Ekitabu kya Yobu kyanganakuwatikya omughulu uli omo maligho

1-2. Erisoma ekitabu kya Yobu kyanganatuwatikya eriminya emyatsi yahi?

Muwanasomire ekitabu kya Yobu kyo lino-lino? Ekitabu eki nomo kyanahandikawa hamabilaba emyaka 3 500, kiri omo kati-kati k’ebitabu ebyo abandu bakatsemera kutsibu. Abandu bangyi bakabya balangira ebinywa ebiri omo kitabu eki, ebinywa ebyolobire, ebyowikire kandi ebikatula oko mutima, bakapipa omuhandiki w’ekitabu eki. Musa yo wahandika ekitabu eki; aliwe ebinywa ebirimo si biwe ni bya Yehova Mungu.​—2 Tim. 3:16.

² Ekitabu kya Yobu ni ky’omughaso munene omo Biblia. Busanaki? Omughuma w’oko myatsi eyikaleka ikyabya ky’omughaso munene ni busana kirimo omwatsi owalebirye ebihangyikwa byosi ebiwite obwenge, ni bugha ambu eriyira erina ly’oMungu mo libuyirire. N’ekindi, kikatukangiriraya oko mibere ya Yehova eyuwene kutsibu, ng’olwanzo, amenge, obulingirirania n’akaghala. Eky’erileberyako, ekitabu kya Yobu kikahula Yehova mo “Mutoki w’Ebyosi” ngendo nyingyi kulenga ebindi bitabu. Ekinywa ekyo kikabanikamo ngendo 31. Ekitabu kya Yobu kikasubiraya oko mabulyo agho abandu bangyi bakayibulaya, ng’eribulyo lino erikinakenderaya abandu munabwire: Ekikaleka oMungu inyalekerera amaligho niki?

3. Ekitabu kya Yobu kyangatuwatikya kiti?

³ Omundu amabimana oko kitwa, akalangira ndeke ebimutimbireko. Ekitabu kya Yobu nakyo ko kine ng’ekitwa. Kikatuwatikaya eribya n’amalengekenia aghuwene oko maligho awakatuhikira omo ngebe, ni bugha ambu kikatuwatikaya erilangira amaligho ngoko Yehova akalangiragho. Tulebaye ekitabu kya Yobu nga kyangatuwatikya kiti omughulu tukalaba omo maligho. Tukendilangira omwatsi wa Yobu ng’angawatikirye Abaisraeli bo ati, netu ng’angatuwatikya ati munabwire. Kandi tukendilangira nga twangakolesya tuti omwatsi wa Yobu eriwatikya abandi.

OMUNGU AMALEKA YOBU AGHALAWE

4. Yobu abya asighene ati n’Abaisraeli omughulu babya e Misri?

⁴ Omughulu Abaisraeli babya bakaghalwa omo bukobe e Misri, omo kihugho kye Uzi yabya yikere omulume oyukahulawa mo Yobu. Kitokekene ekihugho kye Uzi kyabya oko luhande lw’eyo eryuba likasira lw’Ekihugho Ekyalaghawa n’ebwanga oluhande lw’endata lwe Arabia. Omughulu Abaisraeli babya e Misri, abaghuma ba kubo mubatsuka eriramya esyosanamu. Yobu iye syabya ng’abo. Iye abya akakolera Yehova butaleghula. (Yos. 24:14; Eze. 20:8) Yehova mwabugha oko Yobu ati: “Oko kihugho, sikuli omundu oyuli ng’aye.”a (Yobu 1:8) Yobu abya kikunguli kandi yo wabya mulume oyusikibwe kutsibu omo kiharo ekyo. (Yobu 1:3) Ahate eritika-tika, Sitani inyakahitana kutsibu akalangira omulume oyukumayire atya n’oyusikibwe kutsibu akakolera Yehova butaleghula!

