Grootouders — Hun vreugden en uitdagingen

„Ik vind het heerlijk om grootouder te zijn! Je geniet van je kleinkinderen zonder je aansprakelijk of verantwoordelijk voor hen te voelen. Je realiseert je dat je invloed op hun leven uitoefent maar dat je uiteindelijk geen zeggenschap over hen hebt. Die hebben hun ouders.” — Gene, een grootvader.

WAT is dat toch met het grootouderschap dat het zo’n enthousiasme teweeg kan brengen? Onderzoekers wijzen erop dat de normale eisen die ouders van nature aan kinderen stellen heel wat spanning kunnen veroorzaken. Omdat grootouders meestal niet zulke eisen hoeven stellen, kan hun relatie met kleinkinderen veel meer ontspannen zijn. Zoals de arts Arthur Kornhaber het uitdrukt, staat het hun vrij van hun kleinkinderen te houden eenvoudig „omdat zij ademhalen”. Een grootmoeder die Esther heet, zegt: „Bij mijn eigen kinderen was ik dagelijks zo emotioneel betrokken bij alles wat zij deden. Als grootouder voel ik me vrij om gewoon van mijn kleinkinderen te genieten en van ze te houden.”

Dan zijn er nog de grotere wijsheid en bekwaamheid die met de jaren komen (Job 12:12). Grootouders zijn niet langer jong en onervaren, maar hebben jaren van ouderlijke zorg achter de rug. Zij hebben van hun fouten geleerd en kunnen nu vaardiger zijn in de omgang met kinderen dan toen zij jonger waren.

Dr. Kornhaber concludeert dan ook: „Een gezonde en liefdevolle band tussen grootouders en kleinkinderen is nodig voor de emotionele gezondheid en het geluk van alle drie de generaties. Deze band is een natuurlijk, aangeboren recht voor kinderen, . . . een hun door de ouderen vermaakt erfgoed dat iedereen in de familie tot voordeel strekt.” Het blad Family Relations merkt in dezelfde zin op: „Grootouders die participeren en de grootouderrol op zich nemen, vergroten hun gevoel van welbevinden en mentale veerkracht.”

De rol van een grootouder

Grootouders kunnen veel waardevolle rollen vervullen. „Zij kunnen hun getrouwde kinderen tot steun zijn”, zegt Gene. „Ik denk dat zij op die manier een deel van de moeilijke omstandigheden kunnen compenseren waarin jonge ouders verkeren.” Grootouders kunnen ook veel doen om de kleinkinderen zelf te steunen. Vaak is het de grootouder die de verhalen doorvertelt waardoor een kind een idee krijgt van de familiegeschiedenis. Dikwijls spelen grootouders een sleutelrol bij het doorgeven van het godsdienstige erfgoed van de familie.

In veel families dienen grootouders als vertrouwde raadgevers. „Er kunnen dingen zijn waarvan kinderen wel jou deelgenoot willen maken maar waarover ze niet graag met hun ouders praten”, zegt de in het eerste artikel genoemde Jane. Ouders juichen die extra steun over het algemeen toe. Volgens een onderzoek „beschouwde ruim tachtig procent van de tieners hun grootouders als vertrouwenspersonen. . . . Een groot deel van de volwassen kleinkinderen houdt op geregelde basis contact met de grootouders die hun het naast zijn.”

Een liefdevolle grootouder kan bijzonder belangrijk zijn voor een kind dat thuis niet de juiste opvoeding krijgt. „Mijn oma was de belangrijkste persoon in mijn vroege kinderjaren”, schrijft Selma Wassermann. „Het was mijn oma die mijn opvoeding op zich nam en daarmee mijn wereldje vulde. Haar schoot was groter dan heel Miami Beach en als ze mij erop trok wist ik dat ik veilig was. . . . Van mijn oma heb ik de belangrijkste dingen over mezelf geleerd — dat er mensen van me hielden en dat ik dus het liefhebben waard was.” — The Long Distance Grandmother.

Spanningen in de familie

Het grootouderschap kent echter zijn potentiële spanningen en problemen. Een ouder herinnert zich bijvoorbeeld een bittere woordenstrijd met haar moeder over de juiste methode om een baby te laten boeren. „Daardoor ontstond er een kloof tussen ons op een moment dat ik zeer kwetsbaar was.” Het is begrijpelijk dat jonge ouders willen dat de manier waarop zij hun kinderen grootbrengen, de goedkeuring van hun ouders geniet. Suggesties van hun goedbedoelende ouders kunnen dan ook overkomen als vernietigende kritiek.

