OMWATSI W’ERIGHA 25
OLWIMBO 96 Ekitabu ky’oMungu ni ky’endundi
Esyosomo esyo twangigha oko buminyereri obo Yakobo abugha akasonda erihola—Ekitswe 2
“Mwaha obuli mundu y’emiyisa eyimutolere.”—ENZ. 49:28.
ENZUMWA NGULU
Esyosomo esyo twangigha oko buminyireri obo Yakobo abugha oko bandi baghala biwe 8.
1. Tukendikania okuki omo mwatsi ono?
ABAGHALA ba Yakobo banamutimbireko bakamuhulikirira ndeke akatsumula obuli mughuma wa kubo. Omo mwatsi owalaba, mutwalangira ebinywa ebyo Yakobo abwira Rubeni, Simeoni, Lawi, na Yuda, ebyo alinga batabya bayilindirireko. Alinga babya bakayibulya Yakobo ng’akendibwiraki abandi baghala biwe 8. Muleke tulebaye esyosomo esyo twangigha oko binywa ebyo abwira Zabuloni, Isakari, Dani, Gadi, Asheri, Naftali, Yozefu, na Benyamini.a
ZABULONI
2. Yakobo mwabwiraki Zabuloni, n’ebinywa ebyo mubyabererera biti? (Enzuko 49:13) (Ulebaye n’akasanduku.)
2 Soma Enzuko 49:13. Yakobo mwabugha ati ekihanda kya Zabuloni kikendisyikala oko musike w’engetse. Ekiharo kyabo kyendibya oko luhande lw’endeta lw’Ekihugho Ekyalaghawa. Enyuma sy’emyaka mingyi oko 200, ekihanda kya Zabuloni mukyahabwa ekiharo kyabo. Ekiharo ekyo kyabya omo kati-kati k’Engetse ye Galilaya n’eye Mediterania. Musa mwabugha ati: “Zabuloni, uyisyandire omo syongendo syaghu.” (Ebih. 33:18) Alinga ekyo, kyabya kikasonda eribugha kiti ekihanda kya Zabuloni kyendibya kikabalama bweghu-bweghu oko misike y’esyongetse ibiri esyo n’erighula kutse erighulya bweghu-bweghu oko bandu b’omo bindi biharo. Nomo emyatsi yangabya iyabya yiti, habya emyatsi eyangalekire ekihanda kya Zabuloni ikyatsema.
3. Niki kyo kyangatuwatikya eritsemera ebyo tuwiteko?
3 Twamighaki? Nomo twangabya itwikere hayi kutse ituli omo mibere eyiri yiti, hane myatsi eyangaleka itwatsema. Twamabya tukatsemera ebyo tuwiteko itukendisighala itunatsemire. (Esy. 16:6; 24:5) Ndambi silebe kyanganoloba eribya tukalengekania oko ebyo tutawiteko, omo mwanya w’erilengekania oko bindu bibuya ebyo tuwiteko. Neryo, uyikase eryibuka emyatsi mibuya eyo ulinayo n’eritsemerayo.—Gal. 6:4.
ISAKARI
4. Yakobo mwabwiraki Isakari, n’ebinywa ebyo mubyabererera biti? (Enzuko 49:14, 15) (Ulebaye n’akasanduku.)
4 Soma Enzuko 49:14, 15. Yakobo mwasima Isakari busana n’erikola kutsibu. Mwamusosekania n’enyama y’amaka eyikaheka ebindu ebilitohire. Kandi Yakobo mwabugha ati Isakari akendisyabya n’ekitaka ekyuwene. N’ebinywa bya Yakobo ebyo mubyabererera kundi ekihanda kya Isakari mukyahabwa ekitaka hakuhi n’Olusi lwe Yordani, ekitaka ekyabyamo embolewa. (Yos. 19:22) Ahate eritika-tika, mubakola kutsibu erilima ekitaka kyabo, aliwe kandi mubakola kutsibu busana n’endundi y’abandi. (1 Abam. 4:7, 17) Ng’eky’erileberyako, omughulu omutsweri Baraka n’omuminyeri mukali Debora basaba Abaisraeli b’obuwatikya busana n’eriyalwa na Sisera, ekihanda kya Isakari kyabya oko bihanda ebyayawatikaya, kandi kyabya ikinayiteghekire erilwa n’oko yindi mighulu.—Abat. 5:15
