Ekitabu kya Yobu kyangakuwatikya kiti omughulu ukateka amahano?

1-2. Niki kyo kikendikangania ngoko ye Elihu n’abandi bira ba Yobu bamutsomene?

YOBU abya akumayire kutsibu busana n’obuteke bwiwe. Neryo omughulu aheraya obuli kindu, engulu muyayitwala ng’oluhindi omo kiharo ky’eyo abya ikere. Abalume basatu ababya basi Yobu, ye Elifazi, Bildadi na zofari, babere babyowa omwatsi oyo, mubahongoka, bamaya e Uzi eriyakirania Yobu. Nikwa babere bahika n’erilangira ekyabere, mubakukubala kutsibu.

² Terilengekania emyatsi nga muyabya yiti. Omo kikuhi, Yobu abya inyabiriherya hakuhi ebindu byosi by’obughuli ebyo abya awiteko. Esyombuli siwe, esyonde siwe, esyongamia siwe n’esyopunda siwe nyingyi musyitwa n’esindi syamibwa. Abangyi b’oko baghombe biwe mubitwa, n’abana biwe bosi enyumba muyabatererako bamahola. Ibwa eritasyatomeka n’okw’ebyo, Yobu mwahikako obukoni obukalire kutsibu. Omubiri wiwe wosi mwusulako ebimata. Abira basatu ba Yobu babere bahika, mubeya Yobu inyanikere omw’ibu kandi inyanemwaghalwa kutsibu. Neryo mubayiwata bati? Mubikala hakuhi na Yobu, aliwe nomo banalangira Yobu inyanemwaghalwa kutsibu mubabugha ebiro nga bye n’ebyo, ebiro saba butsira erimubwira ekyosi-kyosi. (Yobu 2:12, 13) Omulwana oyukahulawa mo Elihu, naye mwasa, amikalaho haghuma nabo. Oko nduli, Yobu mwatsuka eribugha. Mwatakira ekiro ekyo abutawamo nibya amayisabira n’oluholo. (Yobu 3:1-3, 11) Kilangirikire ndeke-ndeke ngoko Yobu abya alaghire oko buwatikya. Twanganaminya abalume aba kwenene-kwenene nga nina bira ba Yobu kutse nga banamutsomene erilabira ebyo bakendibugha n’enzira eyo bakendibibughamo. Neryo tulebaye nga mubayira bati.

3. Omo mwatsi ono tukendikania okuki?

³ Yehova mwasondola Musa erihandika ebyo abira basatu ba Yobu na Elihu babugha n’erikola. Kikaswekaya erilangira ngoko ebinywa bilebe by’oko ebyo Elifazi abugha, akabya nga bwirawabyo n’esyombinga. Aliwe ebinywa ebyo Elihu abugha ibyo byalua oko Yehova. (Yobu 4:12-16; 33:24, 25) Ekyo kyo kikaleka, omo kitabu kya Yobu imwabanika amahano aghuwene kutsibu, ibwa mukatasyabanika n’amatobo. Ekitabu kya Yobu kyanganatuwatikya omo myatsi mingyi. Omughuma w’oko myatsi eyo, kyanganatuwatikya omughulu tukateka erihano. Okw’itsuka, tukendikania oko ky’erileberyako ekituwene ky’abira basatu ba Yobu. Tukendilangirira kubo ebyo tutatolere eribugha n’erikola. Neryo enyuma sy’aho, tukendikania oko ky’erileberyako ekyuwene kya Elihu. Tukendikania oko myatsi ibiri eyo. Omwatsi w’abira basatu ba Yobu n’omwatsi wa Elihu. Omughulu tukendibya tukakania oko buli mwatsi tukendibya tukalangira omwatsi oyo ng’angawatikirye Abaisraeli bo ati, netu ng’angatuwatikya ati munabwire.

