Ukolesaye esyokanuni sy’eBiblia eribegherya obunya-mutima bwaghu

1-2. (a) Yehova mwaha Adamu na Eva bo kihembo kyahi? (b) Bangakanganirye bati ngoko bakatsemera ekihembo ekyo?

ESYONYAMA sikakola butsira erilengekania. Amamasine mangyi akakola omo nzira nyilebe kundi abirihirwamo ibikaleka iniakola atya. Aliwe abandu ko bate batya. Mutwabumbwa n’ekihembo ky’embaghane, ekihembo ekyo Abakristo bakatsemera kutsibu. Ekihembo ekyo, b’obwiranda bw’eriyisombolera, ni bugha ambu obutoki bw’eriyisogha n’obw’erisombola eby’erikola omo ngebe. EBiblia ikatubwira ngoko omulume w’erimbere, ye Adamu mwabumbwa omo kisosekanio ky’oMungu, kutse amamusosa. (Enz. 1:26, 27) Kundi Adamu na Eva babya bihangyikwa by’amenge, babya n’obutoki bw’eriyisogha ibibene-bene.

² Yehova mwatatondogholera Adamu na Eva b’ebyalayiro by’erikwama. Mwababwira lisa ati basughe ekihugho, babute abana, busulayekyo n’erisikya ehamuli yiwe y’erihiraho emipaka eyo batabya batolere erilabako. (Enz. 1:28; 2:16, 17) Adamu na Eva nga bakwama ebyalaghiro ebyo bahabawa bangakanganirye ko banzire Yehova, ko banzire erimutsemesya, kandi ko bakasima kutsibu busana n’obwiranda bw’eriyisombolera obo bahabawa na busana n’ebindu byosi ebyo Yehova ahabo.​—Misyo 23:15.

3. Adamu na Eva mubakolesya bati ekihembo kyabo ky’obwiranda bw’eriyisombolera?

³ EBiblia ikabugha yiti Adamu na Eva mubatakolesya ndeke obwiranda bwabo bw’eriyisombolera. Omo mwanya w’ekyo, mubayisogha eritendyowa Yehova. Eriyisogha lyabo eryo mulyakangania ngoko sibanzire Yehova aliwe ngoko bayanzire. (Enz. 3:1-7) Erihika na lino tunemwaghalwa busana n’eriyisogha muhanda eryo.​—Rom. 5:12.

4. (a) Ngoko kiri omo Abanya Galatia 6:5, itwe bosi litolere itwakolaki? (b) Ni kindi kihembo kyahi ekyo tukendikaniako omo mwatsi ono?

⁴ Munabwire engebe yetu yikalire kutsibu. Obuli kiro kikatusaba eriyisogha oko myatsi mingyi. (Soma Abanya Galatia 6:5.) Kyolobire eriyisogha oko mighuma y’oko myatsi eyo, aliwe oko yindi kikalire kutsibu. Nikwa, twangayisogha tuti omo nzira eyikenditsemesya Yehova? Ekikulu oko byosi, tutolere itwaminya ngoko tulaghire oko buwatikya bwa Yehova. (Misyo 16:3; Yer. 10:23) Yesu abya ahika-hikene, aliwe abya inianasi ngoko alaghire oko buwatikya bw’oMungu. (Ebr. 5:7) Kundi situhika-hikene, tulaghire oko busondoli bw’oMungu ko kutsibu kulenga ngoko Yesu abya alaghire kubo. Neryo tukanaye oko kindi kihembo Mungu atuha, ekyangatuwatikya eriyisogha ndeke. Ekihembo ekyo, b’obunya-mutima bwetu.

OBUNYA-MUTIMA NIKI?