5. Busanaki tutolere itwayikasa erikola kutsibu?
5 Twamighaki? Ngoko Yehova analangira omubiiri owakalire wa Isakari mo w’obughuli, ko akanalangira atya omubiiri wetu ogho tukamukolera. (Omug. 2:24) Terilengekania oko baghala betu abakakola kutsibu busana n’eriteya endeko. (1 Tim. 3:1) Abaghala betu aba sibalilwa amalwa w’ekinya-mubiri, aliwe bakakola kutsibu eriteya abaghala n’abali babo oko myatsi eyangatsandya obwira bwabo haghuma na Yehova. (1 Kor. 5:1, 5; Yuda 17-23) Kandi bakakola kutsibu eriteghekania n’erilabya emikania eyikasikaya mutima abaghala n’abali babo.—1 Tim. 5:17.
DANI
6. Ni mubiiri wahi ogho ekihanda kya Dani kyahabawa? (Enzuko 49:17, 18) (Ulebaye n’akasanduku.)
6 Soma Enzuko 49:17, 18. Yakobo mwabugha ati Dani ali ng’enzoka eyikalwa n’ekindu kinene kuyilenga, ng’esabayiri y’amalwa n’oyuli kuyo. Ekihanda kya Dani kyabya n’obutubaha, kandi kyabya kiyiteghekire erilwa n’esyonzighu sy’ekihanda kye Israeli. Bakaya omo Kihugho Ekyalaghawa, ekihanda kya Dani ikyo ikikabya ‘enyuma w’ebikuto byosi’ eriteyabyo. (Emig. 10:25) Omubiiri oyo abya w’omughaso munene nomo ebindi bikuto byabya isibyangalangira ebyosi ebyo ekihanda kya Dani kyabya kikakola kundi babya enyuma wabyo.
7. Litolere itwaminyaki oko mubiiri wosi-wosi ogho tukahabawa omo mubiiri wa Yehova?
7 Twamighaki? Ndambi silebe wanganakola omubiiri mulebe, neryo iwalengekania uti abandi sibatalangira ngoko mughukakolagho. Wanganabya imuwawatikya oko mubiiri w’eryerya Ekisenge ky’Obwami n’erisughakyo, eriyiherera erikola oko mubiiri w’oko muhindano munene w’ekiharo, kutse w’omutimbo kutse imuwawatikya oko ghundi mubiiri. Byamabya bitya, utolere erisimwa! Mughulu wosi ubye ukibuka ngoko Yehova akalangira ebyosi ebyo ukamukolera mo by’obughuli. Kutsibu-tsibu akatsemerabyo omughulu tukamukolera, butsira kundi wanzire iwapipwa n’abandi, aliwe kundi wanzire erimukangania ngoko umwanzire kundu.—Mat. 6:1-4.
