De kerk in Latijns-Amerika verkeert in nood — Waarom verlaten miljoenen de kerk?

VAN de noordelijke grens van Mexico tot de zuidelijke punt van Chili is er nauwelijks een stad of dorp in Latijns-Amerika waar geen rooms-katholieke kerk op het belangrijkste plein prijkt. Maar „er is een monumentale verandering aan de gang in Latijns-Amerika”, erkent Joseph E. Davis, de beleidsbepaler van een instituut ter bevordering van katholieke activiteiten. Hij gaf ook toe dat Latijns-Amerika, een gebied dat al meer dan drie eeuwen onder invloed van de Rooms-Katholieke Kerk staat, zich nu op de drempel van een grote verandering bevindt.

Het is geen geheim dat de dominerende invloed van de Katholieke Kerk snel afneemt. Onlangs werd het aantal praktizerende katholieken op slechts 15 procent van de totale bevolking van Latijns-Amerika geschat. Het 1991 Britannica Book of the Year berichtte: „Rooms-katholieke bisschoppen en de paus zelf gaven uiting aan hun vrees dat het van oudsher katholieke Latijns-Amerika bezig is zich op een gevaarlijke manier van het oude geloof af te wenden.” Hoe komt het dat dit gebeurt? Waarom verlaten zo velen de katholieke kudde? Wat is er geworden van degenen die afgedwaald zijn?

Op zoek naar een verklaring

Katholieke leiders schrijven hun problemen toe aan de snelle groei van „de sekten”. Een in Bolivia werkzame Europese priester klaagde: „De kerk is als een boom waarvan de levenskracht door op onkruid gelijkende sekten wordt opgezogen.”

In Argentinië komen er naar verluidt elk jaar 140 nieuwe religies bij, wat er wellicht mede een verklaring voor vormt dat het aantal lidmaten van de Katholieke Kerk sinds het midden van de jaren zeventig van 90 procent tot 60 of 70 procent is afgenomen. In Tijuana (Mexico) is 10 procent van de twee miljoen inwoners naar de 327 niet-katholieke religies daar overgegaan. Het tijdschrift Time berichtte: „Verbazingwekkend genoeg is het vrijwel zeker dat er in Brazilië meer protestanten dan katholieken ’s zondags in de kerk zitten.” Het is niet verwonderlijk dat, zoals in een krant werd gesteld, toen „de Latijnsamerikaanse kardinalen met de paus in het Vaticaan bijeenkwamen om twee onderwerpen te bespreken die van zeer groot belang zijn voor de hedendaagse kerk”, één daarvan „het probleem van de sekten” was.

In een vergadering met de bisschoppen van Mexico zei de paus dat het succes van de vele nieuwe religies „te wijten is aan de lauwheid en onverschilligheid van de zonen van de kerk die ongeschikt zijn voor hun evangelische missie”. Waarom staan „de zonen van de kerk” onverschillig tegenover het voldoen aan de geestelijke behoeften van de bewoners van Latijns-Amerika, wanneer zo veel van deze mensen respect voor de bijbel hebben? In een redactioneel artikel in de in La Paz (Bolivia) verschijnende Última Hora wordt verklaard: „De kerk is zozeer in de wereld getreden dat ze haar eigen terrein elke dag steeds verder schijnt te verlaten. Het dient ons niet te verbazen dat, zoals het in feite het geval is, priesters meer sociologen, economen, journalisten of politici zijn dan geestelijken.”

Meer politici dan predikers?

De politieke bemoeienissen van de kerk in de jaren zeventig en tachtig hebben ongetwijfeld bijgedragen tot de afschuw die veel bewoners van Latijns-Amerika nu voor het katholicisme voelen. Een in 1985 gepubliceerde studie merkte het volgende op over Maryknoll, een Amerikaanse missiecongregatie, met haar vele Latijnsamerikaanse missies: „Maryknoll heeft er met succes voor gezorgd dat de marxistisch-leninistische boodschap van gewelddadige revolutie algemeen ingang vindt, juist omdat het haar is toegestaan te opereren als een arm van de Katholieke Kerk. De boodschap heeft niet alleen de gemiddelde kerkganger bereikt, maar tevens vooraanstaande Amerikaanse beleidsvormers.”

