Obuyiteghererya bukendileka emyatsi iyabya ikakughendera ndeke

1-2. Eriyiteghererya emyatsi lihiriremo ki, kandi likatuwatikaya liti?

KYANABIRIKUHIKIRA iwalangira omundu isyetakusikya ngoko litolere? Kutse omwatsi mulebe anabirileka ighubaha kutsibu? Omughulu tuli omo mibere ng’eyo, kyanganatukalako eribugha kutse erikola omo nzira eyitolere. Niki kyo kyangatuwatikya omo mibere ng’eyo? EBiblia ikatuha erihano eryangatuwatikya eriminya eky’erikola.

² Omundu oyuwite amenge syaliyisogha erikwamana n’ebyo amalangira. Akatsuka ayiteghererya omwatsi wo ndeke imwayisogha. Ekyo kikaleka itwaminya ekiryaleka omwatsi mulebe iniabya, kutse ekiryaleka omundu iniabugha kutse erikola omo nzira nyilebe. Neryo kundi twabiriyiteghererya omwatsi, tukakola ng’abandu b’amenge. Ng’eky’erileberyako, ekyo kikatuwatikaya ‘erilengekania oko ebyo tukendibugha’ n’eriminya omughulu litolere ‘itwabya bukutu.’ (Misyo. 10:19; Esy. 4:4) Kyanganatuwatikya erikakirya ekinigha kyetu n’erituwatikya eritenditsomana amakosa w’abandi. Kandi kyanganatuwatikya eriligha erihano n’erihabulwa. (Misyo. 19:20) Eritsuka twayiteghererya omwatsi likaleka itwabugha n’erikola omo nzira eyikenditsemesya Yehova, likawatikaya abandi, kandi rikatuletera endundi. Likatuwatikaya, kutsibu-tsibu omughulu tuli omo mibere eyangaleka itwahitana, ikyaleka itutasubirya omo bukatsu. Tukanaye oko by’erileberyako bisatu by’omo Biblia ebikakanganaya ngoko eritsuka twayiteghererya omwatsi ryanganatuwatikya eriyikehya, eritulera, n’eriyiketera Yehova yo kutsibu.

UYIKEHAYE OMO MWANYA W’ERIYIHEKA

3. Naamani abya ndi?

³ Litolere itwayiteya oko miyiheko twamanza tuti emyatsi yitughendere ndeke. (1 Pet. 5:5) Eritsuka twalengekania embere tukole omwatsi mulebe, lyangatuwatikya liti erikola ekyo? Tulebaye eky’erileberyako kya Naamani, Omusiria. E Siria kyabya kihugho ky’oko luhande lw’endata lwe Israeli. Naamani abya seghu-seghu, abya mukulu w’abasuda be Siria. Aliwe Naamani abya akwire obukoni bw’engobi obukalire, ebihagha.​—2 Ab. 5:1.

4. Naamani mwakangania ati ngoko akakola n’amenge?

⁴ Mukali wa Naamani abya n’omughombe w’obukali Omuisraeli. Omughombe wiwe oyo mwamubwira ati e Israeli yine omuminyereri oyo wangalamya obukoni bwa mwira wiwe. (2 Ab. 5:2, 3) Naamani anganayibwire ati, ‘Akambesa akakobe, akalyalua omo kihugho ky’esyonzighu syetu kangananibwira omwatsi owangananiwatikya kwe?’ Aliwe Naamani mwalengekania oko ebyo akambesa ako kabugha. Omo mwanya w’eripokya ebyo akambesa ako kabugha, mwayikehya, amahulikirira ebyo kalyabugha. Mwasaba ati omwami we Siria amulighire erighenda e Israeli atoke erilama.​—2 Ab. 5:4, 5.

5. Emyatsi muyaghenda yiti Naamani abihika omo kihugho kye Israeli?

⁵ Naamani mwaya e Israeli, amahikira ew’Omwami Yehoramu ati alinga yo akendilamira. Aliwe Yehoramu mwalengekania ati omwami we Siria akasonda erimwendako omwagha. Omuminyereri Elisha abere abyowa omwatsi oyo, mwalayira ati Yehoramu atume Naamani y’ewiwe. (2 Ab. 5:6-9) Emyatsi muyitaghenda ngoko Naamani abya akalengekania. Nibya Elisha mwatahuluka omo nyumba erisyakokya Naamani kutse erisyakania naye. Omo mwanya w’ekyo, mwatuma oko Naamani k’omukwenda ayamubwire eky’erikola atoke erilamibwa.​—2 Ab. 5:10.