GADI
8. Busanaki esyonzighu sye Israeli isikalwa bweghu-bweghu n’ekihanda kya Gadi? (Enzuko 49:19) (Ulebaye n’akasanduku.)
8 Soma Enzuko 49:19. Yakobo mwabugha ati abakanyegha bakendisyabambira Gadi. Habere halaba emyaka mingyi oko 200, ekihanda kya Dani mukikala omo kiharo ekyo kyahabawamo mwandu, ekyabya kihererenie n’Olusi lwe Yordani. Neryo erikala omo kiharo eki kyendileka esyonzighu isyabya sikalwa nabo bweghu-bweghu. Aliwe ekihanda kya Gadi mukyanza erikala omo kiharo ekyo kundi habya amalima mangyi aw’erilisiryamo esyonyama syabo. (Emig. 32:1, 5) Oko kwenene Abagadi babya batubaha. N’ekindi, babya bayiketere ngoko Yehova akendibawatikya erilwa n’esyonzighu syabo busana n’eriteya ekitaka ekyo abaha. N’omo myaka mingyi ibakatuma abasuda babo eriyawatikya ebindi bihanda erisinga ebindi biharo by’omo Kihugho Ekyalaghawa ebyabya oko luhande lw’eyo eryuba likalengera lwe Yordani. (Emig. 32:16-19) Mubayiketera ngoko Yehova asyateya abakali babo n’abana babo omughulu abalume babya oko malwa. Yehova mwatsumulabo busana n’obutubaha bwabo n’eriyiherera lyabo.—Yos. 22:1-4.
9. Twamabiyiketera Yehova itukendiyisogha tuti?
9 Twamighaki? Erikolera Yehova omo mighulu eyikalire litolere itwalola embere eriyiketera iye. (Esy. 37:3) Munabwire, abangyi bakakanganaya ngoko bayiketere Yehova omw’iyiherera eriwatikya oko mibiiri y’obuhimbe bw’ekiteokrasi, eriyakolera eyiri obwagha bw’abatuliri, kutse erikola oko yindi mibiiri y’ekiteokrasi. Bakakola batya kundi bayiketere ngoko mughulu wosi Yehova akendisyabasulubirira.—Esy. 23:1.
ASHERI
10. Ekihanda kya Asheri mukitatoka erikolaki? (Enzuko 49:20) (Ulebaye n’akasanduku.)
10 Soma Enzuko 49:20. Yakobo mwabugha ati ekihanda kya Asheri kikendisyabya n’ebindu bingyi, n’emyatsi ko yanabya yitya. Ekihanda kya Asheri mukyahabwa ekitaka ekyabyamo embolewa nene. (Ebih. 33:24) N’ekitaka ekyo kyabya hakuhi n’Engetse ye Mediterania, kandi kyabyamo omwalo (port) ow’erikoleramo ekomerse owabya e Sidoni. Aliwe, ekihanda kya Asheri mukitatoka erilusya Abakanana omo kiharo ekyo. (Abat. 1:31, 32) Alinga busana n’obuteke n’emibere mibi y’Abakanana, ekihanda kya Asheri mukyatsuka erilekerania eriramya eryerire. Ng’eky’erileberyako, omughulu omutsweri Baraka asaba Abaisraeli bo buwatikya busana n’eriyalwa n’Abakanana, esyonzighu syabo, ekihanda kya Asheri mukitayawatikya. Neryo busana n’ekyo mubatalangira emyatsi eyikaswekaya eyo Yehova akola eriwatikya Abaisraeli erikinda “hakuhi n’amaghetse we Megido.” (Abat. 5:19-21) Alinga ekihanda kya Asheri mukyakwa esisoni omughulu kyowa Baraka na Debora bakimba bati: “Asheri alw’ikere oko musike w’engetse isyawite ekyo akakola.”—Abat. 5:17.
11. Busanaki situtolere erilangira eribya n’esyofranga nene mo mwatsi w’omughaso munene omo ngebe yetu?
11 Twamighaki? Twanzire eriha Yehova y’ekyuwene ekyo tuwiteko. Erikola ekyo, situtolere eribya n’amalengekania w’abandu b’omo kihugho kino abakalengekanaya bati esyofranga n’ebyo sikaghula ni by’omughaso munene omo ngebe. (Misyo 18:11) Nomo tunalaghire oko syofranga, situlilangira eribya n’esyofranga nene mo mwatsi w’omughaso munene kulenga erikolera Yehova. (Omug. 7:12; Ebr. 13:5) Situliheraya endambi yetu n’akaghala ketu tukasondekania ebindu ebyo tutalaghireko oko kwenene. Omo mwanya w’ekyo, tukakola ekyosi ekyo twangatoka busana na Yehova, itunasi ngoko twamabisighala bataleghula okw’iye iniakendisyatuhemba engebe eyuwene omo biro ebikasa.—Esy. 4:8.