NGOKO ABIRA BASATU BA YOBU BAMUHANA

4. Abira basatu ba Yobu mubasa erisyamukirania, neryo ibwa ekyaleka ibataluka erimukirania niki? (Ulebaye n’epitsa.)

⁴ EBiblia ikabugha yiti abira basatu ba Yobu babere bowa amaligho wosi awabirimuhikira, mubasa “erisyawa oko Yobu n’erimukirania.” (Yobu 2:11) Aliwe mubataluka erikirania Yobu. Ekyaleka ibitaluka niki? Hali hakuhi myatsi isatu eyaleka. Ow’erimbere, mubatimya akatambi ak’eritsopolya emyatsi yo ndeke, neryo mubamakikirira amalengekania wabo awatuwene. Ng’eky’erileberyako, omw’iyiteba, mubalengekania bati Yobu akaghalawa atya busana n’erilolo eryo abirikola.a (Yobu 4:7; 11:14) Eky’akabiri, amangyi w’oko mahano agho baha Yobu mwatamuwatikya okuki nomo anabya akalangirika nga ni mahano w’amenge. N’ekindi mubabya bakabugha na Yobu kitya-kitya, n’ekyo mukyaleka omutima wa Yobu inialuma. (Yobu 13:12) Ng’eky’erileberyako, butsir’itsomana, Bildadi mwabugha esyongendo ibiri ati Yobu akayighangira omukania. (Yobu 8:2; 18:2) Kandi ihakanabya endambi abalume abo ibabugha butsira bulighe. Ng’eky’erileberyako Zofari mwasosekania Yobu ‘n’omundu w’omutwe owatemoki.’ (Yobu 11:12) Ow’akasatu, nomo batabya bakakaramira Yobu, aliwe kangyi-kangyi mubabya bakabugha ebitsumi n’emitububu. (Yobu 15:7-11) Ekyo mukyakangania ngoko sibabya basikirye Yobu kandi sibabya bamutsomene. Oko nduli, ekyo abalume aba babya batsomene kutsibu ry’erikangania ngoko Yobu abya inyabirikola erilolo neryo mubatamukirania kutse eriwatya obwikirirya bwiwe.

5. Amahano agho abira basatu ba Yobu bamuha mwaleka inyayowa ati?

⁵ Sikyangatuswekya erilangira ngoko amahano agho abira basatu ba Yobu bamuha mwataluiramo ebighuma ebyuwene. Mwaleka Yobu inyayowa muhanda kulenga embere. (Yobu 19:2) Kundi mubabera eribya bakabugha bati Yobu abirikola erilolo, twamalw’itwalangira ekyaleka Yobu inyabya akayilwirako. Ekyo mukyaleka Yobu inyabya akalengekenia omo nzira eyitatolere n’eribugha butsira erilengekania. (Yobu 6:3, 26) Ebyo abira basatu ba Yobu babugha byabya isibihambene n’amalengekenia wa Yehova kandi mubabya bakakolera Yobu butsira erimukwira obulighe. Neryo omo butaminya, mubaleka Sitani amabakolesya eribuna Yobu yo mutima. (Yobu 2:4, 6) Omwatsi oyu angawatikirye Abaisraeli bo ati netu angatuwatikya ati munabwire?

6. Abasyakulu b’omo Israeli bangighireki oko ky’erileberyako ekituwene ky’abira basatu ba Yobu?

⁶ Ngoko omwatsi oyo angawatikirye Abaisraeli. Omughulu Yehova aha Abaisraeli b’emighambo, mwasombola abalume ababegheribwe, ni bugha ambu abasyakulu, babye bakatswera abandu erikwamana n’esyokanuni siwe esitunganene n’eriwatikya abandu eribya bakakwama emighambo. (Ebih. 1:15-18; 27:1) Embere sy’eriteka erihano kutse erisoha omwatsi mulebe, kyabya kitolere abalume abo ibatsuka erihulikirira ndeke. (2 Emy. 19:6) Omo mwanya w’erilengekania bati babiryowa emyatsi yo ndeke, kyabya kitolere ibakola omurorotsyo. (Ebih. 19:18) Ababya bakateka amahano omo Israeli babya batolere ibayihighula oko mutsye w’eribya bakabugha omo bukali n’abandu abakasa aho bali bakasyaronda obuwatikya. Kundiki? Kundi eribugha omo buhitane kyabya ikyanganabuna omundu yo mutima neryo isyangasyabugha ebiri oko mutima wiwe. (Eril. 22:22-24) Erilengekania oko mwatsi wa Yobu kyanganawatikirye abasyakulu b’Abaisraeli eribya bakakola emyatsi eyo twamabikaniako eyi.

