo mɔɔ ɔ nee ye sonle la nee Gyihova avinli azɛkye la.—Gyɛ. 8:11.

17. Mekɛ boni a neavolɛ bie bahola amaa ɔ nye ahɔ boane bie anwo a, na kɛzi ɔbayɛ ye ɛ?

17 Saa debie twehwe boane bie mɔɔ ɔ nye ɛnla ɛkɛ la fi mboane ne anu a, mboaneneavolɛ mɔɔ anye la ɛkɛ la bayɛ ye ndɛndɛ abɔ ɔ nwo bane. (Bɛgenga Gyɛlɛmaya 50:6, 7.) Zɔhane ala a ɔdwu mekɛ ne bie a neavolɛ bie bahola avi ɛlɔlɛ nu azi ɔ gyakɛ aze na ɔ nee awie mɔɔ ɛlɛkɔ esiane nu la azuzu edwɛkɛ nwo a. Kɛ neazo la, bie a yeyɛ ye nzonlɛ kɛ menli nwiɔ mɔɔ bɛyɛ kɛ bɛbagya la bɔ nu kɔ ɛleka mɔɔ bɛ nganeɛdelɛ bahola amaa bɛabɔ ɛbɛla ɛtane la mɔɔ awie ɛmboka bɛ nwo a. Kpanyinli mɔɔ te edwɛkɛ bo na ɔdwenle menli nwo la bahola aboa yeamaa bɛahoati gyinlabelɛ zɛhae. Mekɛ mɔɔ ɔlɛnea boɛ kɛ ɔnrɛdendɛ ɔnrɛtia bɛ la, ɔbahola yeahwe bɛ adwenle yeahɔ ninyɛne bie mɔɔ kola maa bɛyɛ debie mɔɔ Gyihova kyi la azo. Mgbanyima mɔɔ di nɔhalɛ la tendɛ tia debie mɔɔ Gyihova kyi la kɛmɔ Gyɛlɛmaya yɛle la. Bɛyɛ ɛhye bɛfa bɛsukoa Gyihova, mɔɔ ɔnle kyengye, noko ɔluale ye ngapezonli ne anwo zo ɔhanle ɔhilele ye menli ne kɛ: “Bɛmmayɛ bɛkyi ninyɛne ɛhye mɔ na mekyi” la. (Gyɛ. 5:7; 25:4, 5; 35:15; 44:4) Asoo ɛ nye sɔ kɛzi neavolɛma mɔɔ lɛ ɛlɔlɛ la dwenle mboane ne anwo la?

18. Saa sunsum nu neavolɛma tu mboane ne folɛ a, debie kpalɛ boni a fi nu ba a?

18 Nɔhalɛ nu, tɛ menli kɔsɔɔti mɔɔ Gyɛlɛmaya dule bɛ folɛ la a diele ye a. Noko bie mɔ diele. Kɛ neazo la, mekɛ mɔɔ Bɛlɛke, mɔɔ le Gyɛlɛmaya agɔnwo nee ye kɛlɛvolɛ, ɛnee hyia folɛdulɛ kpalɛ la, Gyɛlɛmaya dule ye folɛ. (Gyɛ. 45:5) Duzu a vile nu rale a? Bɛlɛke nyianle Nyamenle anyunlu ɛlolɛ na ɔnyianle ɔ ti wɔ Gyɛlusalɛm ɛzɛkyelɛ ne anu. Ɛnɛ noko, ninyɛne kpalɛ mɔɔ bɛboa bɛ gɔnwo mɔ mediema a ɔfi nu ɔba la kola maa asafo mgbanyima anwosesebɛ maa bɛkɔ zo bɛmaa ‘bɛ nye bolo bɛ ngilehile’ nwo na bɛtu folɛ mɔɔ die ngoane la.—1 Tem. 4:13, 16.

‘ƆSUZU ƆTEA’

Nvoninli  wɔ mukelɛ 138

19, 20. Mgbanyima ɛlɛboa ɛtanevolɛma a ɛzonlelilɛ boni a bɛlɛ a?

