Ontvoeringen — Gecommercialiseerde terreur
„ONTVOERING is niet te vergelijken met een misdrijf tegen eigendommen. Het is een oneerlijke, wrede en ongevoelige bejegening van de meest fundamentele menselijke groep, de familie”, zegt Mark Bles in zijn boek The Kidnap Business. Een ontvoering veroorzaakt emotionele opschudding bij familieleden. Minuut na minuut en uur na uur worden zij heen en weer geslingerd tussen hoop en vertwijfeling, terwijl zij vechten met gevoelens van schuld, haat en machteloosheid. De nachtmerrie kan dagen, weken, maanden of soms zelfs jaren duren.
In hun meedogenloze jacht op geld slaan ontvoerders munt uit de hechte band die er tussen bloedverwanten bestaat. Een ontvoeringsbende dwong hun slachtoffer in een open brief aan de pers het volgende te schrijven: „Ik vraag de Pers dit overal te publiceren zodat als ik niet terugkom, de schuld bij mijn ontvoerders zal liggen maar ook bij mijn familie, die geld belangrijker blijkt te vinden dan mij.” Italiaanse ontvoerders hebben druk uitgeoefend om losgeld te krijgen door lichaamsdelen af te snijden en ze naar familieleden of tv-stations te sturen. Een Mexicaanse ontvoerder martelde zelfs zijn slachtoffers terwijl hij via de telefoon met hun familie onderhandelde.
Sommige ontvoerders proberen daarentegen de gunst van hun slachtoffers te winnen. Op de Filippijnen bijvoorbeeld werd een ontvoerde zakenman in een luxueus hotel in Manila vastgehouden, waar zijn ontvoerders hem drank gaven en hem met prostituees vermaakten totdat het losgeld betaald was. De meeste slachtoffers worden echter opgesloten met weinig aandacht voor hun fysieke of hygiënische behoeften. Velen worden wreed mishandeld. In elk geval moet het slachtoffer altijd de afschuwelijke ervaring doormaken dat hij niet weet wat er met hem gaat gebeuren.
Het trauma verwerken
Zelfs na hun vrijlating kunnen bij de slachtoffers nog emotionele littekens achterblijven. Een Zweedse verpleegster die in Somalië werd ontvoerd, gaf het volgende advies: „Eén ding is belangrijker dan wat maar ook. Je moet met vrienden en familieleden praten en zonodig professionele hulp zoeken.”
Therapeuten hebben een methode ontwikkeld om deze slachtoffers te helpen. In een aantal korte sessies analyseren de slachtoffers hun ervaringen met professionele hulp voordat zij hun familie ontmoeten en naar een normaal leven terugkeren. „Therapie die kort na de gebeurtenis wordt gegeven, verkleint de kans op blijvende schade”, zegt Rigmor Gillberg, een crisistherapiedeskundige van het Rode Kruis.
Verdere gevolgen
De slachtoffers en hun familie zijn niet de enigen die invloed van ontvoeringen ondervinden. Vrees voor ontvoeringen kan het toerisme stilleggen en investeringen op een laag pitje zetten; het veroorzaakt ook een gevoel van onveiligheid in de gemeenschap. In 1997 verlieten binnen enkele maanden zes internationale ondernemingen de Filippijnen wegens de dreiging van ontvoeringen. Een Filippijnse vrouw die voor een groep werkt met de naam Burgers tegen Misdaad, zei: „Ons leven is een nachtmerrie.”
Een artikel in The Arizona Republic zegt: „Onder Mexicaanse topmanagers grenst de angst voor ontvoering aan hysterie, en terecht.” Het Braziliaanse tijdschrift Veja meldt dat de monsters in de nachtmerries van Braziliaanse kinderen vervangen zijn door kidnappers en rovers. Op Taiwan wordt op school les gegeven in kidnappreventie, en in de Verenigde Staten zijn in kinderdagverblijven camera’s geïnstalleerd om ontvoeringen te voorkomen.
Beveiligingsadviseurs erg in trek
De toename in ontvoeringen en de gevoelige kwesties die ermee verband houden, hebben ervoor gezorgd dat particuliere beveiligingsbedrijven een hausse beleven. In de Braziliaanse stad Rio de Janeiro zijn meer dan 500 van zulke bedrijven, die goed zijn voor $1,8 miljard aan inkomsten.