7. Omubiiri w’eriteka amahano omo Israeli abya wa bahi, n’omwatsi wa Yobu angawatikirye ati abakateka amahano? (Emisyo 27:9)

⁷ Omo Israeli eriteka amahano syabya mubiiri w’abasyakulu basa. Obuli Muisraeli abye mulere kutse mukulu, abye mulume kutse mukali, abya inyanganaha mulikyabo y’erihano atoke eribya n’obwira obuwene haghuma na Yehova kutse atoke eribindula emighendere yiwe. (Esy. 141:5) Abira b’ekwenene bakawatikanaya omo nzira eyo. Bakahana amahano butsira eribisa-bisa emyatsi. (Soma Emisyo 27:9.) Eribya bakalengekania oko ky’erileberyako ekituwene ky’abira basatu ba Yobu, kyanganawatikirirye Abaisraeli eriminya ekyo bate bangabugha n’ekyo bate bangakola omughulu bakateka erihano.

8. Ni myatsi yahi yo tutatolere erikola omughulu tukateka erihano? (Ulebaye n’esyopitsa.)

⁸ Ngoko omwatsi w’abira basatu ba Yobu angatuwatikya. Omughulu abaghala n’abali betu bakahikirawa n’amaligho, tukabya itunayiteghekire eribawatikya. Aliwe omughulu tukabawatikaya, litolere itwayikasa isitwabya ng’abira basatu ba Yobu. Eky’erimbere, isitwabya tukatswera luba-luba, embere sy’eriteka erihano litolere itwatsuka twalebya nga tunasi ekwenene oko mwatsi. Eky’akabiri, isitwabya tukateka amalengekania wetu ngoko Elifazi akola ngendo nyingyi. Omo mwanya w’ekyo, ngambe amahano wetu inyaseghemera oko fondasyo eyisikire, ni bugha ambu, Ekinywa ky’oMungu. (Yobu 4:8; 5:3, 27) Eky’akasatu, ngambe itwayihighula oko mutsye w’eribya tukabugha omo bukali kutse eribugha ebinywa ebikakanganaya ngoko situtsomene abo tukakanaya nabo. Wibuke ngoko Elifazi n’abalikyabo mubanabugha ebinywa bilebe by’ekwenene, nibya n’omukwenda Paulo mwanahula ebinywa byabo bilebe. (Tasyalebya Yobu 5:13 ne 1 Kor. 3:19.) Aliwe emyatsi mingyi y’oko eyo Elifazi n’abandi balikyabo babiri babugha oko Mungu siyabya y’ekwenene kandi muyahutalya Yobu. Neryo Yehova mwabugha ati ebyo babugha ni by’amabehi. (Yobu 42:7, 8) Amahano aghuwene, w’amahano awateleka n’ahake abandu ibalengekania bati Yehova syayitsomanire kutse awateleka abaghombe biwe ibalengekania bati syangabanza. Ino muleke tulebaye eky’erileberyako kya Elihu nga kyangatuwatikya kiti.

NGOKO ELIHU AHANA YOBU

9. Abira ba Yobu babere babibugha eribugha, busanaki Yobu abya inyakinalaghire oko buwatikya, na Yehova mwamuwatikya ati?

⁹ Yobu n’abira biwe basatu babere babibugha erikubisania obuhaka, muhabya akabembere akatuwene. Abalume abo mubabugha ebinywa bingyi kutsibu, erihika oko kika, ebyo babugha bighonerye esyosura 28 sy’omo Biblia. Ebingyi by’oko binywa ebyo babugha, mubabughabyo omo buhitane n’omw’ikapikira. Twamalw’itwalangira ekyaleka Yobu inyasighala inyakinabunikire mutima! Abya inyakinalaghire okw’ikiranibwa n’okw’ihabulwa kutse erihengemulwa. Yehova mwawatikya Yobu y’ati? Mwakolesya Elihu erihana Yobu. Elihu mwayibera bukutu erihika aho abalume abo babughira erikubisania obuhaka. Ekyaleka iniayibera bukutu niki? Mwabugha ati, “Niri mulwana n’enyu muli balume abakulire neryo busana n’eribasikya mungayikakiraya.” (Yobu 32:6, 7) Abandu abakulire bakabya n’amenge kundi bakabya ibabirigha emyatsi mingyi omo ngebe n’eriyilangirira emyatsi mingyi eyo abalwana bate batalolako. Elihu mwaminya omwatsi oyo, n’abandu bangyi munabwire balighire ngoko omwatsi oyo kw’ane atya. Aliwe Elihu mwabya abihulikirira butsir’iluha ye Yobu n’abira biwe, mwalangira ikyamatolera iniabugha. Mwabugha ati: “Olubu lusa lo luteleka omundu inyabya w’amenge kutse si ba bakulire basa bo bakaminya ekibuya.” (Yobu 32:9) Enyuma sy’aho, Elihu mwabugha ebinywa byahi kandi mwabughabyo ati?

