Als grootouders ouders worden

„Ik was net thuis van een vergadering in de Koninkrijkszaal toen er luid op de deur werd geklopt. Buiten stonden twee politieagenten met twee vieze kinderen met hoofden als een ragebol; ze zagen eruit alsof ze in geen maanden gewassen waren. Je kon nauwelijks zien dat het kinderen waren! Het waren mijn kleinkinderen, en hun moeder — een drugsverslaafde — had hen verwaarloosd. Ik was weduwe en ik had al zes kinderen van mezelf. Maar ik kon gewoon geen nee zeggen.” — Sally.a

„Mijn dochter vroeg of ik voor haar kinderen wilde zorgen totdat zij haar leven weer op orde had. Ik wist niet dat zij aan de drugs was. Het draaide eropuit dat ik haar twee kinderen grootbracht. Jaren later kreeg mijn dochter nog een baby. Die wilde ik niet nemen, maar mijn kleinzoon vroeg het me smekend: ’Oma, kunnen we er niet nog eentje bijnemen?’” — Willie Mae.

HET grootouderschap werd vroeger wel gekenschetst als „plezier zonder verantwoordelijkheid”. Maar zo ligt het nu niet meer. Sommigen schatten dat alleen al in de Verenigde Staten ruim drie miljoen kinderen bij hun grootouders wonen. En dat aantal groeit snel.

Wat gaat er schuil achter die verontrustende trend? Kinderen van wie de ouders scheiden, belanden nogal eens bij hun grootouders. Hetzelfde geldt voor kinderen die door hun ouders verwaarloosd of mishandeld worden. Het blad Child Welfare schrijft dat er door het immobiliserende effect van crackcocaïne op verslaafde ouders, ’een verloren generatie ontstaat’. Daarnaast zijn er de miljoenen kinderen die „ouderloos” zijn doordat hun ouders hen aan hun lot overgelaten hebben, overleden zijn of aan een geestelijke stoornis lijden. Kinderen die hun moeder aan aids verliezen, kunnen ook aan de zorg van hun grootouders toevertrouwd moeten worden.

Op middelbare leeftijd of in „de rampspoedige dagen” van de ouderdom nog de verantwoordelijkheid op zich te nemen om kinderen groot te brengen, kan heel zwaar zijn (Prediker 12:1-7). Veel mensen hebben gewoon niet de energie om constant het oog te houden op kleine kinderen. Sommige grootouders verzorgen ook hun eigen bejaarde ouders. Weer anderen zijn weduwe of weduwnaar geworden of zijn gescheiden en moeten het zonder de steun van een huwelijkspartner zien te stellen. En velen merken dat zij er financieel niet op voorbereid zijn zo’n last op zich te nemen. Bij één onderzoek bleken vier op de tien grootouders die de voogdij over kleinkinderen hadden, dicht tegen het bestaansminimum te zitten. „De kinderen waren ziek”, vertelt Sally. „Ik was heel wat geld kwijt aan medicijnen. Van de overheid kreeg ik weinig financiële hulp.” Een oudere vrouw vertelt: „Ik moest mijn oudedagspotje aanspreken om voor mijn kleinkinderen te zorgen.”

De stress en de spanningen

Het hoeft ons niet te verbazen dat bij een onderzoek bleek dat „de zorg voor kleinkinderen een aanzienlijke stress voor grootouders met zich bracht en dat 86 procent van de 60 grootouders in het onderzoek te kennen gaf zich ’meestal neerslachtig of gespannen’ te voelen”. Velen reppen dan ook van gezondheidsproblemen. „Het viel me lichamelijk, mentaal en geestelijk heel zwaar”, zegt Elizabeth, die voor haar kleindochter, een tiener, zorgde. Willie Mae, die een hartkwaal en hoge bloeddruk heeft, zegt: „Mijn huisarts denkt dat het te maken heeft met de stress van het kinderen grootbrengen.”

Velen zijn niet voorbereid op de verandering in leefstijl die het grootbrengen van kleinkinderen vergt. „Het komt voor dat ik nergens heen kan”, zegt een grootvader. „Ik zou me schuldig voelen . . . als ik ze bij iemand anders liet, dus in plaats van ergens heen te gaan of iets te doen, ga ik gewoon niet of doe ik het niet.” En een grootmoeder beschreef de tijd die zij voor zichzelf had als „niet-bestaand”. Sociaal isolement en eenzaamheid komen veel voor. Een grootmoeder vertelde: „In onze leeftijdsgroep hebben de meeste van onze vrienden geen [jonge] kinderen, met als gevolg dat wij uitnodigingen vaak niet aannemen omdat onze kinderen [de kleinkinderen] niet uitgenodigd worden.”

Ook de emotionele druk is pijnlijk. In een artikel in U.S.News & World Report wordt gezegd: „Velen van hen [grootouders] worden geteisterd door schaamte en schuldgevoel over het feit dat hun eigen kinderen als ouders tekortgeschoten zijn — en velen zoeken de schuld bij zichzelf, vragen zich af waar zij gefaald hebben als ouders. Om hun kleinkinderen een veilig en liefdevol thuis te bieden, moeten sommigen hun eigen gewelddadige of drugsverslaafde kinderen de rug toekeren.”