5. Ekyaleka Yehova inyaleka Yobu ahikirawe n’amaligho niki? (Yobu 1:20-22; 2:9, 10)

⁵ Sitani mwabugha ati Yobu amabihikirwa n’amaligho, inyakendileka erikolera Yehova. (Yobu 1:7-11; 2:2-5) Yehova abya anzire Yobu yo kutsibu. Aliwe Sitani mwabugha-bugha oko Yobu kw’emyatsi. Neryo Yehova mwaleka Sitani alenge oko Yobu atoke erikangania ebyo akabugha nga nina by’ekwenene kutse iyehe. (Yobu 1:12-19; 2:6-8) Sitani mwabugha oko Yobu kw’ebihangulo biwe byosi, amita n’abana biwe 10. Kandi mwamughusako obukoni obulumire kutsibu, amalasako ebimata eritsuka oko mutwe erihika oko bisando. Nomo sitani anamuletera amaligho wosi aya, Yobu mwataleka eribya mundu oyuluyirirene embere sya Yehova. (Soma Yobu 1:20-22; 2:9, 10.) Endambi muyahika Yehova amalamya Yobu, amamusubulirya obuteke bwiwe n’erikumayira liwe. Kandi mwamuha abandi bana 10. N’ekindi, omo nzira y’ekitiko-tiko, Yehova mwongerya engebe ya Yobu, amabyaho omo myaka 140, neryo mwalangira oko bizazi biwe bini. (Yobu 42:10-13, 16) Hatya tulebaye omwatsi oyu ng’angawatikirye ati abandu b’omo biro bya kera, netu ng’angatuwatikya ati munabwire.

6. Eriminya omwatsi wa Yobu kyanganabya imukyawatikya Abaisraeli bo kiti? (Ulebaye n’epitsa.)

⁶ Ngoko omwatsi wa Yobu angawatikirye Abaisraeli. E Misri amaisa abya akalire oko Baisraeli. Ng’eky’erileberyako, ye Yosua na Kalebu mubalabya amaisa wabo w’omo bulwana omo bukobe. Kandi mubaghanga-ghanga omo mbwarara omo miaka 40 busana n’amakosa w’abandi Baisraeli. Aliwe ibo mubatakola oko makosa ayo. Abaisraeli bamabya imubaminya omwatsi owakanirye oko maligho wa Yobu n’ebyamuhikira omo ngebe yiwe, ahate eritika-tika, ekyo mukyabawatikya; kyamawatikya n’abandi Baisraeli b’omo bizazi by’enyuma syabo eriminya kwenene oyukaleta amaligho nga nindi. N’ekindi, omwatsi oyo anganabya imwabawatikya eriminya ekikaleka oMungu inyalekerera amaligho nga niki n’eriminya ngoko oMungu akatsema kutsibu omughulu abandu bakayikasa eribya abaluyirirene n’eribya bataleghula okw’iye.

7-8. Ekitabu kya Yobu kyangatuwatikya kiti omughulu tukahikirawa n’amaligho? Teka eky’erileberyako.

⁷ Ngoko omwatsi wa Yobu angatuwatikya. Eky’obulighe, abandu bangyi babirileka erikirirya ngoko oMungu ane. Kandi bakatika-tika ng’anatsomene abandu. Bikabya bitya kundi sibasi ekikaleka oMungu inyalekerera amaligho. Tukanaye oko Hazelb owe Rwanda. Omughulu abya inyakine mumbesa, abya inyikirirye oMungu. Aliwe emyatsi mingyi mibi muyamuhikira. Ababuti biwe mubatwa endwa, neryo mama wiwe mwatahibwa n’oghundi mulume. N’omulume oyo mwaghalya Hazel yo kutsibu. Kandi omughulu Hazel abya omo myaka y’omusuko, omulume mulebe mwamubaka. Hazel mwaya oko kisomo kyabo akayasondya erikiranibwa, aliwe mwatabanayo erikiranibwa lyosi-lyosi. Enyuma sy’omughulu mulebe, Hazel mwahandika ebinywa ebyo akendibwira oMungu omo musabe. Mwahandika ati: “Mungu, nganakusaba, kandi ngayikasa erikola ebyuwene, aliwe ukaniliha ekibi oko kibuya. Eryo lino ngendyumbya erikukolera. Ngendibya ngakola ekyosi-kyosi ekyanganiletera obutseme.” Nga Hazel, abandu bangyi babirikangiriribwa amabehi oko Mungu, neryo bakalengekenaya bati oMungu yukabaletera amaligho. Tukayowa muhanda kutsibu erilangira ngoko abandu bangyi sibasi ekwenene oko Mungu, neryo tukanza eribawatikya.