6. (a) Niki kyo kyangabya ikyaleka Naamani iniatahulikirira ebyo omutumwa oyo Elisha atuma amubwira ati akole? (b) Enyuma w’aho, Naamani mwakola ati n’amenge, n’emyatsi muyaghenda yiti? (2 Abami 5:13, 14)

⁶ Erimbere, Naamani mwapokya omukwenda n’ebyo omukwenda amubwira. Naamani “mwahitana kutsibu” neryo “amaghenda iniabirihitana kutsibu.” (2 Ab. 5:11, 12) Busanaki? Alinga mwalengekania ati syetakanganibwa erisikibwa erimutolere, iye ng’omukulu w’abasuda, eseghu-seghu. Kandi alinga, Naamani mwalengekania ati ebyo Elisha amamubwira ati akole byamakangania ngoko syasikirye e Siria. Neryo Naamani mwayisogha erisuba eka iniakinalwere. Aliwe abaghombe biwe mubakola n’amenge, bamamubwira bati atasyalengekanaya okw’iyisogha liwe. Naamani mwakola n’amenge, amaleka emiyiheko. Mwayikehya, amakola ngoko Elisha alyalayira. Neryo ebihagha biwe mubyalama!​—Soma 2 Abami 5:13, 14.

7. Eky’erileberyako kya Naamani kyangatwighisyaki? (Emisyo 22:4) (Ulebaye n’esyopitsa.)

⁷ Omwatsi oyu angatwighisyaki? Omwatsi anganabya isyali ngoko tukalangiragho. Busana n’ekyo litolere itwatsuka twayiteghererya embere tukole omwatsi wosi-wosi, kandi isitwayisogha erikwamana ngoko twamayowa. Kandi litolere itwayikehya. Omundu oyukayikehaya akaminya ngoko hane ebyo atasi. Twanganalagha oko buwatikya bw’abandi, kutsibu-tsibu obwa Yehova. Oko mughulu oyo Naamani abya isyaliramaya Yehova; nomo bine, mwakola n’amenge, amayikehya n’erihulikirira abandi. Mwakwama erihano ry’omughombe w’omukali wiwe, ery’abaghombe biwe, na kutsibu-tsibu n’erya Elisha oyo wabya akabugha omo mwanya wa Yehova. Naamani mwayikehya, kyamaleka iniayisogha n’amenge, neryo amalamibwa. Neryo embere tubughe kutse erikola omwatsi mulebe, litolere itwatsuka twalengekania. Ng’eky’erileberyako, omundu anganatuha erihano erilua omo Biblia eryo tutelighirana naryo. Ekyo kyamabya, litolere itwalebya ndeke enzira eyo twamayiwata nga yikakanganaya nga tuli n’emiyiheko kutse nga tukayikehaya.​—Soma Emisyo 22:4.

UTULERE OMO MWANYA W’ERIKAPIKIRA

8. Kyanganatukalako eritulera omo mibere eyiri yiti?

⁸ Ndambi silebe hakanabya emyatsi eyamatuhitania. Aliwe erilengekania embere sy’eribugha kutse erikola ekyosi-kyosi likendituwatikya eritulera. Eky’obulighe, sikyolo mughulu wosi, kutsibu-tsibu omughulu omundu amabugha kutse eritukolera muhanda. (Efe. 4:26) Tulebaye ngoko Daudi na Abigaili bakanganaya obuyiteghererya omughulu babya omo mibere eyikalire.

9. Nabali mwakolera Daudi yo ati?

⁹ Terilengekania oko kyahikira Daudi omughulu iye n’abalume biwe babya omo mbwarara ye Parani bakasagha Sauli. (1 Sam. 25:1) Eyo, mubateya abalisya b’omuteke oyukahulawa mo Nabali, bamateya n’esyonyama siwe. (1 Sam. 25:15, 16) Oko mughulu w’eritwa obweya bw’esyombuli, Daudi mwatuma abalume biwe b’eyiri Nabali ati bamuhe obuholo n’erimusaba oko kalyo omo bolo-bolo. (1 Sam. 25:6-8) Aliwe Nabali mwatakangania erisima ryosi-ryosi oko byosi ebyo Daudi n’abalume biwe bamukolera. Abere abyowa erisaba rya Daudi, mwasubirya omo bukatsu, nibya amatsuma Daudi n’abalume biwe.​—1 Sam. 25:10, 11.