5. (a) Obunya-mutima niki? (b) Obunya-mutima bukatuwatikaya buti? (Abanya Roma 2:14, 15)

⁵ Obunya-mutima b’obutoki obuli emwisi syetu obukatuwatikaya eriminya ekibuya n’ekibi. Nibya n’omundu oyutasiki oko mighambo y’oMungu anawite obunya-mutima. (2 Kor. 4:2) Obunya-mutima bwetu buli ng’omutsweri emwisi syetu oyo wanganatubwira ebyo akalengekanaya oko ebyo tulyakola nga ni bibuya kutse nga ni bibi. (Soma Abanya Roma 2:14, 15.) Obunya-mutima bwetu bwanganatukunga oko ekyo tunasi ngoko ni kibi. Kandi bwanganatukuna erikola ekyo tunasi ngoko kyuwene. (1 Sam. 26:8-11) Kundi tuwite obwiranda bw’eriyisombolera, ekyo si bugha ambu Yehova akatsemera eriyisogha ryosi eryo tukakola. Litolere obunya-mutima bwetu ibwatuwatikya eriminya erisighana eriri omo kati-kati k’eriyisogha eryuwene n’erituwene.

6. Obunya-mutima bwetu buli n’olubanza lwahi?

⁶ Aliwe, obunya-mutima bwetu buli n’olubanza. Kusangwa situhika-hikene, obunya-mutima bwetu nabo sibuhika-hikene. Ekihanda ekyo tukalwiramo, ngoko twakula kutse esyongumbu syetu nyibi byanganatsandya obunya-mutima bwetu. EBiblia ikabugha yiti obunya-mutima bwanganabya isibuwatire, bwanganabya isibw’erire, bwanganabya ng’engolu y’ekironda eky’omundu akwa busana n’erihisibwa omo kyuma ekihuhire. (1 Kor. 8:12; Tito 1:15; 1 Tim. 4:2; Ebr. 10:22) Obunya-mutima obuli ng’obo sibwangasyatuwatikya eriyisogha ndeke. Buli ng’ekilo ekyabirileghukala. Litolere ikyalewa ndeke. Okw’ekyo, litolere itwakola kutsibu obunya-mutima bwetu bubye ibunuwene. (1 Pet. 3:16) Twangakola ekyo kyo tuti?

NGOKO TWANGABEGHERYA OBUNYA-MUTIMA BWETU

7-8. (a) Niki kyo kikendituwatikya eribegherya ndeke obunya-mutima bwetu? (b) Esyokanuni sy’eBiblia syanganatusondola siti? Teka eky’erileberyako. (Ulebaye n’epitsa.)

⁷ Twangabegherya tuti obunya-mutima bwetu? Litolere itwabya tukasoma eBiblia y’obuli kiro n’erigha amalengekania wa Yehova oko kibuya n’ekibi. Erigha emighambo y’oMungu kikendituwatikya eriminya amalengekania wiwe. Aliwe ngoko tulyalangira omo mwatsi owalyatangirira, emighambo milebe yanganakolesibwa omo mibere milebe misa. Busana n’ekyo, tutolere itwasondekania esyokanuni, kundi isyo sikatuwatikaya eriminya amalengekania wa Yehova kandi ngoko akayowa oko mwatsi mulebe omo syonzira nyingyi mbiriri-mbiriri.​—Isa. 55:9.

⁸ Engebe yetu yanganasosekanibwa n’olughendo lw’omo mbwarara eyite esyondaki, kutse ebiminyikalo by’endaki. Eryuba n’esyongununu byanganatuwatikya eriminya eyo litolere itwalolera tutoke erihika eyo tukaya. Aliwe akarte k’ekiharo ekyo kanganatuwatikya eriminya bweghu-bweghu eyiri ebitwa kutse esyonyusi. Akarte akali ng’ako kanganatuwatikya eriminya ngoko tune omo nzira eyuwene kutse nga twabirihera. Ekyo tukalandamirira omo ngebe yetu, ry’eritsemesya Yehova. EBiblia yiri ng’akarte akakatukanganaya enzira eyuwene eyo tutolere erilabamo. Twamabibya tukakolesya ebyo tukasoma omo Biblia, itwanganikirirya ngoko tune omo nzira eyuwene, kandi ngoko twanganahikira ekyo tukalandamirira, ni bugha ambu eritsemesya Yehova mughulu wosi.