NAFTALI
12. Ebinywa ebyo Yakobo abugha oko Naftali mubyabererera biti? (Enzuko 49:21) (Ulebaye n’akasanduku.)
12 Soma Enzuko 49:21. Yakobo mwabugha ati Naftali angabere “akabugha ndeke.” Alinga ebinywa ebyo byabya bikasosekania ngoko Yesu abya akabugha omughulu abya oko kihugho. Yesu mwalabya endambi nene omo muyi we Kapernaumu, owabya omo kiharo kya Naftali. Busana n’ekyo, omuyi we Kapernaumu akahulawamo “muyi w’ewabo.” (Mat. 4:13; 9:1; Yoh. 7:46) Na Isaya mwabugha ati Yesu angabere ng’“ekyakakala kinene” busana n’ekihanda kya Zabuloni n’ekya Naftali. (Isa. 9:1, 2) Erilabira amakangirirya wiwe, Yesu mwabya “ekyakakala ky’ekwenene ekikakoleraya emihanda yosi y’abandu.” —Yoh. 1:9.
13. Twangakolaki emikania yetu yitoke eritsemesya Yehova?
13 Twamighaki? Yehova atsomene ebyo tukabugha na ngoko tukabughabyo. Twangabugha ndeke tuti tutoke eritsemesya Yehova? Eky’erimbere tukabugha ekwenene. (Esy. 15:1, 2) N’ekindi tukabugha ebinywa ebikasikaya abandi b’omutima. Ng’eky’erileberyako, tukasimabo omughulu bamakola omwatsi mulebe oghuwene. Kandi tukayikasa eritendibugha muhanda oko bandi kutse eriyilungumula. (Efe. 4:29) Kandi tukayikasa eritsukisya emikania eyuwene n’abandu n’eribwirabo omwatsi mulebe oko Yehova.
YOZEFU
14. Obuminyereri obulebirye Yozefu mubwabererera buti? (Enzuko 49:22, 26) (Ulebaye n’akasanduku.)
14 Soma Enzuko 49:22, 26. Alinga Yakobo mwatsemera Yozefu yo kutsibu. Yehova mwamusombola “oko baghala babo” atoke erimukolesya omo nzira y’embaghane. Yakobo mwamwahula mo “mutahi w’omuti owakahetaya amatunda.” Yakobo yo wabya omuti oyo, na Yozefu yo wabya mutahi wagho. Yozefu abya kambere ka Yakobo oko mukali wiwe mwanzwa ye Rakeli. Yakobo mwabugha ati Yozefu akendisyahabwa omwandu kabiri, omo mwanya wa Rubeni, oyo wabya akambere ka Yakobo oko mukali wiwe, ye Lea. (Enz. 48:5, 6; 1 Emya. 5:1, 2) Obuminyereri obu mubwabererera omughulu abaghala babiri ba Yozefu, ni bugha ambu, ye Efraimu na Manase babya bihanda bibiri bye Israeli, n’obuli mughuma wa kubo mwahabwa ekitaka mo mwandu.—Enz. 49:25; Yos. 14:4.
15. Yozefu mwayiwata ati omughulu abya akakolerwa muhanda?
15 Kandi Yakobo mwabugha ati abalasi b’emisali “mubabya bakamughusako emisali [Yozefu] n’erimubikako ekinigha.” (Enz. 49:23) Aho, abya akakania oko baghala babo Yozefu ababya bakamutsura n’erimukolera muhanda n’erileka iniaghalwa omo myatsi mingyi. Aliwe, Yozefu mwatabika oko baghala babo kw’ekinigha kutse mwatatsweba Yehova busana n’ebyabya bikamuhikira. Aliwe, ngoko Yakobo anabugha: “[Yozefu] akinahambirire obuta bwiwe, n’ebyala biwe bikine n’akaghala, kandi bikinanguhire.” (Enz. 49:24) Yozefu mwayiketera Yehova omo maligho wiwe, kandi mwataghanyira abaghala babo lisa aliwe kandi mwabakolera ndeke. (Enz. 47:11, 12) Yozefu mwalighira amaligho agho abya akamuhikira amuyiremo mundu mubuya. (Esy. 105:17-19) N’ekyo mukyaleka Yehova iniamukolesya omo nzira y’eriswekya.
