Sukoavo Gyimalilɛ Mɔɔ Ɛsiezie Wɔ Sukulu Ne Anu
GYIMALILƐ biala mɔɔ ɛbanyia ye wɔ sukulu ne anu la baboa wɔ yeamaa wɔanyi. Fa ɛ nwo wula nuhua yɛ wɔ gyimalilɛ ne kpalɛ na ngyikyi ngyikyi wɔ anyuhɔlɛ ne bala ali wɔ ɛdawɔ nee menli kɔsɔɔti anyunlu. (1 Tem. 4:15) Sukulu ne baboa wɔ yeamaa wɔabɔ mɔdenle kpalɛ.
Asafo ne mɔɔ ɛbagyinla bɛ nyunlu wɔadendɛ la ɛmaa wɔ ahonle ɛdu ɔ? Kɛ ɔde ala ɛne, saa bɔbɔ ɛvale ɛ nwo ɛwulale sukulu ne anu la ɛhyɛ ekyi a. Noko, ninyɛne bie mɔ bahola amaa wɔ adwenleadwenle zo ade. Ɛwɔ sua nu a, anrɛɛ ta kenga debie maa ɔvinde ɛ nloa. Ɛkɔ debiezukoalɛ a ta maa mualɛ, yɛɛ saa ɛle nolobɔlɛnli a, fa ɛ nwo wula daselɛlilɛ nu dahuu. Ɛhye bamaa ɛ nwo amia wɔ menli mɔɔ bɛgyinla bɛ nyunlu bɛtendɛ la anu. Bieko, siezie wɔ sukoavo gyimalilɛ ne ndɛndɛ na sukoa kɛ ɛbaha wɔamaa yeavinde ɛ nloa. Kakye kɛ tievolɛma mɔɔ bɛdwenle ɛ nwo la a ɛbadendɛ wɔahile bɛ a. Kolaa na wɔamaa ɛdendɛlɛ biala la, sɛlɛ Gyihova. Ɔfa sunsum nwuanzanwuanza ɔmaa ye azonvolɛ mɔɔ bɛbiza ye la.—Luku 11:13; Fel. 4:6, 7.
Mmamaa ninyɛne dɔɔnwo gyegye wɔ. Ɔbalie mekɛ na wɔanyia anyuhɔlɛ kɛ tendɛvolɛ na wɔayɛ kilehilevolɛ kpalɛ. (Mae. 6:8) Saa bɔ zo mɔɔ wɔva ɛ nwo wɔwula sukulu ne anu a, mmamaa ɛ nye da kɛ ɛbahola wɔamaa ɛdendɛlɛ kɛnlɛma ɛkɛ ne ala. Emomu, di ɛdendɛlɛ subane ne anwo gyima ngoko ngoko. Sukoa foa ne mɔɔ wɔ buluku ɛhye anu mɔɔ ka nwolɛ edwɛkɛ la. Saa ɔbayɛ boɛ a, yɛ nwolɛ gyima ne mɔɔ bɛhile wɔ ɛkɛ la. Ɛhye bamaa wɔanwu edwɛkɛ mɔɔ fane folɛdulɛ ne anwo la anye zo kolaa na wɔayɛ wɔ gyimalilɛ ne wɔ asafo ne anu. Ɛbanyia anyuhɔlɛ.
Kɛzi Ɛbaziezie Gyimalilɛ Mɔɔ Le Ɛgengalɛ La
Ɔwɔ kɛ ɛyɛ dɔɔnwo ɛtɛla kɛ ɛbazukoa edwɛkɛ agbɔkɛ ne mɔ ɛbobɔlɛ ala. Bɔ mɔdenle kɛ ɛbade mɔɔ edwɛkɛ ne kile la abo kpalɛ. Bɛfa wɔ gyimalilɛ ne bɛmaa wɔ ala a, kenga nuhua na maa bodane zɔhane ɛdɛnla wɔ adwenle nu. Bɔ mɔdenle kɛ ɛbade edwɛkɛ titile mɔɔ wɔ ɛdendɛmunli ko biala nee nzuzulɛ mɔɔ bɛhilehile nu wɔ ɛdendɛkpunli ne anu la abo amaa wɔahola wɔava nganeɛdelɛ mɔɔ fɛta la wɔala adwenle mɔɔ wɔ nu la ali kpalɛ. Ɛbahola wɔabiza menli mɔɔ bɛze aneɛ ne kpalɛ la wɔamaa bɛahile wɔ kɛzi bɛbobɔ edwɛkɛ agbɔkɛ bie mɔ mɔɔ ɛnze bɛ kpalɛ la. Sukoa edwɛkɛ ne kpalɛ. Bie a ɔbahyia kɛ awovolɛ boa bɛ mra bɛmaa bɛyɛ ɛhye.