9. Ngoko kiri omo Abanya Roma 9:1 ni kindi kyahi ekyangatuwatikya eribegherya ndeke obunya-mutima bwetu?

⁹ Eribegherya obunya-mutima bwetu bo ndeke, tulaghire oko kirimu kibuyirire ky’oMungu. (Soma Abanya Roma 9:1.) Ekirimu kibuyirire kikatuwatikaya eriminya amalengekania w’oMungu oko myatsi. Kandi kyanganatuhiramo omuhwa w’erikola emyatsi erikwamana n’erisonda rya Yehova. (Flp. 2:13) Aliwe, twangabana tuti obuwatikya bw’ekirimu kibuyirire kya Yehova?

10. Twangabana tuti obuwatikya bw’ekirimu kibuyirire? (Luka 11:10, 13)

¹⁰ Usabe ekirimu kibuyirire. (Soma Luka 11:10, 13.) Twanganayiketera ngoko Yehova akabya inianayiteghekire erituha ekirimu kiwe kibuyirire. (Yoh. 3:34) Akahakyo butsira buhemu abosi abakakwama obusondoli bwiwe. (Misyo 1:23; Yak. 1:5) Aliwe, ni kindi kyahi ekikendituwatikya eribegherya ndeke obunya-mutima bwetu?

11. (a) Ni mwatsi mukulu wahi ogho litolere itwakwamirira omo ngebe? (b) Busanaki litolere itwayitsopolya erilebya obunya-mutima bwetu nga bunabegheribwe ndeke kandi nga bunemukola ndeke?

¹¹ Mughulu wosi tubye tukayikasa eritsemesya Yehova. (Misyo 8:34, 35) Eritsemesya Yehova wo atolere iniabya mwatsi mukulu ogho tukakwamirira omo ngebe yetu. Twamabya tukibuka ekyo omo buli mwatsi ogho tukalabamo omo ngebe yetu, ekyo ikyanganatuwatikya eribegherya ndeke obunya-mutima bwetu. Obunya-mutima bwetu bukendikola ndeke twamabilengekania ngoko Yehova akalengekanaya n’eriyiteghererya ngoko akayowa. Eriminya ngoko engebe yikalire lino, kikaleka itwaminya ngoko ni ky’omughaso eribegherya ndeke obunya-mutima bwetu. Kangyi-kangyi, tukayisogha oko myatsi eyo eBiblia yitekanayako. Ng’eky’erileberyako, erisombola eby’eriyitsemesyamo, omubiiri w’erikola, akalasi k’erisoma, kutse abandu abo tukendibya tukalabya nabo endambi. Neryo twangaminya tuti eriyisogha lyetu oko myatsi eyo nga linemutsemesya Yehova?​—2 Kor. 1:12.

12. Niki kyo kikendikuwatikya eriminya obunya-mutima bwaghu nga bunemukusondola omo nzira eyuwene? (Abanya Efeso 5:10)

¹² Ubye ukalengekania kutsibu oko ebyo ukasoma omo Kinywa ky’oMungu. (Esy. 49:3) Omughulu ukasoma eBiblia, usondekanaye esyokanuni esyangakuwatikya eriminya amalengekania wa Yehova. (Soma Abanya Efeso 5:10.) Ekyo kikendikuwatikya eriminya obunya-mutima bwaghu nga bunemukuwatikya eriyisogha ndeke oko syombanza silebe. (Misyo 2:4-9, 11-13) Esyokanuni esyo sikendikuwatikya eritasyuwania obunya-mutima bwaghu n’erikuwatikya erikola ebyo Yehova anzire iwakola.​—Ebr. 5:14.

13. Situtolere erikolaki? Teka eky’erileberyako.

¹³ Isiwayisogha neryo ibwa iwasondekania esyokanuni esilighirene n’eriyisogha ryaghu. Isitwabya ng’Abaisraeli abasighala omo kihugho kye Yuda enyuma sy’eritoghotibwa rye Yerusalema oko 607 E.M.W. Mubabwira Yeremia bati: “Yehova oMungu waghu atukanganaye enzira eyo tutolere itwalabamo n’ebyo tutolere itwakola.” (Yer. 42:3-6) Aliwe, babya ibabiriyisogha ekyo bakendikola. Omughulu batabya bakatsemera obusondoli bwa Yehova, ibakamakirira ebyo balue ibabiriyisogha. Ekyo ikikaluiramo ebitsibu. (Yer. 42:19-22; 43:1, 2, 4) Neryo omughulu tukayisogha, litolere itwasondekania esyokanuni sy’eBiblia esikakanganaya amalengekania wa Yehova, neryo itwakola erikwamana nasyo.

