Uyisoghe n’amenge wamabya iwanzire eritasyalolya akalasi k’embere

1-2. (a) Ni yisogha lyahi eryo abakine musuko bangakola? (b) Ebinywa “erilolya akalasi k’embere” ni bugha ambuki? (Ulebaye “Amaana w’ebinywa.”)

“UKENDISYAKOLA omubiiri wa muhanda wahi wabikula?” Abalwana bangyi babiribulibwa eribulyo eryo ngendo nyingyi. Omubiiri oghuwene kutsibu ogho wangasombola, w’omubiiri w’omughulu wosi. Aliwe kandi wanganasyalagha oko mubiiri owangakuwatikya eribana ebyo ulaghireko. (2 Tes. 3:10) Kwa muhwa wanganabya iwabirilengekania oko mubiiri ogho ukendisyakola omo biro ebikasa.

² Abalwana n’abambesa balebe bakakanaya n’ababuti babo oko mubiiri ogho bakendisyakola babikula, kutse oko kalasi ako bakendisyasyasoma babibugha akalasi akasabirwe n’eleta.a Alinga wanganabya iwabiriyibulya nga kinemwendisyatolera eritasyalolya akalasi k’embere. Byamabya iko biri bitya, ukendisyasoma kalasi kahi? Omo mwatsi ono, tukendikania oko syokanuni sy’eBiblia esyangakuwatikya erilengekania ndeke oko kalasi ako wanganasyanza erisoma. Erilengekania ndeke likaleka omundu iniayisogha ndeke. Nomo bine bitya, omwatsi ono alebirye kutsibu-tsibu abakine musuko. Kandi akendiwatikya Abakristo b’olubwa losi abanzire eritasyalolya akalasi k’embere. Kutya esyokanuni esiri omo mwatsi ono sikendiwatikya ababuti eriwatikya abana babo eriyisogha ndeke.

NINA KY’OMUGHASO ERILOLYA AKALASI K’EMBERE?

3. Busanaki Abakristo balebe banganayisogha erilolya akalasi k’embere?

³ Omo bihugho bilebe, omundu anganabana ekasi eyuwene aliwe isyetasoma n’akalasi kanene. Aliwe omo bindi bihugho, eribana ekasi n’eprograme eyuwene kyangasaba omundu eritasyalolya akalasi k’embere. Oko Mukristo, ekyo kikaleka iniabya n’endambi nene y’eritulira n’ey’erikola oko yindi mibiiri y’ekiteokrasi. Aliwe abakayisogha erilolya akalasi k’embere, kikabasaba endambi nene, akaghala, n’esyofranga. Kandi kyanganabasaba eriyisogha ndeke oko myatsi milebe.

4. Nindi yo angayisogha Omukristo nganganalolya akalasi k’embere? (Ulebaye n’ebinywa by’eyikwa.)

⁴ EBiblia ikabugha yiti: “Obuli mundu akendisyaheka omuheke wiwe.” (Gal. 6:5) Ekyo ni bugha ambu obuli Mukristo oyukulire kutse oyo wabiribugha akalasi akasabirywe n’eleta, atolere iniayisogha nganemwenditasyalolya akalasi k’embere kutse iyehe.b Ababuti nabo banganayisogha akalasi ako omwana wabo anganasoma. (Efe. 6:1) N’obusondoli bw’ababuti bwanganawatikya abana babo eriyisogha n’amenge akalasi ako bakendisyasoma babikula.​—Misyo 22:6.

5. Ni mughulu wahi wo litolere omundu inialengekania nga nemwendisyasyalolya akalasi k’embere, kandi busanaki? (Ulebaye n’ y’oko kijalada.)

⁵ Litolere abikine musuko ibabya ibabiriyisogha nga bakendisyalolya akalasi k’embere nibya isibalibabugha akalasi akasabirwe n’eleta. Kwenene ni ky’amenge oko abakine musuko eribya bakakania n’ababuti babo oko mwatsi oyo embere bayisoghe. Ekyo kikendibaha akatambi k’erikola haghuma, n’erikania oko myatsi mbiriri-mbiriri. Ababuti banganalangira ini ky’omughaso oko mwana wabo erisoma emyatsi milebe eyanganamuwatikya eribana ekasi, kutse eyanganamuteghekania oko kalasi ako akendisyasyasoma abibugha akalasi akasabirwe n’eleta. Kiri oko buli mubuti eriyisogha omwana wiwe ng’anemwendisyalolya akalasi k’embere abibugha akalasi akasabirwe n’eleta. (Misyo 21:5) Abalwana balebe bakanasombola eritsuka babugha akalasi, eritsuka eribana omubiiri, eritsuka obupainia, neryo ibayisogha nga banemwendilolya akalasi k’embere. Nibya emyaka yabilaba, omundu anganayisogha ng’anganatasyasuba omw’iyisogha riwe.