Steeds meer internationale beveiligingsbedrijven geven les in kidnappreventie, publiceren rapporten over gevaarlijke gebieden en onderhandelen over losgeld. Ze verstrekken adviezen aan families en bedrijven, leren hun welke strategie ontvoerders volgen en helpen hen psychisch tegen de situatie opgewassen te zijn. Sommige bedrijven proberen zelfs de ontvoerders te pakken en het losgeld terug te krijgen nadat de gijzelaar is vrijgelaten. Hun diensten zijn echter niet kosteloos.
Ondanks deze inspanningen neemt in veel landen het aantal ontvoeringen toe. Richard Johnson, vice-voorzitter van Seitlin & Company, een Amerikaanse verzekeringsmaatschappij, zei over de situatie in Latijns-Amerika: „Het is te verwachten dat het aantal ontvoeringen zal toenemen.”
Oorzaken van de toename
Deskundigen voeren talloze oorzaken voor de recente toename aan. De hopeloze economische situatie in sommige gebieden is er één van. Een hulpverlener in de plaats Naltsjik in Rusland zei: „De beste manier om aan geld te komen is dit beruchte middel: ontvoering.” In sommige voormalige sovjetrepublieken zou men de privé-legers van plaatselijke krijgsheren met ontvoeringen financieren.
Meer mensen dan ooit tevoren gaan op reis, voor zaken of als toerist, en dit opent nieuwe terreinen voor ontvoerders op zoek naar slachtoffers. Het aantal ontvoerde buitenlanders is in vijf jaar verdubbeld. Tussen 1991 en 1997 werden in zo’n 26 landen toeristen ontvoerd.
Waar komen al die ontvoerders vandaan? Sommige militaire conflicten lopen ten einde, waardoor voormalige soldaten zonder werk en zonder geld komen te zitten. Deze mensen beschikken over al de noodzakelijke vaardigheden om zich met deze lucratieve onderneming te gaan bezighouden.
Insgelijks hebben maatregelen tegen de drugshandel en het aanwenden van efficiëntere middelen tegen bankovervallen tot gevolg gehad dat criminelen zich voor ontvoeringen zijn gaan interesseren als een vervangende bron van inkomsten. Kidnapdeskundige Mike Ackerman legde uit: „Naarmate wij misdrijven tegen eigendommen in alle maatschappelijke kringen moeilijker maken, neemt het aantal misdrijven tegen mensen toe.” Ook zou het geven van ruchtbaarheid aan betalingen van grote sommen losgeld potentiële ontvoerders in de verleiding kunnen brengen.
Niet altijd dezelfde motieven
De meeste ontvoerders willen alleen maar geld en niets anders. Het gevraagde losgeld varieert van slechts enkele dollars tot het recordbedrag van $60 miljoen dat werd betaald voor een onroerendgoedmagnaat in Hong Kong, die ondanks betaling nooit is vrijgelaten.
Anderzijds hebben sommige ontvoerders hun slachtoffer gebruikt om publiciteit, voedsel, medicijnen, radio’s en auto’s, alsook nieuwe scholen, wegen en ziekenhuizen af te dwingen. Een ontvoerde zakenman in Azië werd vrijgelaten nadat de ontvoerders basketbalkleding en basketballen hadden gekregen. Bepaalde groepen maken ook gebruik van ontvoeringen om buitenlandse investeerders en toeristen af te schrikken en te intimideren, met als doel de exploitatie van land en natuurlijke hulpbronnen een halt toe te roepen.
Er is dus geen gebrek aan motieven, geen gebrek aan middelen en geen gebrek aan potentiële ontvoerders of slachtoffers. Zijn de oplossingen ook zo overvloedig? Wat zijn enkele oplossingen, en kunnen ze het probleem werkelijk uit de wereld helpen? Laten wij alvorens deze vragen te beantwoorden eens wat diepere, onderliggende oorzaken onderzoeken van de enorme hausse in het kidnapbedrijf.
[Kader op blz. 5]
Als u ontvoerd wordt
Zij die een studie hebben gemaakt van dit onderwerp geven mensen die ontvoerd worden de volgende suggesties.
• Werk mee, wees niet opstandig. Gijzelaars die tegenwerken, krijgen vaker een ruwe behandeling en lopen meer kans gedood of voor een bestraffing uitgekozen te worden.
• Raak niet in paniek. Houd in gedachte dat de meeste slachtoffers de ontvoering overleven.