14. Busanaki litolere itwakolesya esyokanuni sy’eBiblia omughulu tukayisogha?

¹⁴ Eriyisogha lyaghu libye likaseghemera esyokanuni sy’eBiblia. (Mat. 7:24-29; Yak. 1:23-25) Omughulu eriyisogha lyetu likaseghemera esyokanuni sy’eBiblia tukalighira ekirimu kibuyirire eritusondola. Ekyo kikaleka Yehova inialola embere erituha ekirimu kiwe. (Mib. 5:32) Aliwe twamatendikwama obusondoli bw’ekirimu kya Yehova ‘itwanganitakyo obulighe’ kutse itwalwa nakyo. (Efe. 4:30; Isa. 63:10; Mib. 7:51) Nibya Yehova inianganatulusyako ekirimu kiwe. (Esy. 51:11; 1 Tes. 5:19) Ibwa ekyo ikikendibya kibi kutsibu kundi tulaghire oko butoki n’akaghala ebikalua oko kirimu kibuyirire.​—Efe. 3:16.

NGOKO WANGABANA OMO BIBLIA MW’ESYOKANUNI ESYANGAKUWATIKYA

15-16. (a) Twangabana tuti esyokanuni sy’eBiblia? (b) Ni kanuni syahi sy’eBiblia esyangawatikya omwigha waghu erileka erifuta etaba?

¹⁵ Ubye ukakolesya ebyombo by’erighiramo. Embere sy’erikolesya esyokanuni sy’eBiblia, litolere itwaminya nga twangabanasyo tuti omo Masako. Ng’eky’erileberyako, kyanganakala oko mwigha waghu eriminya busanaki ni kibi erifuta etaba. Anganabugha ati: ‘Erifuta etaba sikihandikire omo Biblia. Neryo twangaminya tuti ngoko erifuta etaba ni kibi?’ Neryo wanganamuwatikya ghuti eribana esyokanuni sy’eBiblia, esyangamuwatikya eriminya ngoko erifuta etaba ni kibi? Ekyombo kighuma ekyangamuwatikya ky’ekitabu Msaada Wakutafuta Habari Kwa Ajili Ya Mashahidi wa Yehova. Wanganamukangania ahali omutwe “Tumbako na Sigara.” Aho anganalangiraho omwatsi owali n’omutwe “Mawazo Ya Mungu Juu Ya Kuvuta Tumbako?” (Ulebaye Akaleberyo k’Omuteya, k’ekiro 1 Omwisi 6, 2014.) Akasoma omwatsi oyo, akendisungamo amasako wahi n’esyokanuni syahi?

¹⁶ Tulebaye esyokanuni itano esikanibweko omo mwatsi oyo. (1) Isitwabya bakobe b’ekindu ekyangakolya oko luholo. (Rom. 6:16) (2) Litolere itwayihighula oko kindu kyosi-kyosi ekyangatsandya omubiri wetu. (2 Kor. 7:1) (3) Yehova anzire itwamukolera n’enafsi yetu yosi. (Mat. 22:37) (4) Ebyo tukakola sibitolere bikahutalya abandi. (Mat. 22:39; 1 Kor. 10:24) (5) Yehova anganatuha akaghala k’erikola ebyuwene. (Flp. 4:13) Neryo nomo erifuta etaba sikikanibweko burora-rora omo Biblia, esyokanuni esyo tukabanamo syanganawatikya omwigha waghu eriminya amalengekania wa Yehova.