6. Niki kyo kyangawatikya omundu eriyisogha ngakendilolya akalasi k’embere?

⁶ Niki kyo kyangakuwatikya eriyisogha n’amenge nga unemwendilolya akalasi k’embere? Usabe Yehova akuwatikaye eriyisogha n’amenge. (Yak. 1:5) N’ekindi, ulengekanaye oko myatsi ibiri eyikwamire eno: Ow’erimbere, ulengekanaye ndeke oko ekikakukuna. (Esy. 26:2) Ow’akabiri, utsopolaye ndeke akalasi oko ukataka eriyasoma. (Misyo 14:15) Muleke tukanaye oko buli mughuma w’oko myatsi eyo.

ULENGEKANAYE NDEKE OKO BIKAKUKUNA

7. Ni ribulyo ryahi eryo Bakristo batolere ibalengekaniako ndeke bamabya ibanzire erilolya akalasi k’embere?

⁷ Wamabya ighunemulengekania okw’itasyalolya akalasi k’embere, eribulyo ry’omughaso ery’eriyibulya lya lino: ‘Busanaki nanzire erisoma akalasi k’omuhanda oyu?’ Abandu bangyi bakalolaya akalasi k’embere busana n’eribana omubiiri ogho banzire n’owakaliha ndeke. Ekyo nina kibi? Iyehe. (1 Tim. 5:8) EBiblia yikatuhana oko bwiko obwangaluira omo bindu by’ekinya-mubiri, n’erirondya obuteya omo kihugho kino. (Misyo 23:4, 5; 1 Tim. 6:8-10; 1 Yoh. 2:17) Wamabya iwanzire erilolya akalasi k’embere busana n’eribya muteke kutse busana n’eryanza eriminyikala, uminye ngoko ekyo sikyangakuletera obutseme. Aliwe kyanganatsandya obwira bwaghu na Yehova.

8-9. (a) Abakristo batolere ibabya n’amalengekania wahi oko kalasi? (Matayo 6:33) (b) Wamabigha somo syahi oko ebyo Josefina, Morine, na Iris babugha?

⁸ Litolere iwabya n’amalengekania wahi oko kalasi? Okw’itwe, sihali ekindu ekitolere ikyabya ky’omughaso munene kulenga erikolera Yehova. (Mat. 22:37, 38; Flp. 3:8) Neryo ekyangaleka itwanza erilolya akalasi k’embere, ngambe ikyabya eribana ebyo tulaghireko, n’erikolera Yehova n’omutima wetu wosi.​—Soma Matayo 6:33.

⁹ Tulebaye ebyawatikaya Abakristo balebe eribya n’amalengekania aghuwene okw’itasyalolya akalasi k’embere. Josefina owe Shili, akabugha ati: “Munabya nabibugha akalasi, munayasoma akandi kalasi akaniwatikaya eribana omubiiri owaleka inabya n’endambi nene y’erikolera Yehova. Munayikasa akalasi isikabya k’omughaso munene omo ngebe yaghe, aliwe obwira bwaghe na Yehova.” Mwali wetu Morine mwasombola erigha eriluka esyonzwiri omo mwaka mughuma. Busanaki? Akabugha ati: “Ekyo nabya nanzire lyabya eriyakolera eyiri obwagha bunene. Neryo munasoma akalasi akaniwatikaya erihikira ebyo nabiriyihiriraho. Munabya nabibugha akalasi ako, munalw’inatsuka erikolesya ebyo n’igha, n’eritsuka eribika esyofranga nyilebe nitoke erisyayakolera eyiri obwagha bw’abatuliri. Neryo munabya nabihumira omo kiharo ekirimo obwagha ekyo, akalasi ako nasoma mukaniwatikya. Munasunga omubiiri.” Iris oyo wasoma akalasi kali-kali busana n’eribya munganga w’ameno akabugha ati: “Erilolya akalasi k’embere kyanganabya n’endundi nyilebe. Aliwe sikyangakuletera obutseme bw’ekwenene. Omo kikuhi, Yehova amabya iyuli embere omo ngebe yaghu, engebe yaghu iyikendyuwana, n’emyatsi iyikendikughendera ndeke.” Ekyo ni kwenene. Obwira bwetu na Yehova bwamabya igho mwatsi mukulu omo ngebe yetu, itukendiyisogha omo nzira eyikendisyatuletera obutseme kera na kera.