10. Daudi na Abigaili mubakangania bati ko bakakola n’amenge? (1 Samweli 25:32, 33) (Ulebaye n’epitsa.)

¹⁰ Wangabere in’iwe Daudi, wangayowire ghuti? Ahate eritika-tika wangahitene. Daudi naye mwahitana kutsibu amanza n’eriyita Nabali! (1 Sam. 25:13, 21, 22) Aliwe, Abigaili, omukali wa Nabali abya n’amenge. Mwaghenda eyiri Daudi, amamweya omo nzira, neryo amamughania eriyita Nabali. Abigaili mwakola atya busanaki? Mwaminya ekyaleka Daudi iniahitana kutsibu, aliwe kandi ngoko ni mulume mubuya. Mwakola ekyosi-kyosi ekyo angatoka atoke eritulerya Daudi. Mwamuletera akalyo kandi amamuha erihano inianayikehirye. (1 Sam. 25:18, 23-31) Daudi mwakangania ko ni w’amenge kundi mwahulikirira Abigaili n’erilangira ngoko ebyo Abigaili amabugha, w’amalengekania wa Yehova oko omwatsi oyo. Ekyo mukyaleka Daudi iniatulera kandi kyamamubalya oko lubanza olukalire.​—Soma 1 Samweli 25:32, 33.

11. Omundu amabituhitania, twangakangania tuti ko tuwite amenge? (Emisyo 19:11)

¹¹ Omwatsi oyu angatwighisyaki? Nomo twangabya itusingene erihitana, litolere itwatsuka twayiteghererya tutoke eribugha kutse erikola itunatulere. Kyanganatuwatikya erilengekania oko ebyangaluira omo ebyo twangakola n’eribugha itunakapikire. (Soma Emisyo 19:11.) Omughulu Abigaili ibukaya Daudi y’amalengekania wa Yehova, Daudi mwabondera. Omwatsi mulebe kutse omundu mulebe amabikuhitania, isiwasubiraya butalengekania, obo ni bukiru. (Yak. 1:19) Usabe Yehova n’erihiraho akatambi k’erilengekania Yehova ng’akayowa ati oko mwatsi oyo, n’ekyo kyanganaleka iwatulera.

12. Abandi banganatuwatikya bati eritulera n’erikola n’amenge?

¹² Yehova mwakolesya Abigaili eriwatikya Daudi eritulera n’eriminya amalengekania wa Yehova. Na munabwire, Yehova anganakolesya abaghala n’abali betu erikuwatikya erilangira omwatsi ngoko akalangiragho. (Misyo 12:15; 20:18) Neryo hamabya omwatsi owamakuhitania, ukaniraye Omulikyetu oyukulire atoke erikuwatikya eritasyalangira emyatsi ngoko Yehova akalangirayo. Naghu wamabilangira omulikyenyu inialaghire oko buwatikya, litolere iwakola nga Abigaili. Litolere iwawatikya mulikyenyu oyo erilangira ekyo Yehova anzire iniakola. Ahate eritika-tika, Yehova iniakendikuwatikya utoke eribugha ebinywa ebitolere ebikenditulerya abandi n’erileka ibakola n’amenge.

UYIKETERE YEHOVA OMUGHULU WAMAKWA OBUBA

13. Erikola n’amenge lyangatuwatikya liti omughulu tukwire obuba?

¹³ Hakanayira emyatsi eyikubahaya iyatuhikira. Omughulu twabirikwa obuba, erilangira emyatsi omo yindi nzira likaleka itwibuka ngoko omwatsi wosi-wosi owakasaghisaya ow’omo kihugho kino akabya abilingiriranibwa n’akaghala ka Yehova kanene, akalw’iniabya kandu kake buyira. (Esy. 27:1) Yehova anganatuwatikya omo buligho bosi-bosi obo tulimo, nibya n’omughulu tukayowa nga sihakiri maha. Ko byabya bitya oko muminyereri Yona. Abya anzire Yehova yo kutsibu, aliwe mwakwa obuba omughulu Yehova amuha omubiiri owakalire.