17. Omulwana n’omumbesa abanemuteghekania endwa, bangabana bati esyokanuni sy’eBiblia esyangabawatikya?

¹⁷ Omulwana n’omumbesa abanemuteghekania endwa yabo, bangabana bati esyokanuni sy’eBiblia esyangabawatikya eriyisogha ndeke? Kandi ekitabu, Mwongozo wa Utafiti kyanganabawatikya. Ahali omutwe “Arusi na Karamu za Arusi,” hali emyatsi mingyi eyirimo esyokanuni sy’eBiblia. Tulebaye esyokanuni sita esyo abakateghekanaya endwa banganalengekaniako. (1) Litolere emyatsi yosi eyikendilabika omo ndwa iyaha Yehova y’olukengerwa. (1 Kor. 10:31, 32) (2) Esyongyimba syetu litolere isyatolera, isyabya n’olulengo, kandi isisyalabayaho kateho. (1 Tim. 2:9; 1 Pet. 3:3, 4) (3) Isitwigha abandu b’omo kihugho kya Sitani omw’ikangania ebyo tuwiteko. (Yoh. 17:14; Yak. 1:27; 1 Yoh. 2:15, 16) (4) Emyatsi yosi yitolere iyakoleka omo butondeke. (1 Kor. 14:40) (5) Efete siyitolere ikabyamo obwabu bunene kutsibu. (Gal. 5:21) (6) Litolere ihabya omundu oyukayiteghereraya emyatsi nga yinemulaba ndeke.​—Yoh. 2:8, 9.

18-19. (a) Ni kindi kyombo kyahi ekyangatuwatikya? (b) Ni kanuni syahi esyo tukabana omo byombo ebyo esyangatuwatikya eriyisogha ndeke omughulu hamabya ebisendebele? (Ulebaye akasanduku “Ngoko wangabana esyokanuni omo Biblia.”)

¹⁸ Ekindi kyombo ekyabiriwatikya abandu bangyi ky’ekitabu Amasako w’erikolesya omo ngebe y’Ekikristo. Ekitabu eki kirimo amasako awakakanaya oko myatsi mingyi. Wamabisombola omwatsi mughuma ighukendilw’iwalangira amabulyo mangyi n’amasako awakendikuwatikya erilangira esyokanuni sy’eBiblia. Ng’eky’erileberyako, Omukritso anganayibulya ng’anatolere eriya oko kisendebele kilebe. Amabiya ahali omutwe “Ebisendebele,” iniakendisungaho akatswe kake “Ebisendebele ebyo Bakristo bangasangirako.”

¹⁹ Tulebaye emyatsi milebe eyiri omo katswe ako: “Busanaki ni kibi erisangira oko bisendebele ebihambene n’ebisomo by’amabehi? (1 Kor. 10:21; 2 Kor. 6:14-18; Efe. 5:10, 11).” Omwatsi oyo akakanaya oko bisendebele bilebe ebituwene. Ahali omutwe “Ebisendebele busana n’ekihugho kilebe,” hali esyokanuni esyo Omukristo anganakolesya omughulu hamabya eryibuka ehistoria y’ekipolitike, eryibuka amalwa w’ekihugho, kutse erisangira oko bisendebele ebikaha abandu b’olukengerwa olutolere Yehova musa. Tukasima kutsibu endondeka ya Yehova kundi ikatuha ebyombo ebikatuwatikaya eribegherya obunya-mutima bwetu bo ndeke!

UKANGANAYE NGOKO UNAWITE OBUNYA-MUTIMA OBUBEGHERIBWE NDEKE

20. Twangakangania tuti ngoko twabiribegherya ndeke obunya-mutima bwetu?

²⁰ Tukatsemera ekihembo ky’obwiranda bw’eriyisombolera. Aliwe kandi tunasi ngoko litolere itwabegherya ndeke obunya-mutima bwetu tutoke erikolesya ndeke obwiranda bwetu bw’eriyisombolera. Obunya-mutima obubegheribwe ndeke bukendileka itwayisogha omo nzira eyikendiletera Yehova y’olukengerwa n’erikola erikwamana n’erisonda liwe. Eritoka erikola tutya, tulaghire oko kirimu kibuyirire kya Yehova. Neryo litolere itwalola embere erisabakyo n’erikola erikwamana n’obusondoli bwakyo. Kandi esyokanuni sy’eBiblia sikendituwatikya eribegherya obunya-mutima bwetu. Neryo twamabiyikasa erikolesya ndeke ebihembo ebi, itukendiyilangirira akaghala k’Ekinywa ky’oMungu omo ngebe yetu.​—2 Tim. 3:16, 17; Ebr. 4:12.