In zijn boek Between Parents and Grandparents vertelt dr. Kornhaber over twee ouders met een ander veelvoorkomend probleem. Een van hen, een moeder, zegt: „Elke dag komen mijn ouders bij me binnenvallen en ze zijn geschokt als ik niet thuis ben als ze komen. . . . Ze denken niet aan mij — aan mijn gevoelens en mijn privacy.” En een vader klaagt: „Mijn ouders willen mijn kleine meisje helemaal voor zichzelf hebben. De hele dag is het Susie voor en Susie na. . . . Wij denken erover te verhuizen.”

Soms worden grootouders er ook van beschuldigd hun kleinkinderen te verwennen door hen met cadeautjes te overladen. Natuurlijk is gulheid voor een grootouder net zo gewoon als ademhalen, maar sommigen schijnen op dat punt geen grenzen te kennen. Het komt echter ook voor dat de klachten van ouders uit jaloezie voortspruiten (Spreuken 14:30). „Mijn ouders waren streng en hardvochtig voor me”, bekent Mildred. „Voor m’n kinderen zijn ze gul en [toegeeflijk]. Ik ben jaloers omdat ze mij nog net zo behandelen als vroeger.” Wat de motieven of de redenen ook mogen zijn, het kan problemen veroorzaken als een grootouder de wensen van de ouders op het punt van cadeautjes geven niet respecteert.

Grootouders doen er dus verstandig aan met beleid te werk te gaan in hun uitingen van edelmoedigheid. De bijbel maakt duidelijk dat te veel van zelfs iets goeds slecht kan zijn (Spreuken 25:27). Weet u niet zeker wat voor cadeautjes passend zijn, raadpleeg dan de ouders. Op die manier zult u ’goede gaven weten te geven’. — Lukas 11:13.

Liefde en respect — De sleutels!

Helaas klagen sommige grootouders dat hun werk als verzorgers en babysitters als iets vanzelfsprekends wordt beschouwd. Anderen vinden dat zij niet genoeg contact met hun kleinkinderen mogen hebben. Weer anderen zeggen dat hun volwassen kinderen hun uit de weg gaan zonder ook maar uit te leggen waarom. Zulke pijnlijke problemen zijn vaak te voorkomen als familieleden liefde en respect voor elkaar tonen. De bijbel zegt: „De liefde is lankmoedig en vriendelijk. De liefde is niet jaloers, . . . zoekt niet haar eigen belang, wordt niet geërgerd. . . . Ze verdraagt alle dingen, gelooft alle dingen, hoopt alle dingen, verduurt alle dingen.” — 1 Korinthiërs 13:4, 5, 7.

Misschien bent u een jonge ouder en komt Oma met een goedbedoelde maar irritante suggestie of opmerking. Hebt u dan echt redenen om ’geërgerd te worden’? Per slot van rekening laat de bijbel zien dat het de taak van oudere christelijke vrouwen is, jonge vrouwen te leren „hun man lief te hebben, hun kinderen lief te hebben, gezond van verstand te zijn, eerbaar, thuis te werken” (Titus 2:3-5). En willen u en de grootouders niet hetzelfde — het allerbeste voor uw kinderen? Omdat de liefde ’niet haar eigen belang zoekt’, is het misschien het beste de behoeften van het kind het zwaarst te laten wegen — niet uw eigen gevoelens. Dat zou u kunnen helpen te vermijden dat u ’elkaar tot een krachtmeting dwingt’ bij elke onbeduidende ergernis. — Galaten 5:26, voetnoot.

Akkoord, u kunt bang zijn dat uw kind door te veel cadeautjes verwend raakt. Maar meestal heeft een grootouder geen slechte bedoelingen wanneer hij of zij gul is. De meeste deskundigen op het gebied van de kinderverzorging zijn het erover eens dat uw manier van opvoeden en straffen van veel grotere invloed is dan af en toe wat inmenging van een grootouder. Een psycholoog geeft de raad: „Het helpt als u uw gevoel voor humor behoudt.”

Hebt u een geldige reden tot bezorgdheid over een aspect van de kinderverzorging, ontzeg uw ouder of schoonouder dan niet het contact met uw kinderen. De bijbel zegt: „Plannen zijn tot mislukking gedoemd waar geen vertrouwelijk gesprek is” (Spreuken 15:22). Heb „te rechter tijd” een serieus gesprek en maak kenbaar wat u dwarszit (Spreuken 15:23). Vaak is er een oplossing te vinden.