10. Embere sy’erihana Yobu, Elihu mwatsuka erikolaki? (Yobu 33:6, 7)

¹⁰ Embere sy’erihana Yobu, Elihu mwatsuka erihiraho akabembere akuwene. Ati? Eky’erimbere, mwakakirya obuhitane bwiwe. Tukaminya ekyo kundi eBiblia ikabugha yiti muhanabya endambi Elihu amahitana kutsibu. (Yobu 32:2-5) Aliwe sihali n’engendo n’enguma eyo Elihu akanaya na Yobu omo buhitane. Omo mwanya w’ekyo, mwabya akamubwira ebinywa ebikasikaya mutima. Ng’eky’erileberyako, mwabwira Yobu ati: “Lebaya! naghe ko nine nga we embere sy’oMungu w’ekwenene.” (Soma Yobu 33:6, 7.) Neryo enyuma sy’aho, erilabira ebinywa ebyo Elihu abugha, mukyalangirika ndeke-ndeke ngoko mwahulikirira Yobu yo ndeke. Embere ahane Yobu mwatsuka eribugha omo kikuhi oko myatsi mikulu-mukulu eyo Yobu abugha omo syongendo sita esyo Yobu akanayamo. (Yobu 32:11; 33:8-11) Omughulu ahana Yobu eyindi ngendo, kandi Elihu mwakola atya.​—Yobu 34:5, 6, 9; 35:1-4.

11. Omughulu abya akahana Yobu, Elihu mwakola emyatsi yahi? (Yobu 33:1)

¹¹ Omughulu Elihu ahana Yobu, mwatamuhana omo nzira eyangaleka inyayowa nga syawite mughaso. Omo mwanya w’ekyo, mwakangania ngoko asikirye omulume mutaleghula oyo. Ng’eky’erileberyako, mwabya akahula Yobu omo rina liwe. Kitokekene abandi balume basatu balya mubatakola ekyo. (Soma Yobu 33:1.) Kitokekene Elihu mwibuka ngoko anabya anzire eribugha omughulu Yobu n’abira biwe babya bakakubisania obuhaka aliwe mwatabana akanya. Neryo busana n’ekyo, omughulu ahana Yobu, mwabya akamulekera akanya k’eribugha. (Yobu 32:4; 33:32) N’ekindi, Elihu mwakangania Yobu yo burora-rora ngoko emyatsi milebe eyo abugha n’erikola siyuwene. Kandi Elihu mwibukya Yobu ngoko Yehova awite amenge, akaghala, obulingirirania, n’olwanzo oluteleghula. (Yobu 36:18, 21-26; 37:23, 24) Ahate eritika-tika, amahano aghuwene wa Elihu mwateghekania obwenge bwa Yobu eripokera awandi mahano agho Yehova amuha. (Yobu 38:1-3) Eky’erileberyako ekyuwene kya Elihu kyanganawatikirye kiti abandu ba kera, netu kyangatuwatikya kiti munabwire?

12. Yehova mwakolesya abaminyereri bo ati eriwatikya Abaisraeli, n’eky’erileberyako ekyuwene kya Elihu kyanganabawatikirye erikolaki?

¹² Ngoko omwatsi wa Elihu angawatikirye Abaisraeli. Yehova iniakakolesaya abaminyereri erikangirirya Abaisraeli n’eribawatikya eriminya ebyo anzire ibakola. Ng’eky’erileberyako, omo mughulu w’abatsweri, omuminyereri w’obukali ye Debora mwasondola ekihanda ky’Abaisraeli bunya-kirimu ngoko koyo akanasondola abana biwe. Yehova mwakolesya na Samweli eribya mbuyi yiwe nibya inyakine mulwana. (Abat. 4:4-7; 5:7; 1 Sam. 3:19, 20) N’omo mughulu w’abami, Yehova mwabya akakolesya abaminyereri ababya bakasubukana eriwatikya Abaisraeli basighale omw’iramya eryerire. N’omughulu abandu babya bakaghana erimowa, inyakatuma abaminyereri base bakungebo. (2 Sam. 12:1-4; Mib. 3:24) Eky’erileberyako ekyuwene kya Elihu ekiri omo kitabu kya Yobu kyanganawatikirye abalume n’abakali bataleghula eriminya ekyo bangabugha kandi nga bangabughakyo bati omughulu bakateka erihano.