Bɛmaa wɔ gyima kɛ ɛgenga Baebolo ne foa bie anzɛɛ Ɛzinzalɛ Arane ne anu edwɛkɛ bie ɔ? Saa bɛlɛ Baebolo anzɛɛ deɛ ne mɔɔ ɛlɛsukoa la anwo mbuluku mɔɔ bɛhye bɛgua debie zo a, bɔ na tie kɛzi bɛkenga ye la na yɛ kɛzi bɛbobɔ edwɛkɛ agbɔkɛ, ɛdendɛsinli, kɛzi bɛsi edwɛkɛ zo nee kɛzi bɛkakyihakyi bɛ ne la nzonlɛ. Anzɛɛ ɛbahola wɔabiza awie mɔɔ ze kenga kpalɛ la wɔamaa yeagenga edwɛkɛ ne yeahile wɔ. Akee bɔ mɔdenle fa ɛhye mɔ di gyima wɔ wɔ ɛgengalɛ nu.
Saa ɛbɔ ɔ bo kɛ ɛsukoa wɔ gyimalilɛ ne a, nea kɛ ɛbazukoa ɛzukoalɛdeɛ mɔɔ kilehile ɛdendɛlɛ subane mɔɔ bɛva bɛmaa wɔ anu la kpalɛ. Saa ɔbayɛ boɛ a, ti nuhua wɔ mekɛ mɔɔ wɔzukoa kɛzi ɛbagenga edwɛkɛ ne wɔamaa yeavinde ɛ nloa fane dɔɔnwo wɔwie la. Bɔ mɔdenle kɛ ɛbava folɛdulɛ zɔhane mɔɔ bɛhɛlɛ la wɔali gyima.
Ndetelɛ ɛhye baboa wɔ kpalɛ wɔ wɔ ɛzonlenlɛ gyima ne anu. Wɔ daselɛlilɛ nu, ɛbanyia adenle wɔagenga debie wɔahile awie mɔ. Kɛmɔ Nyamenle Edwɛkɛ ne lɛ tumi kakyi menli ɛbɛlabɔlɛ la ati, ɔhyia kɛ ɛkenga ye boɛ. (Hib. 4:12) Mmamaa ɛ nye da kɛ ɛnyia gyimalilɛ mɔɔ le ɛgengalɛ la ko anzɛɛ nwiɔ ala a, ɔbamaa wɔanwu kenga kpalɛ. Ɛzoanvolɛ Pɔɔlo hɛlɛle Asafo nu kpanyinli ko mɔɔ ɛnyia anwubielɛ ɛvolɛ dɔɔnwo la kɛ: “Maa ɛ nye ɛbolo Nyamenle Edwɛkɛ ne ɛgengalɛ wɔ bagua nu.”—1 Tem. 4:13.
Edwɛkɛtile Nee Adenle Mɔɔ Bɛdua Zo Bɛyɛ Gyimalilɛ
Saa ɛnyia sukulu gyimalilɛ mɔɔ ɔbahyia kɛ ɛdua adenle bie azo ɛyɛ la a, kɛzi ɔwɔ kɛ ɛyɛ ye ɛ?
Ɔwɔ kɛ ɛsuzu ninyɛne titile nsa anwo: (1) wɔ edwɛkɛtile ne, (2) adenle mɔɔ ɛbalua zo wɔayɛ nee ahenle mɔɔ ɛbadendɛ wɔahile ye la, yɛɛ (3) ɛdendɛlɛ subane ne mɔɔ bɛva bɛmaa wɔ la.