UYITEGHERERAYE NDEKE AKALASI AKO UKASONDA ERISOMA

10. Akanuni akali omo Eryibuka Ebihano 32:29 kangakuwatikya kati omughulu wamayisogha erilolya akalasi k’embere?

¹⁰ Wanganabya ighunemulengekania oko kalasi ako ukendisyasoma. Aliwe litolere iwalengekania n’oko yindi myatsi. Yanganabya ini myatsi eyilebirye akalasi ako kutse ebindi. (Tasyalebaya n’omo Emisyo 18:17.) Munabwire, hali ehilasi hinene ehyatabya kera, ng’ehy’erisomera oko internete. Kandi iwabya ighunemulengekania nga wangabana ghuti ebyo ulaghireko nomo siwendilolya akalasi k’embere. Ng’eky’erileberyako, Johanna owe Finlandi oyutalolaya akalasi k’embere, akabugha ati: “Munabya nabugha akalasi akasabirwe n’eleta, munatsuka erikola omubiiri omo biro bilebe, n’eribya mupainia. Munakola emibiiri mbiriri-mbiriri. Munayilangirira ngoko mughulu wosi Yehova akabereraya endaghane yiwe y’erituha ebyo tulaghireko.” Wibuke ngoko eriyisogha lyosi-lyosi erilebirye erilolya akalasi k’embere lyanganaluiramo endundi kutse iyehe. Neryo yibulaye uti: ‘Endundi ni na nene kwilaba ebitsibu ebyangaluiramo?’ (Soma Eryibuka Ebihano 32:29; 1 Kor. 10:23) Muleke tulebaye emyatsi milebe y’omughaso eyangakuwatikya erisubirya oko ribulyo eryo.

11. Busanaki ni ky’omughaso erilengekania oko ndambi eyo ukendibya ukalabya oko buli yenga ukasoma akalasi? (Ulebaye n’esyopitsa.)

¹¹ Endambi eyo ukendibya ukalabya obuli yenga. Lengekanaya oko syosaha esyo ukendibya ukalabya obuli yenga ukaya ekalasi, ukasoma, n’erikola ebyo balya kuha ekalasi eby’eriyakolera eka. Unemwenditasyabya n’endambi y’eribya ukakola emyatsi yaghu y’obunya-kirimu y’obuli kiro? (Flp. 1:10) Unemwenditasyabya n’endambi y’eribya ukakola emyatsi eyo usabirwe omo kihanda? Akalasi kaghu kanemwendibya kakakuluhya kutsibu erihika oko kika iwataluka eriteghekania emihindano n’eriyighisya eBiblia? Ekyo kyo kyahikira Jeroz owe Ende. Akabugha ati: “Munatsuka eribula endambi y’emyatsi y’obunya-kirimu. Ndambi silebe ingabula oko mihindano. Munabya nabiyikutako, munalangira ngoko akalasi ako kabya kakanilira endambi nene, n’akaghala kanene.” Aliwe hane ehindi hilasi ehiterya ndambi nene, kandi ehitesaba erikolera eyindi mibiiri y’akalasi y’eka. Ng’eky’erileberyako, Rabeca we Mozambike, atsemire busana n’akalasi oko asombola. Akabugha ati: “Obuli kiro itukasoma omo syosaha ibiri sisa, ekyo mukyaniwatikya erilola embere n’omubiiri w’obupainia bw’omughulu wosi.”

12. Ni mabulyo wahi agho omundu atolere iniayibulya atoke erikolesya endambi yiwe yo ndeke akasoma? (Omughambuli 12:1)

¹² Omughulu ogho kalasi kakendisyabugha. Ulengekanaye oko misi kutse oko myaka eyo ukendisyabugha ukakwama akalasi ako. Wamabikwama akalasi ako, unemwendibya iwamakolesya endambi yaghu yo ndeke? (Efe. 5:15-17) Wamabya ighuli mulwana, akalasi aka kanemwendikuwatikya eriha Yehova y’ekyuwene, kwa muhwa erikola omubiiri w’omughulu wosi ighukine mulwana? (Soma Omughambuli 12:1.) Hane ehilasi hy’erisoma oko mughulu muke ehiri ng’akalasi ako wanzire eriyasoma? Ng’eky’erileberyako, hane ehilasi ehikasomawa omo mughulu muke kandi ehikasaba franga nge kulenga e iniversite. Mario we Shili, akabugha ati: “Munasombola erisoma omo myaka ibiri akalasi ke teknike akatasaba franga nene nge iniversite. Oko yenga, ingaya ekalasi omo biro bini bisa, ekyo mukyaniwatikya erikola omubiiri w’obupainia ininemusoma.”