14. Niki kyo kyangabya ikyaleka Yona iniasagha erikola omubiiri ogho Yehova amuha?

¹⁴ Yehova mwaha Yona y’omubiiri owakita obuba: mwamutuma e Ninawi ati ayabwire abandu bayo ngoko akendisuyirabo. (Yona 1:1, 2) Ko wabya in’iwe Yona, wangayowire ghuti? Erilua e Israeli omo bisando erihika omo muyi w’Abasiria we Ninawi, kyangasabire Yona hakuhi omwisi mughuma. Abasiria ini bandu abakaramire kutsibu kandi biti. Nibya omuyi we Ninawi iniakahulawa mo “muyi owakuta omusasi.” (Nah. 3:1, 7) Neryo Yona omo mwanya w’erikola omubiiri ogho Yehova amuha, mwatibita.​—Yona 1:3.

15. Niki kyo kyawatikaya Yona eritasyayiketera Yehova yo kutsibu? (Yona 2:6-9)

¹⁵ Yona abya iniane omo lughendo akatibita omughulu Yehova akakola ekitiko-tiko ky’embaghane eky’erimulamya atoke erimwibukya ngoko iye awite akaghala kanene. (Yona 1:15, 17) Yona mwabana esomo. Mwalangira ngoko syatolere akasagha eriya e Ninawi kundi Yehova anawite obutoki bw’erimuteya oko bwiko bosi-bosi. (Soma Yona 2:6-9.) Yehova abere amutuma engendo y’akabiri, lero mwatatibita. Mwaya e Ninawi, abandu b’eyo bamamuhulikirira, neryo bamalamibwa.​—Yona 3:5.

16. Niki kyo kyangatuwatikya omughulu twabiryubaha? (Emisyo 29:25) (Ulebaye n’esyopitsa.)

¹⁶ Omwatsi oyu angatwighisyaki? Sitwanzire erilighira ekindu kyosi-kyosi, kutsibu-tsibu erisagha abandu kikatukakirya eriramya Yehova. (Soma Emisyo 29:25.) Yona mwalengekania oko byosi ebyamuhikira, amalangira ngoko omo mwanya w’erisagha busana n’ebyangamuhikira, litolere inyibuka ngoko Yehova akendimuwatikya. Netu, siritolere tukubaha ebyangatuhikira. Omo mwanya w’ekyo, litolere itwalengekania Yehova ng’abirituwatikya ati n’erituteya. Kandi twanganalengekania oko baghala n’abali betu abo Yehova abiriwatikya erilaba omo mibere eyikalire kutse abo abiriwatikya erikola emibiiri eyikalire.a (Ebr. 13:6) Tukole n’amenge n’eriyiketera Yehova yo kutsibu n’eriwatikya abandi erikola nga twe.

UBYE UKALENGEKANIA NGA YEHOVA

17. Niki kyo kyangatuwatikya eribya tukalengekania nga Yehova?

¹⁷ Ngoko twamalangira, erilengekania oko myatsi kw’embere lyanganatuwatikya erisoha emyatsi yo ndeke. Niki kyo kikendituwatikya erikola tutya? Yehova yo nzuko y’amenge, kandi akahagho abaramya biwe erilabira Ekinywa kiwe n’erilabira ekirimu kiwe kibuyirire. (Neh. 9:20; Esy. 32:8) Akatuha amahano agho twangakolesya tutoke eriyisogha n’amenge n’eriyiteghererya ngoko tukayowa. (Esy. 119:97-101) Tukabana amenge omughulu tukayiteghereraya ebyo eBiblia ikabugha n’omughulu tukasaba Yehova y’ekirimu kiwe kibuyirire. Ekyo kikatuwatikaya erilangira emyatsi ngoko Yehova akalangirayo n’erikola ebyo anzire itwakola.​—Misyo. 21:11.

18. Uyisoghire erikolaki?

¹⁸ Tulole embere erisondekania amenge awakalua oko Yehova n’erilangiragho mo w’omughaso munene kutsibu. (Esy. 14:2) Twamabikola tutya, isitwendisyahera n’ahake “oko nzira y’amenge.” (Misyo. 21:16) Neryo oko mighulu yosi itukendibya tukatsuka twayiteghererya emyatsi omo mibere yosi-yosi eyo twangabyamo. Ekyo kikendileka emyatsi yosi iyatughendera ndeke.”