Bent u grootouder? Dan is het van groot belang dat u respect toont voor de ouders van uw kleinkind. Natuurlijk zult u zich verplicht voelen uw stem te laten horen als u denkt dat uw kleinkind in gevaar is. Maar hoewel het een natuurlijke zaak is dat u dol op uw kleinkinderen bent, rust op ouders — niet op grootouders — de verantwoordelijkheid hun kinderen groot te brengen (Efeziërs 6:4). De bijbel gebiedt uw kleinkinderen achting voor hun ouders te hebben en hen te gehoorzamen (Efeziërs 6:1, 2; Hebreeën 12:9). Probeer dus te vermijden dat u hun ouders overlaadt met ongevraagde adviezen of het ouderlijk gezag ondermijnt. — Vergelijk 1 Thessalonicenzen 4:11.

Het is waar dat wat afstand nemen, uw mond houden — ook al bent u er niet helemaal gerust op — en het aan uw kinderen overlaten zich van hun taak als ouders te kwijten, niet altijd meevalt. Maar Gene brengt het zo onder woorden: „Tenzij je om raad gevraagd wordt, moet je meegaan met wat naar hun mening het beste voor hun kinderen is.” Jane zegt: „Ik pas ervoor op te zeggen: ’Dat moet je zo doen!’ Dingen kunnen op veel verschillende manieren gedaan worden, en als je eigenwijs bent, kunnen er problemen ontstaan.”

Wat grootouders kunnen geven

De bijbel kenschetst het krijgen van kleinkinderen als een zegen van God (Psalm 128:3-6). Door belangstelling voor uw kleinkinderen te tonen, kunt u grote invloed op hun leven uitoefenen en hen helpen godvruchtige normen te ontwikkelen. (Vergelijk Deuteronomium 32:7.) In bijbelse tijden droeg een zekere Loïs er in belangrijke mate toe bij dat haar kleinzoon, Timotheüs, tot een uitnemende man Gods opgroeide (2 Timotheüs 1:5). U kunt eveneens vreugde ervaren als uw kleinkinderen gunstig op een godvruchtige opvoeding reageren.

U kunt eveneens een bron van de liefde en genegenheid zijn waaraan uw kleinkinderen behoefte hebben. Misschien bent u niet zo’n aanhalig, knuffelig type. Maar godvruchtige liefde kan ook getoond worden door oprechte, onzelfzuchtige belangstelling voor uw kleinkinderen te hebben. De schrijfster Selma Wassermann zegt: „Uit uw belangstelling voor wat het kind u vertelt . . . zal beslist uw genegenheid blijken. Goed luisteren, niet in de rede vallen, geen kritiek hebben — het brengt allemaal respect, genegenheid en waardering over.” Voor een kleinkind kan zulke liefdevolle aandacht een van de mooiste geschenken zijn die een grootouder kan geven.

Tot dusver is onze bespreking gewijd geweest aan de traditionele grootouderrollen. Veel hedendaagse grootouders hebben echter een veel zwaardere vracht te dragen.

[Inzet op blz. 6]

„Van mijn oma heb ik de belangrijkste dingen over mezelf geleerd — dat er mensen van me hielden en dat ik dus het liefhebben waard was”

[Kader op blz. 6]

Tips voor grootouders op afstand

• Vraag de ouders u videobanden of foto’s van de kleinkinderen te sturen.

• Stuur bandjes met ingesproken „brieven” aan uw kleinkinderen. Stuur kleine kinderen bandjes met door uzelf ingesproken bijbelverhalen of wiegeliedjes die u zelf zingt.

• Stuur de kleinkinderen ansichtkaarten en brieven. Heb zo mogelijk een geregelde correspondentie met hen.

• Houd, indien u zich dat kunt veroorloven, per telefoon contact met uw kleinkinderen. Begin als u met kleine kinderen praat een gesprek door simpele vragen te stellen, zoals: „Wat heb je vanochtend gegeten?”

• Ga zo mogelijk regelmatig even op bezoek.

• Regel met de ouders dat uw kleinkinderen bij u thuis komen. Maak plannen voor leuke activiteiten, zoals naar dierentuinen, museums en parken gaan.

[Illustratie op blz. 5]

Veel grootouders helpen bij de verzorging van hun kleinkinderen

[Illustratie op blz. 7]

Opvoedingsmethoden kunnen spanningen teweegbrengen

[Illustratie op blz. 7]

Grootouders spelen vaak een rol bij het doorgeven van de familiegeschiedenis