⁸ Aliwe itwe, erigha omwatsi awali omo kitabu kya Yobu kyabirituwatikya eriminya ngoko oMungu yuteleta amaligho, aliwe ni Sitani. Kandi twabirigha ngoko situtolere erilengekania tuti omundu amabihikirwa n’amaligho, aho akabya inyakasuyirawa busana n’ebibi ebyo abirikola. EBiblia ikatubwira yiti: “Emighulu eyikalire n’emyatsi eyo omundu atayilindirireko” yanganahikira omundu wosi-wosi oko ndambi yosi-yosi. (Omug. 9:11; Yobu 4:1, 8) Kandi twabirigha ngoko omughulu tukayiyinaya butsira erileghula, tukaha Yehova eky’erisubirya oko ebyo Sitani abugha. Ekyo kikawatikaya erilwira oko rina lya Yehova. (Yobu 2:3; Misyo 27:11) Tukasima kutsibu eribya eBiblia iyabirituwatikya erigha emyatsi eyi, kundi lino twabiriminya ekikaleka amaligho inyatuhikira, inyahikira n’abandi abo twanzire. Hazel mwatsuka erigha eBiblia n’Abimiri ba Yehova. Neryo mwaminya ngoko oMungu yuteletera abandu b’amaligho. Akabugha ati: “Munatasyasaba oMungu, namamubwira ebyosi ebiri oko mutima. Munabwira Yehova niti omughulu namubwira niti ngendileka erimukolera, oko kwenene si bugha ambu nabya nianzire erikola nitya. Ekyaleka inabugha nitya ni busana nabya isinimwasi ndeke. Lino nabiriminya ngoko Yehova anianzire. Lino nitsemire.” Tukasima kutsibu kundi twabiriminya ekikaleka oMungu inialekerera amaligho! Hatya, tulebaye omwatsi wa Yobu ng’angawatikya obuli mughuma w’okw’itwe y’ati omughulu akahikirawa n’amaligho.

NGOKO OMWATSI WA YOBU ANGATUWATIKYA ERIYIYINIA

9. Kanaya Yobu ng’abya omo mibere yahi omughulu abya ikere omw’ibu. (Yakobo 5:11)

⁹ Terilengekenia oko maghali agho Yobu abyamo. Abya inyikere omw’ibu, omubiri wiwe inyoswireko ebimata, kandi iniali omo bulumi bunene. Engobi y’omubiri wiwe yabya iyabiritsanda busana n’obukoni kandi iniabiribonda kutsibu. Yobu abya isyakiwite akaghala. Mwikala ahisi amabya akayihala omo kihasa. Kandi mwabera eribya akayilungumula busana n’amaghali wiwe. Yobu mwalola embere eriyiyinia omo maligho. Aliwe eritomeka okw’ekyo, mwataleka eribya mutaleghula oko Yehova. (Soma Yakobo 5:11.) Ekyamuwatikaya erisighala mutaleghula niki?

