OLIJFBOOM
[Hebreeuws: zaʹjith; Grieks: e·laiʹa].
De olijfboom was in bijbelse tijden ongetwijfeld een van de waardevolste planten, die de wijnstok en de vijgeboom in belangrijkheid evenaarde (Recht. 9:8-13; 2 Kon. 5:26; Hab. 3:17; Jak. 3:12). De bijbel maakt reeds vroeg melding van de olijfboom door direct na het verslag over de Vloed te zeggen dat een duif een olijfblad terugbracht, waaruit Noach kon opmaken dat de wateren waren teruggelopen. — Gen. 8:11.
De in heel Palestina voorkomende olijfboom biedt een verkwikkende aanblik; vaak groeit hij op rotsachtige terrassen langs heuvels, of hij bedekt dalen. De olijfboom kan een hoogte van ca. 12 m bereiken. De knoestige stam met zijn askleurige bast is sterk vertakt. De boom heeft een dicht loof van smalle, grijsgroene bladeren. Hij is een altijdgroene boom, hoewel hij door velen niet als zodanig wordt bezien. In het algemeen bloeit hij in mei en is dan met duizenden lichtgele bloesems overdekt. In de bijbel wordt vermeld dat hij zijn bloesems gemakkelijk afwerpt (Job 15:33). Zijn vruchten, de olijven, zijn in onrijpe toestand groen, maar wanneer ze rijpen, worden ze donker purperachtig of zwart. In de herfst (oktober/november) worden de olijven geoogst, en vaak gebeurt dit nog op dezelfde wijze als in de oudheid: Men slaat met een stok de vruchten van de boom af (Deut. 24:20; Jes. 24:13). In bijbelse tijden bleven enkele vruchten voor de nalezing achter (Jes. 17:6). De boom draagt om het jaar rijkelijk vruchten; d.w.z. op een goede oogst volgt het jaar daarna een slechte. Om de olijven van hun bittere smaak te ontdoen, worden ze in pekel ingelegd, en dan worden ze rauw of gezouten gegeten. De grootste waarde heeft de olijf echter vanwege de olie, die 30 procent of meer van het gewicht van de verse vrucht bedraagt. Eén goede boom die in één jaar 40 tot 55 liter olie levert, kan een gezin van vijf of zes personen van het nodige vet voorzien. Het hout van de boom is zeer hard en moet jarenlang liggen alvorens men het in de houtbewerking kan gebruiken. — Zie WIJNPERS.
De olijfboom wordt niet alleen honderden jaren oud, maar krijgt, wanneer hij wordt omgehakt, vanuit zijn wortelstok wel vijf nieuwe loten, die zich dan eveneens tot nieuwe boomstammen ontwikkelen, en oude bomen vermeerderen zich vaak op dezelfde wijze. Voor de aanplanting van nieuwe bomen gebruikt men dikwijls stekken, die van een volwassen boom zijn genomen. De illustratie van de psalmist is derhalve zeer passend wanneer hij de zonen van een gezegende man met ’olijfboomstekken rondom zijn tafel’ vergelijkt. — Ps. 128:3.
ENTEN
Op heuvelhellingen groeiende wilde olijfbomen werden vaak door het enten van loten die men van een goede gekweekte olijfboom nam, veredeld, opdat deze wilde olijfbomen goede vruchten zouden dragen. Wilde loten op een gekweekte boom te enten was derhalve precies tegengesteld aan de gebruikelijke procedure, want de wilde loot zou zijn eigen vruchten blijven voortbrengen. Daardoor werd kracht bijgezet aan Paulus’ in Romeinen 11:17-24 gebruikte illustratie waarin hij de christenen uit de natiën, die een deel van „Abrahams zaad” werden, vergeleek met de takken van een wilde olijfboom die op een gekweekte boom geënt werden ter vervanging van de onvruchtbare takken die weggebroken waren en die een afbeelding vormden van de verworpen natuurlijke joden die vanwege hun ongeloof van de symbolische boom verwijderd waren (Gal. 3:28, 29). Door deze daad, die „tegen de natuur” was, werd Gods onverdiende goedheid jegens de gelovigen uit de natiën beklemtoond en de nadruk gelegd op de voordelen die zij als de takken van „een wilde olijfboom” hadden doordat zij deel kregen aan de „vetheid” van de wortel van de gekweekte olijfboom; aldus werd de niet-joodse christenen elke grond tot roemen ontnomen. — Vergelijk Mattheüs 3:10; Johannes 15:1-10.
FIGUURLIJK GEBRUIK
De olijfboom wordt in de bijbel als symbool van vruchtbaarheid, schoonheid en waardigheid gebruikt (Ps. 52:8; Jer. 11:16; Hos. 14:6). Bij het Loofhuttenfeest gebruikte men naast de takken van andere bomen ook olijftakken (Neh. 8:15; Lev. 23:40). In Zacharia 4:3, 11-14 en Openbaring 11:3, 4 worden olijfbomen gebruikt als symbool van Gods gezalfden, die zijn getuigen zijn.