13. Munabwire, itwe Bakristo tukasikanaya mutima tuti?

¹³ Ngoko omwatsi wa Elihu angatuwatikya. Netu munabwire, itwe Bakristo, omughulu tukakanaya n’abandu oko biri omo Kinywa ky’oMungu, eBiblia, tukabawatikaya eriminya ekyo oMungu anzire ibakola. Eyindi nzira eyangatuwatikya erikola tutya, ry’eribya tukasikya Abakristo balikyetu bo mutima n’erikolesya ebinywa ebyangabahimba. (1 Kor. 14:3) Kutsibu-tsibu abasyakulu b’endeko, litolere ibayikasa ‘eribugha omo nzira eyangakirania’ Abakristo balikyabo nibya n’ababirihandabuka n’eritsuka ‘eribugha butsira erilengekania.’​—1 Tes. 5:14; Yobu 6:3.

14-15. Kanaya omusyakulu w’endeko ng’angakolaki erikangania ngoko akigha Elihu omughulu akateka erihano.

¹⁴ Tuterilengekania oko mwatsi ono. Tubughe tuti omusyakulu w’endeko inyowa ambu omo ndeko mune mwali wetu mulebe oyo wabiribunika mutima. Eky’eritsemesya omusyakulu oyo n’oghundi mughala wetu ibayabana mwali wetu oyo eriyamusikya mutima. Bakakania naye, mwali wetu inyatsuka eribugha butsira erilengekania ati nomo akanaya oko mihindano n’eritulira si bughambu akatsemera erikolabyo, akakolabyo mw’ikolabyo. Omusyakulu oyukasondola omukania iniakendikolaki?

¹⁵ Eky’erimbere, inyakendiyikasa atsuke eriminya ekikaghalaya mwali wetu nga niki. Eriminya ekikaghalaya mwali wetu, ikikenditolera iniamubulya amabulyo n’erimuhulikirira ndeke butsir’iluha. Mbino mwali wetu abiritsuka eritika-tika oMungu ng’anamwanzire? Kutse akahandabuka busana “n’erihangya-hangya ry’engebe?” (Luka 21:34) Eky’akabiri omusyakulu w’endeko iniakendisondekania n’ehyanya hy’erisima mwali wetu. Ng’eky’erileberyako, inianganamusima kundi nomo hane emyatsi eyikaleka iniahandabuka, akinayikasa erihika oko mihindano y’endeko n’eriyatulira. N’eky’akasatu, omusyakulu w’endeko iniakendibya abiminya emibere eyo mwali wetu alimo n’eriminya ebikamuhanga-hangaya, iniakendikolesya Amasako erimusikya mutima n’erimuwatikya erikirirya ngoko Yehova amwanzire.​—Gal. 2:20.

ULOLAYE EMBERE ERIBANA ENDUNDI OMO KITABU KYA YOBU

16. Twangakolaki tutoke erilola embere eribana endundi omo kitabu kya Yobu?

¹⁶ Kabisa twamabigha emyatsi mingyi omo kitabu kya Yobu! Ngoko twanalangira omo mwatsi owalaba, omwatsi wa Yobu owasondolawa n’ekirimu ky’oMungu akatuwatikaya eriminya ekikaleka oMungu inyalekerera amaligho. Aliwe kandi akatuwatikaya eriminya nga twangayiyinia tuti oko maligho. N’omwatsi ono amabitukangirirya ngoko twangabya tukateka amahano awangatula oko mutima w’oyo tukahana. Twamabilangira ngoko omughulu tukateka erihano, siritolere tukakwama eky’erileberyako ekituwene ky’abira basatu ba Yobu. Aliwe itwakwama eky’erileberyako ekyuwene kya Elihu. Neryo omughulu ukenditasyabana akanya k’eriteka erihano, kyanganasyuwana iwasuba omo syosomo esyo twamabigha omo kitabu kya Yobu. N’ekindi wamabya imuwanasomire ekitabu kya Yobu hamabilaba biro bilebe, kyanganuwana iwatasyayikasa eritasyasoma ekitabu kibuyanga eki. Wamabikola utya, ighukendilangira ngoko ekitabu kya Yobu kikinawite endundi lino ngoko kyanabya n’endundi omo mughulu kyahandikawamo.