10. Niki kyo kikakanganaya ngoko Yobu abya akakania na Yehova bweghu-bweghu? Kanaya.

¹⁰ Yobu mwakingulira Yehova y’omutima wiwe. (Yobu 10:1, 2; 16:20) Ng’eky’erileberyako, esura y’akasatu ikakanganaya ngoko Yobu mwayowa muhanda kutsibu busana n’emyatsi mibi eyamuhikira. Yobu mwabya akalengekenia ati Yehova yukamuletera emyatsi mibi eyo. Omughulu abya akakania n’abira biwe basatu, abira biwe abo mubabugha kangyi-kangyi bati oMungu akamusuyira busana n’amalolo wiwe. Aliwe Yobu iye mwalola embere eribugha ati syangaleghula oko Mungu. Ebinywa bilebe ebyo Yobu abugha bikakanganaya ngoko, oko ndambi silebe mwalangira ng’atunganene kulenga oMungu. (Yobu 10:1-3; 32:1, 2; 35:1, 2) Nomo byanabya bitya, Yobu mwaligha ngoko omw’isonda eriyilwirako, muhanabya endambi amabugha “butsira erilengekenia.” (Yobu 6:3, 26) Esura ye 31, ikakanganaya ngoko Yobu mwanza ati oMungu amusubiraye n’erimukangania ngoko syabya atolere erisuyirwa. (Yobu 31:35) Aliwe Yobu syabya atolere erihatikana oMungu ati amubwire ekikaleka iniaghalwa nga niki.

11. Omughulu Yobu abugha ati ni mundu oyuluyirirene, Yehova mwakolaki?

¹¹ Twamabitasyalengekenia oko myatsi ko ndeke, itukendilangira ngoko ekyaleka Yobu iniabugha na Yehova omo nzira eyo, ni busana abya n’obwira obuwatire haghuma naye. Kandi abya ikirirye ngoko Yehova syendibula erilangira ngoko aluyirirene. Yehova mwabya abisala asubirya Yobu, omulenge akasira omo kihunga, Yehova mwatakania oko ebyabya bikaleka Yobu iniaghalwa kutse nibya mwatatsweba Yobu busana n’eribugha ebyabya oko mutima wiwe kutse busana n’eriyilwirako ati syaliko lubanza. Omo mwanya w’ekyo, Yehova mwakangirirya Yobu erilengekania omo nzira eyuwene ngoko baba anganakangirirya omwana wiwe oyo anzire. N’eyo yo yabya nzira eyuwene ey’eriwatikya Yobu. Neryo ekyo mukyaleka Yobu inyayikehya, amaligha ngoko asi myatsi mike kandi ngoko mwabugha kitya-kitya. (Yobu 31:6; 40:4, 5; 42:1-6) Omwatsi oyu angawatikirye ati abandu b’omo biro bya kera netu angatuwatikya ati munabwire?

12. Omwatsi wa Yobu anganabya imwawatikya Abaisraeli bo ati?

¹² Ngoko omwatsi oyu angawatikirye Abaisraeli. Ebyahikira Yobu byanganawatikirye Abaisraeli erigha emyatsi mingyi. Twaterikania oko Musa. Si kyabya kyolo oko Musa erisondola Abaisraeli. Ngendo nyingyi, ibakayisamambula oko Yehova. Neryo ekyo ikikabuna Musa yo mutima kutsibu. Omughulu emyatsi eyikalire yabya ikahika, Abaisraeli ibakayilungumula oko Yehova. Musa iye syabya ng’abo, iye iniakasaba Yehova amuwatikaye omo mighulu eyikalire eyo. (Eril. 16:6-8; Migh. 11:10-14; 14:1-4, 11; 16:41, 49; 17:5) Kandi omwatsi wa Yobu anganabya imwawatikya Musa eriyiyinia omughulu Yehova amukunga. Eky’erileberyako, omughulu Abaisraeli babya omo kambi e Kadeshi, kitokekene omo mwaka wa 40 w’erighanga-ghanga lyabo omo mbwarara, Musa mwabugha “kitya-kitya omo minywa yiwe” kandi mwataha erina lya Yehova ly’olukengerwa. (Esy. 106:32, 33) N’ekyo mukyaleka Yehova iniatalighira Musa eriingira omo Kihugho Ekyalaghawa. (Ebih. 32:50-52) Erikungwa eryo lyanganabya imulyahitania Musa. Aliwe nomo byanabya bitya, omw’iyikehya mwalighalyo. Omwatsi wa Yobu angawatikirye n’Abaisraeli b’omo bindi bizazi eriyiyinia omo maligho awabahikira. Eribya bakalengekania oko mwatsi oyo, kyanganawatikirye Abaisraeli bataleghula eribya bakabwira Yehova ngoko bakayowa, n’eriyihighula oko malengekania w’eribugha bati batunganene kulenga Yehova. Kandi bendigha ngoko ni ky’omughaso ibabya bakayikehya n’eriligha erikunga lya Yehova.