Ɔwɔ kɛ ɛkpondɛ edwɛkɛtile mɔɔ bɛva bɛmaa wɔ la anwo edwɛkɛ. Noko kolaa na wɔayɛ ɛhye la, dwenle adenle mɔɔ ɛbalua zo wɔayɛ nee ahenle mɔɔ ɛbadendɛ wɔahile ye la anwo kpalɛ ɔluakɛ ɛhye bamaa wɔanwu edwɛkɛ mɔɔ ɔwɔ kɛ ɛka nee adenle mɔɔ ɛbava zo wɔaha ye la. Adenle boni a ɛbalua zo wɔayɛ ye a? Asoo ɛbayɛ kɛzi ɛka edwɛkɛ ne wɔahile awie mɔɔ ɛze ye la anwo yɛkile? Anzɛɛ ɛbahile mɔɔ ɔbazi wɔ mekɛ mɔɔ lumua mɔɔ wɔyia awie la ɔ? Ahenle ne le kpanyinli tɛla wɔ anzɛɛ ɛtɛla ye ɔ? Duzu subane a bie a ɔlɛ ye wɔ edwɛkɛ mɔɔ ɛkulo kɛ ɛ nee ye suzu nwolɛ la anwo a? Asoo ɔze nwolɛ edwɛkɛ dɔɔnwo? Bodane boni a ɛ nye la kɛ bɛ adawubɔlɛ ne bamaa wɔadwu nwo a? Kpuyia ɛhye mɔ anwo mualɛ bamaa wɔanwu mɔɔ ɔwɔ kɛ ɛyɛ a.
Nienwu a ɛbanyia edwɛkɛtile ne mɔɔ bɛva bɛmaa wɔ la anwo edwɛkɛ a? Bɛha “Kɛzi Bɛyɛ Neɛnleanu La” anwo edwɛkɛ wɔ buluku ɛhye mukelɛ 33 mɔɔ kɔdwu 38. Kenga na fa neɛnleanuyɛlɛ ninyɛne mɔɔ ɛlɛ bie la di gyima. Fane dɔɔnwo ne ala, edwɛkɛ mɔɔ ɛbanyia la bazo adɛla mɔɔ ɛbava wɔali gyima la. Kenga dɔɔnwo na nwu edwɛkɛ mɔɔ ɛbahola wɔava wɔali gyima la. Noko akee, mekɛ mɔɔ ɛlɛyɛ ye zɔhane la, maa adenle mɔɔ ɛbalua zo wɔayɛ nee ahenle mɔɔ ɛbadendɛ wɔahile ye la ɛdɛnla wɔ adwenle nu. Yɛ edwɛkɛ titile mɔɔ ɛbahola wɔava wɔali gyima la nzonlɛ.
Kolaa na wɔahyehyɛ wɔ edwɛkɛ ne na wɔakpa edwɛkɛ titile mɔɔ ɛbava wɔali gyima la, nyia mekɛ kenga ɛdendɛlɛ subane ne mɔɔ bɛva bɛmaa wɔ la. Deɛmɔti bɛvale gyimalilɛ ne bɛmanle wɔ la anu titile ko a le kɛ ɛbava zɔhane folɛdulɛ ne wɔali gyima.
Saa ɛwie wɔ gyimalilɛ ne wɔ mekɛ mɔɔ bɛva bɛmaa wɔ la anu a, ɛ nye balie kɛ ɛdwulale wɔ edwɛkɛ ne la ɔluakɛ bɛanyɛ debie bɛangile wɔ kɛ wɔ mekɛ ne ɛdwu. Noko wɔ yɛ daselɛlilɛ gyima ne anu, tɛ mekɛ ne amuala a mekɛ nwo hyia a. Yemɔti saa ɛlɛsiezie ɛ nwo a, suzu mekɛ dodo mɔɔ ɛlɛ la anwo, noko fa wɔ adwenle sie ngilehilelɛ kpalɛ zo.
Ndenle Mɔɔ Ɛbalua Zo Wɔayɛ Ye La Anwo Edwɛkɛ. Nea nzuzulɛ mɔɔ wɔ mukelɛ 82 la anu, na kpa ko mɔɔ baboa wɔ wɔ daselɛlilɛ nu na yeamaa wɔava edwɛkɛ mɔɔ bɛva bɛmaa wɔ wɔali gyima wɔ adenle kpalɛ zo la. Saa ɛvale ɛ nwo ɛwulale sukulu ne anu la ɛhyɛ ekyii a, bu ɛhye kɛ ɔle adenle mɔɔ bamaa wɔanyi na wɔanyia anwubielɛ dɔɔnwo wɔ wɔ ɛzonlenlɛ gyima ne anu a.
Saa Teokelase Ɛzonlenlɛ Sukulu zo neavolɛ ne kile wɔ kɛzi ɔwɔ kɛ ɛyɛ ye la a, yɛ yemɔ. Ndenle ne dɔɔnwo fane daselɛlilɛ nwo. Saa ɛtɛfale tɛnlabelɛ ne mɔɔ ɛdi nwolɛ gyima la ɛtɛdile daselɛ ɛlɛ a, maa nolobɔlɛma mɔɔ bɛyɛ bie ɛlɛ la ɛboa wɔ. Saa ɔbayɛ boɛ a, bɔ mɔdenle sukoa wɔ gyimalilɛ ne kɛmɔ ɛbayɛ ye wɔ sukulu ne anu la. Ɛhye bamaa wɔadwu wɔ bodane titile nwo.
