Opzienbarende conferentie over bloedvrije chirurgie in Moskou

ALTERNATIEVEN VOOR TRANSFUSIE IN DE CHIRURGIE was de naam van een internationale medische conferentie die op 6 oktober 1998 werd gehouden in Moskou. In het Visjnevski Instituut voor Chirurgie waren ruim 800 artsen aanwezig voor het symposium, dat gehouden werd in het kader van het Zesde Russische Congres van Anesthesiologen en Intensive Care-​specialisten.

Professor Andrej Ivanovitsj Vorobiev, die als hoofd hematologie werkt bij de Russische Academie van Medische Wetenschappen in Moskou, heette de artsen welkom op wat hij betitelde als „dit symposium gewijd aan het vinden van alternatieven voor de transfusie van bloed”.

Om aan te geven waarom de conferentie van groot belang was, gaf Vorobiev een opsomming van „ernstige rampen door bloedtransfusies”. Hij voerde aan dat de meeste kinderen met hemofilie in landen als de Verenigde Staten, Japan en Duitsland als gevolg van bloedtransfusies aan aids lijden. Na cijfers verschaft te hebben over de verbreiding van hepatitis door bloedtransfusies verzuchtte hij vervolgens: „De cijfers zijn absoluut verbijsterend. Praktisch alle hemofiliepatiënten zijn met hepatitis besmet.”

In medische kringen, zo zette Vorobiev uiteen, heerste de opvatting dat als iemand „een liter bloed had verloren, die door een liter bloed vervangen moest worden”. Maar „dat is een vergissing!”, verklaarde hij. Hij besloot zijn inleiding met de woorden: „Wij zijn vóór bloedtransfusie geweest, en nu moeten wij ons samen ontdoen van de oude opvattingen.”

Veel van de medisch deskundigen die daarna het woord voerden, kwamen uit Rusland, maar er waren ook sprekers uit Frankrijk, Zweden, België en de Verenigde Staten. De artsen beschreven de ontwikkelingen op het gebied van het compenseren van bloedverlies met alternatieven voor bloedtransfusie en wezen ook op de gevaren van bloedtransfusie, waaronder de kans op nadelige immunologische reacties.

Televisiereportage

De Russische publieke televisie, die ruim 235 miljoen mensen bereikt, bracht na afloop een uitstekende reportage over de conferentie. De presentatrice, Elena Malysjeva, legde uit: ’Bekende en internationaal vermaarde chirurgen, anesthesisten en hematologen waren in Moskou bijeen om één vraag te beantwoorden: Kunnen operaties verricht worden zonder bloed toe te dienen?’

Elena informeerde haar tv-publiek over de ziekten die door bloed kunnen worden overgedragen en legde uit: „Daarom zijn de artsen gaan zoeken naar een oplossing. En die werd gevonden. Ze werd bloedvrije chirurgie genoemd. Iedereen die een operatie moet ondergaan, kan de bij bloedvrije chirurgie toegepaste methoden bespreken met zijn of haar arts.”

Andrej Vorobiev vertelde in de televisie-uitzending: ’Donorbloed bevat eiwitten die vreemd zijn aan het lichaam en een onvoorspelbare en onontkoombare reactie teweeg kunnen brengen. Bovendien kan een donor, hoe zorgvuldig wij ook te werk gaan, een patiënt besmetten met virussen die hij bij zich draagt en die wij niet kunnen waarnemen.’ Zijn besluit luidde dan ook: ’Wij moeten de transfusie van donorbloed aan patiënten verminderen.’

In het programma verscheen ook Jean-François Baron, hoofd anesthesiologie en intensive care van het Broussaisziekenhuis in Parijs. Hij verklaarde: „Bij mijn instituut hebben wij speciale vloeistoffen ontwikkeld die zuurstof kunnen transporteren. Die hebben allemaal de zuurstof-transporterende kenmerken van bloed maar bevatten geen rode bloedcellen [die ziekte kunnen overbrengen]. In de nabije toekomst”, zo voorspelde hij, „zal het de gewoonste zaak van de wereld zijn deze oplossingen te gebruiken.”

Dit was er voor de presentatrice van het programma aanleiding toe over de Russische hoogleraar Felix F. Belojartsev te vertellen, die een jaar of twintig geleden een zuurstoftransporterende vloeistof als vervangingsmiddel voor bloed introduceerde. Zij merkte op dat Belojartsevs uitvinding destijds niet gunstig ontvangen was door de medische wereld en dat hij „zelfmoord had gepleegd wegens de eindeloze vervolging die deze uitvinding hem had gebracht”.

Verslagen in medische bladen

De medische krant Meditsinskaja Gazeta berichtte ook over de conferentie. „De voornaamste conclusie van het Symposium”, aldus de krant, „laat zich als volgt formuleren: Het is nodig alternatieven voor bloedtransfusie te gebruiken in alle situaties waar dit mogelijk is en pas tot het gebruik van bloed te besluiten na zorgvuldige afweging van het risiconiveau op individuele basis voor elke patiënt en alleen in levensbedreigende omstandigheden.”

De krant maakte ook melding van het gebrek aan bereidheid bij sommige artsen om de weigering van een patiënt om bloed te nemen te honoreren. Jehovah’s Getuigen bijvoorbeeld aanvaarden geen bloedtransfusies op grond van het bijbelse voorschrift ’zich van bloed te onthouden’ (Handelingen 15:28, 29). In verband daarmee werden echter de volgende woorden geciteerd van Michel de Guillenchmidt, hoogleraar rechtsgeleerdheid uit Frankrijk:

’Wij moeten Jehovah’s Getuigen dankbaar zijn omdat zij door deze kwestie op te werpen niet alleen de aandacht hebben gevestigd op hun eigen rechten, maar ook de hele medische gemeenschap hebben geholpen de gevaren van bloedtransfusies in te zien. En dat moedigt wetenschappers weer aan naar geavanceerder methoden van bloedvrije chirurgie te zoeken.’

Een van de artikelen in Meditsinskaja Gazeta begon met de woorden: „Er is wel eens gezegd dat bloedtransfusie te vergelijken is met een huwelijk: Niemand weet hoe het uitpakt.” Na vervolgens opgemerkt te hebben dat ’menselijk bloed als een vingerafdruk is — er zijn geen twee identieke afdrukken’, vroeg de krant: „Is het tegenwoordig mogelijk absoluut te garanderen dat de patiënt geen infecties zal oplopen als gevolg van een transfusie?” Het antwoord luidde: ’Zelfs in landen die indrukwekkende resultaten op medisch gebied hebben geboekt, bestaat geen afdoend controlesysteem voor bloedproducten.’

’Te oordelen naar het overbezette auditorium en de duidelijke belangstelling van de afgevaardigden voor de besproken problemen,’ zo besloot het artikel, ’is zich bij de artsen dus een verandering van houding aan het voltrekken.’

Verleende service

Buiten de conferentiezaal hadden Jehovah’s Getuigen een stand ingericht waar zij artsen voorzagen van een verzameling artikelen uit medische tijdschriften over het gebruik van alternatieve methoden voor de behandeling van bloedverlies. Honderden artsen namen ze met genoegen in ontvangst.

Het is duidelijk dat geïnformeerde medici hard op weg zijn om het gebruik van bloed in de geneeskunde te beperken.

[Illustraties op blz. 26]

Jehovah’s Getuigen voorzagen honderden artsen van artikelen over het meest recente onderzoek op het gebied van bloed