• Bedenk een methode om de tijd bij te houden.
• Probeer een soort van dagelijkse routine in te stellen.
• Doe oefeningen, ook al zijn uw mogelijkheden om te bewegen beperkt.
• Wees opmerkzaam; probeer details, geluiden en geuren te onthouden. Neem bijzonderheden over uw ontvoerders in u op.
• Praat indien mogelijk over koetjes en kalfjes en probeer contact te leggen. Als de ontvoerders u als een individu zien, is het minder waarschijnlijk dat zij u kwaad zullen doen of u zullen doden.
• Maak hen beleefd attent op uw behoeften.
• Probeer nooit te onderhandelen over uw eigen losgeld.
• Als u zich midden in een reddingspoging bevindt, laat u dan op de grond vallen en wacht passief de ontwikkelingen af.
[Kader op blz. 6]
Kidnapverzekeringen — Een omstreden kwestie
Een bedrijfstak die wel vaart bij de toename in ontvoeringen, is het verzekeringswezen. Lloyds in Londen heeft in de jaren ’90 jaarlijks vijftig procent meer kidnapverzekeringen afgesloten. Steeds meer maatschappijen bieden zo’n verzekering aan. Ze dekt de hulp van een onderhandelaar, de betaling van het losgeld en soms professionele pogingen om het terug te krijgen. De verzekeringskwestie is echter zeer omstreden.
Tegenstanders van kidnapverzekeringen beweren dat ze de misdaad commercialiseren en dat het immoreel is munt te slaan uit ontvoeringen. Zij zeggen ook dat iemand die verzekerd is, wellicht nalatig wordt ten aanzien van zijn eigen veiligheid en dat de verzekering het de ontvoerders gemakkelijker zal maken geld los te krijgen, waardoor deze criminele activiteit in de hand wordt gewerkt. Sommigen zijn zelfs bang dat het bestaan van een verzekering mensen ertoe zal aanmoedigen hun eigen ontvoering in scène te zetten om geld van de verzekering te krijgen. In Colombia, Duitsland en Italië zijn kidnapverzekeringen verboden.
Voorstanders van kidnapverzekeringen wijzen erop dat net als bij elke andere verzekering velen betalen voor de schade van enkelen. Zij redeneren dat de verzekering een mate van veiligheid schept, aangezien verzekerde families en bedrijven zich daardoor de hulp van bekwame vakmensen kunnen veroorloven, die de spanning kunnen verlichten, een lager losgeld kunnen bedingen en het gemakkelijker kunnen maken de ontvoerders te pakken.
[Kader op blz. 7]
Het Stockholmsyndroom
In 1974 nam de ontvoering van Patty Hearst, dochter van de krantenmagnaat Randolph A. Hearst, een verrassende wending toen zij de kant koos van haar ontvoerders en met hen deelnam aan een gewapende overval. In een andere zaak vergaf een ontvoerde Spaanse voetballer zijn ontvoerders en wenste hun het beste.
In het begin van de jaren ’70 werd dit het Stockholmsyndroom genoemd, naar een gijzelingsdrama in 1973 in een bank in Stockholm. Bij die gelegenheid ontwikkelden enkele gijzelaars een bijzondere vriendschap met hun gijzelnemers. Een dergelijke wisselwerking is een bescherming voor de ontvoerde, zoals het boek Criminal Behavior uiteenzet: „Hoe beter het slachtoffer en de gijzelnemer elkaar leren kennen, hoe meer zij geneigd zijn op elkaar gesteld te raken. Dit verschijnsel duidt erop dat er na verloop van tijd minder kans bestaat dat de misdadiger de gijzelaar kwaad zal doen.”
Een Engels slachtoffer in Tsjetsjenië die verkracht werd, zei: „Ik geloof dat toen de bewaker ons als individu leerde kennen, hij besefte dat het verkeerd was mij te verkrachten. Er kwam een eind aan het verkrachten en hij bood zijn verontschuldigingen aan.”
[Illustratie op blz. 4]
Voor de familie is een ontvoering een van de meest zenuwslopende emotionele kwellingen die men zich maar kan voorstellen
[Illustratie op blz. 5]
De slachtoffers hebben behoefte aan troost
[Illustratie op blz. 7]
De meeste slachtoffers worden opgesloten met weinig aandacht voor hun fysieke of hygiënische behoeften