13. Omwatsi wa Yobu angatuwatikya ati eriyiyinia? (Abaebrania 10:36)

¹³ Ngoko omwatsi wa Yobu angatuwatikya. Netu, itwe Bakristo, litolere itwabya tukayiyinia. (Soma Abaebrania 10:36.) Ng’eky’erileberyako, abaghuma b’omw’itwe banemwaghalwa kinya-mubiri kutse omo mutima, banemuhikirwa n’emyatsi eyikalire omo kihanda, eriholerwa kutse n’esindi mbanza esikalire. Oko sindi ndambi, ebyo abandi bakabugha kutse eritukolera byanganaleka ikyatukalako eriyiyinia. (Misyo 12:18) Aliwe ekitabu kya Yobu kikatukangiriraya ngoko omughulu tuli omo mibere eyiri ng’eyo, twanganabwira Yehova ngoko tukayowa itunikirirye ngoko akenditwowa. (1 Yoh. 5:14) Ngoko Yehova anakolera Yobu, netu syangatuhitanako twamabimubwira ngoko tukayowa omo musabe, nibya nomo twangabya nga twamabugha “butsira erilengekania.” Omo mwanya w’ekyo, Yehova iniakendituha akaghala n’amenge agho tulaghireko tutoke eriyiyinia. (2 Emy. 16:9; Yak. 1:5) Kandi kyamabitolera, anganatukunga ngoko anakolera Yobu. Ekitabu kya Yobu kyanganatasyatuwatikya eriyiyinia Yehova amabitukunga erilabira ekinywa kiwe, endondeka yiwe kutse abira betu abakulire bunya-kirimu. (Ebr. 12:5-7) Yobu mwabana endundi kundi mwayikehya n’eriligha erikungwa. Netu kutya, twamabiligha erikungwa, itukendibana endundi. (2 Kor. 13:11) Oko kwenene, ekitabu kya Yobu kyamatwighisya emyatsi mingyi y’omughaso! Neryo tulebaye nga twangakolesya omwatsi wa Yobu wo tuti eriwatikya abandi.

UKOLESAYE EKITABU KYA YOBU ERIWATIKYA ABANDI

14. Twanganakolesya enzira yahi erisubirya omundu oyukatubulaya ati, “Ekikaleka abandu ibaghalwa niki”?

¹⁴ Ukatula engulu mbuya, bane batakubulya abandu nga bakaghalawa busanaki? Muwasubirya utiki oko ribulyo eryo? Alinga muwakania oko mwatsi owali omo Biblia awakakanganaya ekyahuluka omo ririma lye Edeni. Kwa muhwa, muwatsuka erikangania ngoko ye Sitani, ekirimu kibi, mwabwira ababuti betu b’erimbere b’amabehi awaleka ibayisamambula oko Mungu. (Enz. 3:1-6) N’enyuma sy’aho, wanganabya imuwakangania ngoko Adamu na Eva babere bayisamambula, abandu mubatsuka eryaghalwa n’erihola. (Rom. 5:12) N’oko nduli, wanganabya imuwakangania ngoko oMungu anemuleka endambi yilabe erikangania ngoko Sitani ni mubehi, n’engulu mbuya itoke eritulwa eyikakanganaya ngoko omo biro ebikasa abandu bakenditasyabya abahika-hikene. (Erib. 21:3, 4) Eyo ni nzira eyuwene y’erisubirya oko ribulyo eryo kandi yanganawatikya abandu bangyi eriminya ekikaleka abandu ibaghalwa.

15. Twangakolesya ekitabu kya Yobu kyo tuti erisubirya omundu oyo wamatubulya abandu nga bakaghalawa busanaki? (Ulebaye n’esyopitsa.)