Denk ook eens aan de zogenaamde vuile oorlog waarin, verbazingwekkend genoeg, aan het eind van de jaren zeventig tussen de 10.000 en 30.000 Argentijnen werden ontvoerd en zonder vorm van proces gedood. In een redactioneel artikel in de National Catholic Reporter staat onder de kop „Kerk in Argentinië met bloed bezoedeld”: „De gebeurtenissen in Argentinië lijken zo veel op de manier waarop de Katholieke Kerk zich in nazi-Duitsland heeft gedragen, dat opnieuw de vraag rijst of voor de kerk macht belangrijker is dan de evangelische plicht van de waarheid te getuigen.”

Uit de zucht van de kerk naar macht in de regeringen van de wereld blijkt duidelijk dat ze geen vriend van God is. De bijbel zegt: „Weet u niet dat vriendschap met de wereld vijandschap met God betekent? Wie met de wereld bevriend wil zijn, maakt zich tot vijand van God” (Jakobus 4:4, de katholieke Willibrordvertaling, uitgave 1992). Het is dan ook geen wonder dat velen niet langer naar de Katholieke Kerk opzien voor geestelijke leiding. Wat is er geworden van de mensen die de katholieke kudde hebben verlaten?

Schapen zonder herder

Zij lijken veel op het volk waar de eerste-eeuwse geestelijke leiders van het judaïsme niet voor zorgden. De bijbel zegt dat Jezus „diep bewogen met hen [werd], omdat ze geplaagd en gebroken waren als schapen zonder herder” (Mattheüs 9:36, WV). Velen zijn van de Katholieke Kerk naar zogenaamde evangelische religies overgegaan. Hebben die beter voor de afgedwaalde schapen gezorgd? Komen protestanten meer overeen met wat Jezus over zijn ware volgelingen zei: „Zij [zijn] geen deel van de wereld . . ., evenals ik geen deel van de wereld ben”? — Johannes 17:14.

Veel niet-katholieke religies proberen de indruk te wekken dat zij de bijbel gehoorzamen in plaats van volgelingen van religieuze traditie te zijn. Vaak is dit slechts een vernisje. De basisleerstellingen van de protestantse organisaties lijken zozeer op die van de Katholieke Kerk dat veel waarnemers rustig het gezegde uit de Andes zouden kunnen gebruiken: „Es la misma cholita con otra pollera” (Het is hetzelfde Indiaanse vrouwtje met een andere rok).

Bijna alle protestantse groeperingen bijvoorbeeld leren dat God een Drieëenheid is, maar dit is geen bijbelse leerstelling. The Encyclopedia of Religion erkent: „Hedendaagse exegeten en theologen zijn het erover eens dat de leer der Drieëenheid niet in de Hebreeuwse bijbel voorkomt . . . Ook het Nieuwe Testament bevat geen expliciet dogma van de Drieëenheid.”a

Protestanten zijn net zo onmiskenbaar met deze wereld en haar politiek verbonden als katholieken. De Encyclopedia of Latin America zegt: „Het protestantisme in Latijns-Amerika heeft zich ook aangepast aan . . . populistische verkiezingspolitiek. Inheemse predikanten worden vaak cliënten van politieke beschermheren en zorgen voor stemmen in ruil voor gunsten van de regering ten aanzien van hun kerk.” De Latin American Research Review zegt: „Het protestantisme is vanaf het moment dat het in Guatemala zijn intrede deed, met de politiek verenigd geweest” en voegt eraan toe dat het „evenzeer een middel is geweest om politieke en sociale standpunten over te dragen, als een vorm van religie”.