13. Erikwamirira akalasi ko hali n’erihumirayo, lyangaluiramoki?

¹³ Eyo ukendiyasomera. Wanganabana akalasi akali hakuhi n’eka wenyu. Aliwe byangabya biti akalasi ako kamabibya hali n’ewenyu? Kutse byangabya biti kyamabikusaba erihumira ekalasi? Uminye ngoko erihumira ekalasi kyanganatsandya obwira bwaghu na Yehova, kutsibu-tsibu wamabya ighuli omo kyumba kighuma n’abandu abate n’obwikirirya obuli ng’obwaghu. (Misyo 22:3; 1 Kor. 15:33) Matias we Mozambike, mwasoma akalasi akakasaba esyofranga nene omo mwaka mughuma musa. Aliwe akayikubaya bomo. Busanaki? Akabugha ati: “Munahererya endambi yaghe yosi oko kalasi kundi kabya hali n’eka. Obuli kiro ingalengawako erikola emyatsi mibi. Nanzire eribwira abosi abanzire erisoma ngoko sikyuwene erikwamirira akalasi ko hali oko kihanda.” Mwali wetu we Risi akabugha ati: “Ingye munasighala eka n’ababuti baghe, munatahumira ekalasi eyo ngasomera. Ekyo mukyaleka inayihighula oko bitsibu bingyi.” Nibya wanganabya ukasomera oko enternete ighune n’eka.

14. Akanuni akali omo Luka 14:28, kangakuwatikya kati omughulu ukayisogha erilolya akalasi k’embere?

¹⁴ Kakasyalya franga singahi. Ehilasi hilebe hikalya franga nene, kutse hyanganalihwa n’eleta. Neryo, kyanganuwana erigha obufundi bulebe utoke eribana omubiiri isighutaherya franga nene. Aliwe omo biharo bingyi, erilolya akalasi k’embere kikasaba franga nene. Kandi kyanganakusaba eribya ukaliha esindi franga esite omo sy’akalasi, ng’eribya ukaliha omundu ow’eribya akasyakukangirirya eka utoke eribya n’obutoki bulebe. Ehilasi hingyi hikaleka abakolo ibabyamo amadeni agho bakendisyaliha omo myaka mingyi. Adilson we Mozambike akayikubaya bomo busana n’akalasi ako asoma. Akabugha ati: “Omo myaka ini ininemusoma, sokulu na mukaka abo nabya nikire nabo isibalighula akalyo akatosire n’eribana ebyo balaghireko busana n’erinilihira akalasi.” Ukalengekania oko kalasi ako ukendisoma, yibulaye amabulyo ano: ‘Akalasi aka kakendirya franga singahi? Kinemwendikala oko kihanda kyaghe kutse okw’ingye eribya ngalihako? Hane akandi kalasi akaterya franga nene?’ (Soma Luka 14:28.) ‘Namabiyingirya omo madeni, kikendisyanisaba mughulu mungahi erilihagho? Omubiiri ogho ngendisyabana n’abibugha akalasi, anemwendisyaniwatikya eribana ebyo nilaghireko n’eriliha amadeni ayo?’​—Misyo 22:7.

15. Busanaki ni ky’amenge eritsuka walengekania oko mubiiri ogho wanganasyabana embere sy’eriyisogha nga unemwendisoma omuhanda mulebe w’akalasi?

¹⁵ Omubiiri ogho wanganasyabana. Ulengekanaye oko mihanda y’emibiiri eyiri eyo wikere, kutse eyiri eyo wanzire erisyayikala. Akalasi ako ukasoma lino, kanemwendisyakuwatikya eribana omubiiri? Ehilasi hilebe sihirikangiriraya ndeke obufundi obwangalawako omo mubiiri. Omo mwanya w’ekyo, hikahira omuwato okw’ikangirirya abandu emyatsi omo mwanya w’eribakangirirya amenge malebe awangabawatikya erikola omubiiri mulebe. (Kol. 2:8) Mwali wetu we India akabugha ati: “Akalasi kaghe mukataniwatikya eribya n’amenge w’erikola omubiiri. Ekyo mukyaleka inatabana omubiiri owalebirye akalasi ako nasoma.” Omo yindi nzira wanganigha erikola omubiiri mulebe, aliwe ihabya emibiiri mike eyileberye akalasi ako wasoma. Ng’eky’erileberyako, ye Sublime w’omo Afrika y’omo Kati akabugha ati mwasoma akalasi k’erikokotya ebyombo ebikaleta embeho kutse ekihuhania omo manyumba. Aliwe akabugha ati: “Eyo nabya nikere abandu bangyi ibakayikokoterayabyo, neryo mukyanikalako eribana omubiiri.”