19 Neavolɛma gyima bieko mɔɔ bɛyɛ ye ɛnɛ la a le kɛ bɛbabua ndɛne. Ɔdwu mekɛ ne bie a, ɔwɔ kɛ mgbanyima di menli mɔɔ anye fuu yɛ ɛtane la edwɛkɛ bɛfa bɛboa bɛ amaa bɛanlu bɛ nwo. Gyihova fi anwunvɔnezelɛ nu ka kile ɛtanevolɛma kɛ bɛgyakyi bɛ ndenle ɛtane ne. (Gyɛ. 4:14) Noko akee, saa awie mɔɔ wɔ asafo ne anu la ɛngyakyi ɛtaneyɛlɛ a, ɔwɔ kɛ neavolɛma yɛ nwolɛ debie fa bɔ mboane ne anwo bane fi nyɛleɛ mɔɔ bahola azɛkye bɛ subane la anwo. Kɛmɔ Ngɛlɛlera ne kile la bie a bɛbahola bɛadu ɛtanevolɛ ne. Gyihova anye la kɛ mgbanyima babua ndɛne kɛmɔ ɔyɛ ye la. Belemgbunli Dwosaya mɔɔ ɛnee le sonla kpalɛ la yɛle ɛhye anwo neazo. ‘Ɔlile pɛlepɛle ɔmanle ehyiavolɛma na yeambua bɛ mgbɔvodɛne.’ Ɔyɛle zɔ ɔvale ɔzukoale Nyamenle ɛlɔlɛ nee ye pɛlepɛlelilɛ ne. Ɛhye ati, Gyihova hanle Dwosaya nyɛleɛ ne anwo edwɛkɛ kɛ: ‘Tɛ kɛ me ɛnwunlɛ de la ɛne?’ Kɛmɔ Dwosaya lile pɛlepɛle la ati, “ɛnee ɔle kpalɛ” ɔmaa ye. Saa wɔ asafo ne anu mgbanyima sukoa Dwosaya neazo ne a, ɔmmaa ɛnnyia banebɔlɛ kpalɛ ɔ?—Gyɛ. 22:11, 15, 16.

20 Nyia anwodozo kɛ Gyihova ‘suzu tia’ ɛtanevolɛma. (Gyɛ. 46:28) Mgbanyima ne mɔ bɛanlea edwɛkɛ ne nee subane mɔɔ ahenle bala ye ali la, na bie a bɛadu ye folɛ, bɛadendɛ bɛahile ye anzɛɛ bɛahwi ɔ nyunlu. Noko bie a ɛnee ɔhyia kɛ bɛtu ɛtanevolɛ ne mɔɔ ɔnnu ɔ nwo la. Saa ɔbaye zɔ a, mgbanyima ɛnyɛ asɔne bagua nu ɛmmaa awie mɔɔ bɛdu ye na ɔlɛkɔ zo yeayɛ ɛtane la; nvasoɛ ɛnle zo kɛ bɛkɛyɛ zɔ.a (Gyɛ. 7:9, 16) Noko akee, bɛsukoa Gyihova na bɛkile ahenle mɔɔ bɛdu ye la kɛzi ɔbazia yeanyia Gyihova anyunlu ɛlolɛ bieko la. (Bɛgenga Gyɛlɛmaya 33:6-8.) Bɛtu awie a ɔyɛ nyane ɛdeɛ, noko yɛdie yɛdi kɛ Nyamenle ngyinlazo tenrɛ yɛɛ ɔle kpalɛ ɔmaa menli kɔsɔɔti.—Awo. 1:18.

21. Tɛnlabelɛ boni a ɔwɔ kɛ Nyamenle mboane ne nyia a, na kɛzi ɛbahola wɔaboa wɔamaa yeara ye zɔ ɛ?

21 Saa asafo ne anu neavolɛma nwu Nyamenle adehilelɛ ne mɔɔ vi sunsum nu la na bɛfa bɛdi gyima a, mboane ne banyia aleɛ ali, bɛade kpɔkɛ, na bɛanyia banebɔlɛ kpalɛ. (Edw. 23:1-6) Mɔɔ Gyɛlɛmaya ɛha ɛhile yɛ mɔɔ fane subane nee adwenle mɔɔ fɛta nee mɔɔ ɔnfɛta anwo la, bahola aboa Keleseɛne neavolɛma wɔ mekɛ mɔɔ bɛlɛdi ɛzonlelilɛ kpole mɔɔ bɛlɛ anwo gyima kɛ bɛbanlea Nyamenle mboane ne la. Ɛhye ati, yɛ nuhua ko biala bahola abiza ɔ nwo kɛ, ‘Asoo mekɔ zo meboa neavolɛma “kpalɛ” mɔɔ fa “nrɛlɛbɛ nee ndelebɛbo” nea mboane ne la mefa mekile kɛ me nye sɔ ngyehyɛleɛ mɔɔ Gyihova ɛyɛ kɛ ɔfa yeahilehile ye menli, yeahile bɛ adenle, na yeabɔ bɛ nwo bane la?’—Gyɛ. 3:15; 23:4.

Ninyɛne boni mɔ a ɔwɔ kɛ neavolɛma fa akɛnrasesebɛ di nwolɛ gyima ɛ? Duzu a Keleseɛne mgbanyima ɛlɛbua ndɛne a Gyihova anye la kɛ bɛbayɛ a?

a Nea The Watchtower, December 1, 2001, mukelɛ 30-31.

    Nzema Mbuluku Ngakyile (1982-2026)
    Fi Nu
    Kɔ Nu
    • Nzema
    • Fa Nwa Awie
    • Mɔɔ ɛkulo
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Nwolɛ Mɛla
    • Fealeranu Edwɛkɛ
    • Privacy Settings
    • JW.ORG
    • Kɔ Nu
    Fa Nwa Awie