Mbwenu shi Nitubaasa Kumaraho Entaro n’Obutabanguko?
Abantu nibarwana ahabw’enshonga ezitari zimwe. Nk’eky’okureeberaho, abamwe nibarwana ahabw’eby’obutegyeki, eby’entaatsya nari ahabw’okwenda ngu batwarizibwe gye. Kandi abandi nibarwanira itaka n’eby’obugaiga eby’omu itaka. Entaro enyingi nizireetwa okwebaganisamu omu nganda n’omu diini. Abantu bariyo nibakora ki kubaasa kuhendera entaro kugira ngu habeho obusingye? Mbwenu shi tugire ngu emiringo egi neebaasa kubahwera kusingura?
Drazen_/E+ via Getty Images
OKUTUNGUURA EBY’ENTAATSYA
Ekigyendererwa: Okutunguura embeera ezi abantu barikutuuramu. Eki nikibaasa kuhwera omu kumaraho nari kutuubya obutari buringaaniza omu by’entaatsya, ahakuba ekyo ni kimwe aha nshonga ezireetsireho obutabanguko.
Obugarukiro: Nikyetengyesa gavumenti kuhinduramu aha nshonga ezi zirikushohorezaho esente. Omu mwaka gwe 2022, nikiteeberezibwa ngu obuhumbi 34.1 obwa doora (U.S.) zikashohorezibwa omu kutunguura embeera z’abantu n’okureetaho obusingye. Kwonka nabwo zikaba zitarikuhitsya akacweka 1 ahari igana, aha sente ezaashohoziibwe aha by’okurwanisa omu mwaka nigwo gumwe.
“Nitushohoza esente nyingi munonga omu butabanguko kukira ezi turikushohoza omu kubwetantara n’okureetaho obusingye.”—António Guterres, Omuhandiiki w’Ekibiina ky’Amahanga Ageteeraine.
Eki Baibuli erikugamba: Ebitongore na gavumenti ez’omu nsi nizibaasa kuhwera abooro, kwonka tizirikubaasa kumariraho kimwe obworo.— Eky’Ebiragiro 15:11; Matayo 26:11.
OKWIKIRIZANA
Ekigyendererwa: Okuzibira nari okutereeza obutaikirizana kurabira omu kuteesa ngu embaju zombi zite omutima aha nshonga ez’omugasho.
Obugarukiro: Abamwe nibaba batarikwenda kuteesa, kwikiriza enshobe nari kukora endagaano y’obusingye. Kandi n’endagaano nk’ezo kyorobi kuzihenda.
“Okwikirizana butoosha tikurikumaraho entaro. Endagaano ezibarikukora obumwe nizibaaasa kubamu enshobe nyingi kandi nizibaasa n’okureetaho entaro ezindi.”—Raymond F. Smith, Orikujwekyera America omu by’okuteesa.
Eki Baibuli erikugamba: Abantu bashemereire ‘kusherura obusingye.’ (Zaaburi 34:14) Kwonka abaingi ebiro ebi n’abatarikwesigwa, “abatarikwenda kugarukana n’abandi, . . . [kandi] abarikureebyana.” (2 Timoseo 3:1-4) Emitwarize nk’egyo neeremesa ab’eby’obutegyeki abarikuteeraho kugonjoora obutabanguko.
OKWEIHAHO EBIRWANISO
Ekigyendererwa: Kutuubya aha by’okurwanisa nari kubimariraho kimwe na munonga eby’okurwanisa eby’obutwa.
Obugarukiro: Kaingi amahanga tigarikwikiriza kweihaho ebirwaniso ahabw’okutiina kufeerwa obushoboorozi nari kutaahirirwa. Kandi okweihaho eby’okurwanisa tikirikumaraho enshonga ezirikureetera abantu kurwana.
“Amahanga tigabaasize kuhikiiriza endagaano nyingi ezaakozirwe kweihaho eby’okurwanisa omuri 1991, otwariiremu n’okuteeraho kuremesa ebirikureetaho entaro, n’obutaikirizana, reero ensi ekabamu obusingye n’oburinzi.”—“Securing Our Common Future: An Agenda for Disarmament.”
Eki Baibuli erikugamba: Abantu baine kurekyera aho kukoresa ebirwaniso kandi ‘rurara zaabo bakaziheeshamu amafuka.’ (Isaaya 2:4) Kwonka baine kukora ekirikukira ahari ekyo, ahakuba obushaarizi nibutandikira omu mutima gw’omuntu.—Matayo 15:19.
OKUKWATANISA OMU BY’OBURINZI
Ekigyendererwa: Amahanga nigaikiriza kukwatanisa kurwanisa abazigu baabo, omwe aharigo yaatahirirwa. Omu ntebeekanisa egi, nikiba kigumire omuzigu kutandika orutaro kurwanisa amahanga maingi ageegaitsire hamwe.
Obugarukiro: Okutiina kurwanisa amahanga maingi omurundi gumwe tikirikumanyisa ngu nihaija kubaho obusingye. Amahanga tigarikukira kuta omu nkora okuraganisa kwago, kandi tigarikwikirizana oku garaahwerahwerane n’obwire obu garaakikoreremu.
“N’obu entebeekanisa y’okukwatanisa omu by’oburinzi . . . yaabaire eri enshonga nkuru omu ndagaano y’Ekigombe ky’Amahanga Agakwataniise n’omu Kigombe ky’Amahanga Ageeteeraine, okukwatanisa okwo tikumazireho entaro.”—“Encyclopedia Britannica.”
Eki Baibuli erikugamba: Nikiba kiri kirungi abantu kukwatanisa kuhikiiriza ekigyendererwa kimwe. (Omubuurizi 4:12) Kwonka nabwo titurikubaasa kwesiga abantu kureetaho obusingye n’oburinzi obwabuzima. “Otarita obwesigye bwawe omu bategyeki; tihaine omuntu weena orikubaasa kukujuna. Ku barikufa, nibagaruka omu mucuucu kandi aha izooba eryo ebiteekateeko byabo byona nibihwaho.”—Zaaburi 146:3, 4, Today’s English Version.
N’obu amahanga maingi gagyerizeho munonga kureetaho obusingye, na hati hakiriho entaro nyingi