16. Busanaki ni ky’omughaso erilengekania oko muhanda w’omubiiri ogho wanganasyabana wabibugha akalasi?

¹⁶ Ulengekanaye n’oko muhanda w’omubiiri ogho wanganasyabana. Unemwendisyatsemeragho? (Omug. 3:12, 13) Eyo wanganasyayakolera yisosire yiti? Kutse abandu abo ukendisyakola nabo bali n’emibere eyiri yiti? Omubiiri oyo anganasyakuhira omo bwiko, kutse akambuni ako ukasyakoleramo kakakola ekyosi-kyosi busana n’eriminyikala kutsibu? Kutse omubiiri oyo anganasyaleka iwabya ukahangya-hangya? Omubiiri owali ng’oyo anganasyabya akaliha singahi? Esyofranga esyo sinemwendisyabya sikakuwatikya eribana ebyo ulaghireko? Kinemwendisyakusaba erisoma akandi kalasi bakasyakuhigha oko mubiiri? Ekikulu oko byosi, omubiiri oyo anemwendisyakuwatikya erihira emyatsi y’Obwami y’embere? (Omug. 12:13) Oko kwenene, omughulu emibiiri ni mike, kikakala eribana omubiiri ogho wanzire. Aliwe wamabisombola ndeke akalasi ako ukendisyasoma, iwanganasyabana omubiiri ogho wanzire. Ng’eky’erileberyako, Tabitha we India mwayisogha eriyasoma omo misi 6 akalasi k’erisona. Akabugha ati: “Munayisogha nitya kundi omubiiri w’erisona anganiwatikirye eribya mupainia. Eby’erisona bikabya ibine mubanika. Omubiiri oyo akaniwatikaya eribya ngabindula eprograme yaghe. Kandi eritsuka omubiiri oyo sikirisaba franga nene.” Akalasi ako asoma kabirileka iniabana omubiiri owakamuwatikaya erilolya obupainia bw’embere.

17. (a) Omukristo angabana ati emyatsi eyo alaghireko atoke eriyisogha n’amenge oko kalasi ako angasoma? (b) Ni kanuni syahi sy’eBiblia esyo angakolesya atoke eriyisogha ndeke? ( Ulebaye akasanduku “ Esyokanuni sy’eBiblia esyo utolere erilengekaniako.”)

¹⁷ Omo mwatsi ono, twamabikania oko myatsi mingyi y’omughaso eyilebirye eritasyalolya akalasi k’embere. Wangabana ghuti emyatsi eyo ulaghireko eyangakuwatikya eriyisogha n’amenge? Wanganaminya bingyi ebilebirye akalasi ako wanzire erisoma wamabihika oko kalasi ako kutse wamabingira oko site ye enternete y’akalasi ako. Uyiteghereraye emibiiri eyanganasyabya wabibugha akalasi ako ukendisoma. Wanganabulya abandi ababiribugha akalasi ako ukasonda erisoma kutse abanemukola omubiiri ogho wanzire erisyakola. (Misyo 13:10) Wanganababulya uti, “Akalasi aka kutse omubiiri oyu biri na ndundi yahi kutse biri n’ebitsibu byahi?” Kanaya n’abandi abanemukolera Yehova n’obutseme. (Misyo 15:22) Ni kalasi kahi kutse ni mibiiri yahi eyo banganakukangania? Banganakukangania akalasi kutse omuhanda w’omubiiri ogho utewatalengekaniako.

18. Litolere itwibukaki?

¹⁸ Ngoko twamabigha, eritasyalolya akalasi k’embere kiwite endundi n’ebitsibu. Okw’ekyo, ni ky’omughaso erisaba n’erilengekania kutsibu embere sy’eriyisogha. Wibuke ngoko, eritasyalolya akalasi k’embere kyanganakuwatikya eribana omubiiri, n’eribana esyofranga esyangakuwatikya erisunga ebyo ulaghireko. Aliwe enzira nguma eyikatuwatikaya eribya n’obutseme ry’eribya n’obwira obuwene na Yehova. (Esy. 16:9, 11) Mughulu wosi Yehova akasulubirira abandu biwe, bangabya ibasomire kanene kutse isibasomire. (Ebr. 13:5) Neryo tubughe tutiki wamabya iwabiriyisogha eritasyalolya akalasi k’embere? Niki kyo kyangakuwatikya eribya ighune hakuhi na Yehova ukasoma? Tukendikania okw’ekyo omo mwatsi owakwamire.