Protestantse deelname aan de politiek heeft vaak geleid tot protestantse deelname aan oorlog. De inmiddels overleden Harry Emerson Fosdick, beschouwd als een van de invloedrijkste protestantse geestelijken in de Amerikaanse geschiedenis, gaf toe: „Onze westerse geschiedenis bestaat uit de ene oorlog na de andere. Wij hebben mannen voortgebracht voor de oorlog en opgeleid voor de oorlog; wij hebben de oorlog verheerlijkt; wij hebben strijders tot onze helden gemaakt en zelfs in onze kerken hebben wij de strijdbanieren neergezet . . . Met de ene mondhoek hebben wij de Vredevorst geëerd en met de andere hebben wij de oorlog verheerlijkt.”

Wat dient u te doen?

Na de valse religie als een symbolische prostituée te hebben beschreven die hoererij bedrijft met de regeringen van de aarde, zegt het bijbelboek Openbaring: „Trek uit haar weg, mijn volk, om niet te delen in haar zonden en niet getroffen te worden door haar plagen.” — Openbaring 18:4, WV.

Hoewel velen beseffen dat er veel corruptie in de kerk is, aarzelen zij om de Rooms-Katholieke Kerk te verlaten, omdat ze zo’n lange geschiedenis heeft. Bedenk echter dat het joodse stelsel van aanbidding heel oud was; toch verwierp God de joden als zijn uitverkoren volk toen zij zijn ware leer de rug toekeerden. Getrouwe dienstknechten van God verlieten het judaïsme toen zij beseften dat God nu de christelijke gemeente daarvoor in de plaats gebruikte. Hoe kunt u de ware christelijke gemeente in deze tijd herkennen?

Bijna een miljoen bewoners van Latijns-Amerika zijn in de afgelopen twintig jaar getuigen van Jehovah geworden. Waarom deden zij deze stap? Een krant in Martínez de la Torre (Veracruz, Mexico) onderwierp deze vraag aan een onderzoek. De krant zei: „Deze bijbelonderzoekers bestaan vrijwel voor 100 procent uit voormalige actieve leden van verschillende religies, voornamelijk katholieken, die hebben gemerkt dat de religie zich in de richting van de politiek beweegt, terwijl ze onbijbelse praktijken aanvaardt en goedkeurt zoals intergeloof, immoraliteit en geweld. Het is voor hen een bron van voldoening zich te richten naar schriftuurlijke gedragsbeginselen zonder hun toevlucht te nemen tot afgoderij of tradities van duistere herkomst. Dit heeft hun een prijzenswaardige eenheid van geloof gegeven die hen overal waar zij te vinden zijn, schijnt te onderscheiden.”

Een andere Latijnsamerikaanse krant bracht het als volgt onder woorden: „Jehovah’s Getuigen zijn hardwerkende, eerlijke, godvrezende mensen. Zij zijn conservatief en traditiegetrouw en hun religie is gebaseerd op de leringen van de bijbel.” Wij nodigen u uit om, waar u ook woont, de bijbel met Jehovah’s Getuigen te bestuderen. U zult leren dat hun hoop en hun hele levenswijze op de bijbel gebaseerd is. Ja, u zult leren hoe u God „met geest en waarheid” kunt aanbidden. — Johannes 4:23, 24.

[Voetnoot]

[Tabel op blz. 21]

JEHOVAH’S GETUIGEN IN ENKELE LATIJNSAMERIKAANSE LANDEN

1971 1992

Land Verkondigers Verkondigers

Argentinië 20.750 96.780

Bolivia 1.276 8.868

Brazilië 72.269 335.039

Chili 8.231 44.067

Colombia 8.275 55.215

Costa Rica 3.271 14.018

Dominicaanse Republiek 4.106 15.418

Ecuador 3.323 22.763

El Salvador 2.181 20.374

Guadeloupe 1.705 6.830

Guatemala 2.604 13.479

Honduras 1.432 6.583

Mexico 54.384 354.023

Panama 2.013 7.732

Paraguay 901 4.115

Peru 5.384 43.429

Porto Rico 8.511 25.315

Uruguay 3.370 8.683

Venezuela 8.170 60.444

TOTAAL 212.156 1.143.175