16. Omughulu tunemulaba omo maligho, twangakwama tuti eky’erileberyako kya Yozefu?
16 Twamighaki? Omughulu tuli omo maligho ngambe isitwaheraya olwanzo lwetu oko Yehova n’oko abaghala n’abali betu. Twibuke ngoko Yehova anganatubegherya omughulu tukalola embere erimukolera omo mighulu eyikalire. (Ebr. 12:7, ebinywa by’eyikwa) Eribegheribwa eryo lyanganatuwatikya erikulya emibere eyuwene, ng’erikwira omundu y’obulighe, n’erimughanyira. (Ebr. 12:11) Twamabiyiyinia, twanganayiketera ngoko Yehova akendisyatuhemba ngoko anahemba Yozefu.
BENYAMINI
17. Obuminyereri obulebirye Benyamini mubwabererera buti? (Enzuko 49:27) (Ulebaye n’akasanduku.)
17 Soma Enzuko 49:27. Yakobo mwabugha ati ekihanda kya Benyamini kikendisyabya ng’eboha n’eribya abalwi ab’amaka. (Abat. 20:15, 16; 1 Emya. 12:2) “Omo tututu” y’obwami bwe Israeli, ekihanda kya Benyamini kyo kyaluamo omwami w’erimbere, ye Sauli. Mwakangania ngoko ni mulwi w’amaka omughulu alwa n’Abafilistini. (1 Sam. 9:15-17, 21) “Omw’igholo” y’obutabali obo omughole Esteri na Mordekayi, abosi babiri b’omo kihanda kya Benyamini mubasabula Abaisraeli okw’itibwa n’Abapersia.—Est. 2:5-7; 8:3; 10:3.
18. Twangakwama tuti eky’erileberyako ky’obutaleghula bw’ekihanda kya Benyamini?
18 Twamighaki? Ahate eritika-tika ab’omo kihanda kya Benyamini mubatsema bakalangira omughuma wa kubo akabya mwami. Aliwe aho nyuma, Yehova mwayira Daudi mo mwami, oyo wabya w’omo kihanda kya Yuda. Nomo byanabya bitya ab’omo kihanda kya Benyamini mubalola embere erisighika Daudi. (2 Sam. 3:17-19) Emyaka mingyi enyuma sy’aho, omughulu ebindi bihanda 10 byayisamambula oko kihanda kya Yuda, ekihanda kya Benyamini mukyasighala kitaleghula oko Yuda n’oko mwami oyo wasira omo kihanda kya Daudi. (1 Abam. 11:31, 32; 12:19, 21) Ng’ekihanda kya Benyamini, twanganasighala bataleghula oko Mungu omw’isighika abo Yehova akasombola erisondola abandu biwe munabwire.—1 Tes. 5:12.
19. Obuminyereri obo Yakobo abugha akasonda erihola bwanganatuletera endundi yahi?
19 Twanganabana endundi omo buminyereri obo Yakobo abugha akasonda erihola. Erilangira ngoko mubwabererera kyanganaleka itwayiketera kundu ngoko awandi maminyereri awali omo Kinywa kya Yehova akendisyabererera. Kandi erilangira ngoko abaghala ba Yakobo mubatsumulwa, netu kikatuwatikaya eriminya ndeke ngoko twanganatsemesya Yehova.
OLWIMBO 128 Eriyiyinia erihika oko nduli
a Omughulu Yakobo atsumula abaghala biwe bani b’erimbere, mwatsumulabo ngoko basubeneko. Aliwe omughulu atsumula abandi baghala biwe 8 mwatatsumulabo ngoko babya basubeneko.