¹⁵ Eyindi nzira eyo wangakolesya erikangania omundu ekikaleka ihabya amaligho ry’erimukanirya oko mwatsi wa Yobu. Wanganatsuka erisima omundu uti, ‘wamabulya eribulyo eryuwene kabisa.’ Enyuma sy’aho, iwanganamubwira uti, omulume mutaleghula ye Yobu naye anabya akayibulya ekikaleka iniaghalwa nga niki. Nibya mwalengekania ati oMungu yukaleka iniaghalwa. (Yobu 7:17-21) Omundu oyo ukakanaya naye anganasweka eriminya ngoko abandi bandu nabo banabiriyibulya ekikaleka abandu ibaghalwa nga niki. Neryo omo menge, iwanganamubwira uti erilabira ekitabu kya Yobu tukalangira ngoko oMungu yo wataletera Yobu y’amaligho, aliwe ni Sitani. Sitani mwabugha ati abandu bakakolera oMungu busana n’endundi eyo bakabana, aliwe bamabyaghalwa ibakendimuleka. Iwanganatomekako uti oMungu yo wataletera Yobu y’amaligho aliwe mwaleka amaligho amuhikire. Omw’ikola atya, oMungu mwakangania ngoko ayiketere ngoko hane abandu bataleghula abanganakangania ngoko Sitani ni mubehi. Oko nduli, iwanganamubwira ngoko oMungu mwatsumula Yobu busana n’erisighala mutaleghula. Neryo kwesi, twanganakirania abandi omw’ibabwira ngoko Yehova yuteletera abandu b’amaligho.

16. Teka eky’erileberyako ekikakanganaya ngoko ekitabu kya Yobu kyanganawatikya omundu oyunemulaba omo maligho.

¹⁶ Tulebaye ngoko ekitabu kya Yobu kyawatikaya Mario. Kiro kighuma omo mwaka we 2021, mwali wetu mughuma abya akatulira erilabira etelefone. Omundu w’erimbere oyo abirikira ni Mario. Mwamusomera erisako lya Yeremia 29:11,12. Amamukangania ngoko oMungu akahulikirira emisabe yetu. Aliwe eritomeka okw’ekyo, abiritulagha n’ebiro ebikasa ebyuwene. Mwabulya Mario ng’ali n’amalengekania wahi oko risako eri; na Mario mwamubwira ngoko akabimubirikira inianemuhandika ebaruha, n’enyuma sy’aho inyayita. Akabugha ati: “Ninikirye oMungu, aliwe omo tututu eno nilue ininemuyibulya niti oMungu akina nitsomene kutse iyehe?” Mwali wetu mwabya abitasyamubirikira, mwakania oko Yobu n’amaligho awamuhikira. Mario mwayisogha erisoma ekitabu kyosi kya Yobu. Neryo mwali wetu mwamutumira e lien eyikakolaya oko Biblia​—Embindula y’ekihugho kihya-kihya. Emyatsi muyabya yiti enyuma sy’aho? Mario mwaligha erigha eBiblia kandi abya n’engumbu nene y’eriminya bingyi oko Mungu ow’olwanzo n’oyumutsomene.

17. Busanaki tukasima Yehova busana n’erihira ekitabu kya Yobu omo Kinywa kiwe ekyasondolawa n’ekirimu kiwe? (Yobu 34:12)

¹⁷ Kwenene, Ekinywa ky’oMungu kiwite akaghala k’eribindula esyongebe sy’abandu, nibya n’erikirania abanemulaba omo maligho. (Ebr. 4:12) Tukasima Yehova yo kutsibu kundi mwahandikisya omwatsi wa Yobu omo Kinywa kiwe ekyasondolawa n’ekirimu kiwe! (Yobu 19:23, 24) Ekitabu kya Yobu kikalw’ikyatubwira ndeke-ndeke kiti “oko kwenene oMungu syalikola omo bubi.” (Soma Yobu 34:12.) Kandi kikatukanganaya ekikaleka oMungu inialeka abandu baghalawe kandi nga twangayiyinia tuti oko maligho. N’ekindi, kikatuwatikaya erikirania abanemulaba omo maligho. Omo mwatsi owakwamire tukendisyalangira ekitabu kya Yobu nga kyangatuwatikya kiti omughulu tukateka amahano.