Hoe om te gaan met coeliakie

DOOR ONTWAAKT!-CORRESPONDENT IN FINLAND

„Wat voor meel heb je gebruikt voor dit gebak?”

„Nou, maïsmeel.”

„En waarmee heb je de binnenkant van het blik bestoven?”

„Met paneermeel.”

„Dan mag ik het jammer genoeg niet eten.”

ZO’N wat vervelend gesprekje komt u waarschijnlijk niet vreemd voor als u aan coeliakie lijdt. Deze stoornis van het spijsverteringsstelsel wordt veroorzaakt door het onvermogen van het lichaam om een gebruikelijk bestanddeel van veel voedsel te verdragen. Het probleem is de gliadinefractie van gluten, die voorkomt in tarwe, gerst, rogge en haver. Gluten is voor de meeste mensen onschadelijk, maar bij coeliakiepatiënten kan het de wand van de dunne darm kapotmaken, waardoor het vermogen om voedingsstoffen op te nemen vermindert.

Tot de symptomen van coeliakie kunnen maagpijn, een opgezette buik, diarree en gewichtsverlies behoren. Natuurlijk komen deze symptomen bij een aantal ziekten voor, zodat het vaststellen van coeliakie lastig kan zijn. „Jarenlang kreeg ik te horen dat ik leed aan het ’prikkelbaar darmsyndroom’”, zegt een patiënte die Judy heet.

Coeliakie treedt meestal aan het licht in de kinderjaren, maar sommige patiënten vertonen pas symptomen op middelbare leeftijd. Artsen zeggen evenwel dat in minstens enkele van deze gevallen de aandoening altijd al aanwezig is geweest, zij het latent. In ieder geval kan coeliakie, wanneer er niets aan wordt gedaan, rampzalig zijn. Typerend voor kinderen met de aandoening is dat zij klein en erg mager zijn en een opgezette buik en onderontwikkelde spieren hebben. Daar de opname van vitaminen door de aandoening wordt belemmerd, kunnen een aantal ziekten het gevolg zijn, waaronder bloedarmoede, rachitis en scheurbuik. Is de ziekte al gevorderd, dan kan zich botdeformatie of osteoporose voordoen. In zeldzame gevallen kan coeliakie zelfs dodelijk zijn, vooral onder volwassenen bij wie de aandoening al lange tijd bestaat en van ernstige aard is. Maar de meeste coeliakiepatiënten kunnen bij een juiste behandeling heel goed met de aandoening omgaan en hun conditie kan zelfs verbeteren.

Wat is eraan te doen?

De beste behandeling bij coeliakie is een glutenvrij dieet — dat wil zeggen, een dieet waarbij alle voeding die tarwe, rogge, gerst en haver bevat, wordt vermeden. Het volgen van zo’n dieet kan een hele opgaaf zijn. Een patiënt vertelt: „Toen ik hoorde dat ik geen tarwe, gerst, rogge of haver meer mocht eten, dacht ik eerst bij mezelf: ’Dat is makkelijk genoeg. Ik eet gewoon geen brood en gebak meer.’ Maar toen ik ten slotte besefte in hoeveel soorten producten deze granen zitten — vooral tarwe — was ik geschokt!”

Mensen met coeliakie moeten zorgvuldig de etiketten van levensmiddelen lezen. Hoewel coeliakiepatiënten tarwe, rogge, gerst en haver moeten vermijden, kunnen zij wel boekweit, maïs, rijst, sojabonen, gierst en aardappelproducten eten. Er bestaan ook enkele glutenvrije bloemmixen die aanvaardbaar zijn. Toegegeven, het kan ontmoedigend zijn te moeten constateren dat op de schappen in de supermarkt overwegend ’verboden voedsel’ staat. Maar laat u niet ontmoedigen. Concentreer u op de voedingsmiddelen die u wel mag eten en niet op de producten die taboe voor u zijn. Na verloop van tijd zal het boodschappen doen minder problematisch worden.

Misschien lijkt het dat een glutenvrij dieet uw sociale contacten in de weg zal staan. Maar isoleer u niet louter omdat u coeliakie hebt. Vertel uw vrienden in plaats daarvan wat coeliakie is en laat hun weten hoe zij u kunnen helpen u aan een glutenvrij dieet te houden. Als anderen uw behoeften kennen, zullen zij daar waarschijnlijk met genoegen aan voldoen. Maken sommigen opmerkingen die tactloos zijn, word dan niet verbitterd. Uw vriendelijke reactie zal hen aanmoedigen meer empathie te tonen.

Mettertijd kunnen sommige patiënten met een milde vorm van coeliakie weer glutenbevattende voedingsmiddelen gaan gebruiken. Of dat nu in uw geval al dan niet gebeurt, blijf positief. „Houd de goede kanten ervan in het oog”, raadt een coeliakiepatiënte aan. De goede kanten? Zij vervolgt: „Coeliakie is niet besmettelijk en de behandeling is eenvoudig en duidelijk — een streng dieet. Hoe langer u zich eraan houdt, des te beter gaat u zich voelen. Hoogstwaarschijnlijk zult u zich heel goed kunnen voelen ondanks het feit dat u aan coeliakie lijdt.”

[Kader op blz. 19]

Hoe een steun te zijn

Kent u iemand die coeliakie heeft, denk dan niet dat de persoon in kwestie gewoon lastig is als hij of zij weigert bepaald voedsel te eten. En maak geen gevoelloze opmerkingen als: „Hoe kan iemand die er zo gezond uitziet ziek zijn?” Het belangrijkste is nog dat u een coeliakiepatiënt er niet toe probeert over te halen iets te eten waar gluten in zit, bijvoorbeeld door te zeggen: „Een klein beetje kan toch geen kwaad?” Dat kan het wel! Bedenk dat de dunne darm van de coeliakiepatiënt gluten als gif beschouwt en dienovereenkomstig reageert.

Het is niet moeilijk aan de dieetbehoeften van een coeliakiepatiënt te voldoen. Een paar aanpassingen in uw boodschappenlijstje zullen een toereikend aantal voedingsmiddelen aanvaardbaar maken. Het kan zelfs mogelijk zijn bij alles wat u klaarmaakt aan de „voorwaarden” van de coeliakiepatiënt te voldoen. Echt waar, alle gasten kunnen van een glutenvrije maaltijd genieten. Zij zullen vermoedelijk het verschil niet eens merken. Bovendien zal de coeliakiepatiënt dan niet het gevoel krijgen in het middelpunt van de belangstelling te staan — iets waarvoor hij of zij u dankbaar zal zijn!

[Illustratie op blz. 18]

Coeliakiepatiënten moeten tarwe, gerst, rogge en haver vermijden