Saa Gyimalilɛ Ne Le Ɛdendɛlɛ Ɛmanlɛ A
Saa ɛle nrenya a, bie a bɛbamaa wɔ gyimalilɛ kɛ ɛmaa ɛdendɛlɛ sikalɛ ɛhile asafo ne. Saa ɛlɛsukoa ɛdendɛlɛ ɛhye a, edwɛkɛ titile mɔɔ ɔwɔ kɛ ɔtɛnla wɔ adwenle nu la nee mɔɔ yɛlumua yɛha nwolɛ edwɛkɛ wɔ sukoavo gyimalilɛ mɔɔ le yɛkile anu la le ko. Ngakyile titile mɔɔ wɔ nu la a le tievolɛma nee adenle mɔɔ ɛbava zo wɔayɛ la.
Ɔle kpalɛ kɛ ɛbaziezie wɔ edwɛkɛ ne wɔamaa tievolɛma amuala anyia zolɛ nvasoɛ. Menli mɔɔ ɛyia ɛkɛ ne la anu dɔɔnwo ze Baebolo ne anu mɔlebɛbo nɔhalɛ ne. Bie a ɛnee bɛze mɔɔ ɛlɛba wɔaha nwolɛ edwɛkɛ la anwo debie. Suzu mɔɔ bɛze ye dɛba wɔ edwɛkɛ ne anwo la anwo. Bɔ mɔdenle kɛ ɛbamaa bɛanyia wɔ gyimalilɛ ne azo nvasoɛ wɔ adenle bie azo. Biza ɛ nwo kɛ: ‘Kɛzi mebalua me edwɛkɛ ne azo meamaa anyezɔlɛ mɔɔ me nee me tievolɛma lɛ maa Gyihova la ayɛ kpole ɛ? Duzu a wɔ edwɛkɛ ne anu mɔɔ baboa yɛ yeamaa yɛade Nyamenle ɛhulolɛdeɛ bo kpalɛ a? Kɛzi edwɛkɛ ɛhye baboa yɛ yeamaa yɛazi kpɔkɛ kpalɛ wɔ ewiade ɛhye mɔɔ menli di bɛ atiakunluwɔzo nzi la anu ɛ?’ (Ɛfɛ. 2:3) Ɔhyia neɛnleanuyɛlɛ na wɔanyia kpuyia zɔhane mɔ anwo mualɛ mɔɔ fɛta. Saa ɛlɛfa Baebolo ne wɔali gyima a, mmakenga ngɛlɛlera ne ala. Kilehile ngɛlɛlera ne anu, na kile kɛzi edwɛkɛ ɛhye mɔ baboa bɛ yeamaa bɛazi kpɔkɛ la. (Gyi. 17:2, 3) Mmabɔ mɔdenle kɛ ɛka edwɛkɛ dɔɔnwo. Ka wɔ edwɛkɛ ne wɔ adenle mɔɔ ɔnrɛyɛ se kɛ bɛbahakye la azo.
Ɛlɛsiezie ɛ nwo a, ɔwɔ kɛ ɛnea kɛzi ɛbamaa ɛdendɛlɛ ne la noko. Mmabu ɛ nye ɛgua zo. Ɛlɛsukoa ɛdendɛlɛ ne a, ka maa ɔvinde ɛ nloa. Saa ɛbɔ mɔdenle ɛsukoa ɛdendɛlɛ subane ngakyile ne mɔ na ɛfa ɛdi gyima a, ɔbamaa wɔanyia anyuhɔlɛ dɔɔnwo. Saa ɛle tendɛvolɛ fofolɛ anzɛɛ wɔbe bɔbɔ a, siezie ɛ nwo kpalɛ amaa wɔahola wɔava anwodozo nee nganeɛdelɛ mɔɔ fɛta wɔ gyimalilɛ ne la wɔadendɛ. Mekɛ mɔɔ ɛlɛyɛ sukulu ne anu gyimalilɛ biala la, kakye kɛ bodane ne a le kɛ ɛfa ɛdendɛlɛ ahyɛlɛdeɛ ne mɔɔ Nyamenle ɛva ɛmaa la wɔaye Gyihova ayɛlɛ.—Edw. 150:6.