In een rapport staat: „Ruim een vierde . . . zei dat hun huwelijksrelatie minder bevredigend was geworden als gevolg van de zorg die zij op zich hadden genomen.” Mannen in het bijzonder voelen zich vaak verwaarloosd omdat het leeuwendeel van de zorg voor de kinderen op hun vrouw neerkomt. Sommige mannen hebben het gevoel de druk gewoon niet aan te kunnen. Een vrouw zegt over haar man: „Hij heeft ons in de steek gelaten. . . . Ik denk dat hij gewoon het gevoel had geen kant meer uit te kunnen.”

Verbitterde kinderen

In U.S.News & World Report wordt gezegd: „De stress wordt nog vergroot door het feit dat sommige van de kinderen die bij [grootouders] terechtkomen, tot de meest hulpbehoevende, de meest emotioneel beschadigde en de meest gegriefde van het land behoren.”

Neem Elizabeths kleindochter eens. De vader van het kind liet haar letterlijk aan haar lot over op de straathoek waar Elizabeth als klaar-over bezig was. „Het kind is gegriefd”, zegt Elizabeth. „Ze is gekwetst.” Sally’s kleinkinderen hebben soortgelijke wonden opgelopen. „Mijn kleinzoon is verbitterd. Hij heeft het gevoel dat niemand hem moet.” Een kind heeft krachtens zijn geboorte recht op een liefdevolle vader en moeder. Denk u eens in hoe een kind zich moet voelen als het door hen in de steek gelaten, verwaarloosd of verstoten wordt! Het begrijpen van deze gevoelens kan de sleutel zijn tot het geduldig omgaan met kinderen die gedragsproblemen krijgen. Spreuken 19:11 zegt: „Het inzicht van een mens vertraagt stellig zijn toorn.”

Zo zal een in de steek gelaten kind zich mogelijk verzetten tegen uw inspanningen om voor hem te zorgen. Begrip voor de angsten en zorgen van het kind kan u helpen meelevend te reageren. Misschien zal erkenning van zijn angsten en de verzekering dat u al het mogelijke zult doen om voor hem te zorgen, veel bijdragen tot het verdwijnen van zijn angsten.

Hoe met de druk om te gaan

’Ik vind het heel erg dat het me overkomt. Wij verdienen dit niet.’ Dat zei een grootmoeder die de voogdij over kleinkinderen had. Indien u in die situatie verkeert, denkt u er misschien net zo over. Maar de zaak is lang niet hopeloos. Enerzijds kan uw lichamelijke energie beperkt zijn door uw hoge leeftijd; anderzijds werkt een hoge leeftijd in uw voordeel wanneer het om wijsheid, geduld en bekwaamheid gaat. Het is niet verbazingwekkend dat uit een studie bleek dat „kinderen die alleen door hun grootouders werden grootgebracht, het heel goed maakten vergeleken bij kinderen in gezinnen met slechts één biologische ouder”.

De bijbel spoort ons aan ’al onze bezorgdheid op Jehovah te werpen, want hij zorgt voor ons’ (1 Petrus 5:7). Bid hem dus net als de psalmist voortdurend om kracht en leiding. (Vergelijk Psalm 71:18.) Schenk aandacht aan uw eigen geestelijke behoeften (Mattheüs 5:3). „Christelijke vergaderingen en prediken tot anderen hebben me geholpen me staande te houden”, zegt een christelijke vrouw. Probeer uw kleinkinderen zo mogelijk in Gods wegen te onderwijzen (Deuteronomium 4:9). God zal uw inspanningen om kleinkinderen „in het strenge onderricht en de ernstige vermaning van Jehovah” groot te brengen beslist steunen. — Efeziërs 6:4.b

Wees niet bang om hulp te vragen. Vaak kunnen vrienden u bijstaan, vooral binnen de christelijke gemeente. Sally vertelt: „De broeders en zusters in de gemeente waren een grote steun voor me. Als ik het niet meer aankon, waren zij er om me weer overeind te helpen. Sommigen hebben me zelfs financieel geholpen.”

Vergeet niet zo mogelijk voor hulp bij de overheid aan te kloppen (Romeinen 13:6). Interessant is dat volgens een onderzoek onder grootouders „de meesten niet weten wat tot de mogelijkheden behoort of waar hulp te zoeken” (Child Welfare). Maatschappelijk werkers en plaatselijke instellingen die bejaarden bijstaan, kunnen u misschien naar nuttige instanties verwijzen.

In veel gevallen is als grootouders de voogdij toegewezen krijgen, dat een uitvloeisel van onze ’kritieke tijden die moeilijk zijn door te komen’ (2 Timotheüs 3:1-5). Gelukkig vormen deze moeilijke tijden een teken dat God weldra zal ingrijpen en „een nieuwe aarde” zal scheppen waarin de tragische situaties waaronder zo veel gezinnen thans gebukt gaan, tot het verleden zullen behoren (2 Petrus 3:13; Openbaring 21:3, 4). Ondertussen moeten grootouders die de voogdij over kleinkinderen hebben, doen wat zij kunnen om het beste van hun situatie te maken. Er zijn er heel wat die hun inspanningen beloond zien! Bedenk altijd dat er ondanks de frustraties vreugden kunnen zijn. Misschien zult u zelfs de vreugde smaken uw kleinkinderen oprechte aanbidders van God te zien worden! Zou dat al uw harde werk niet de moeite waard maken?

[Voetnoten]

[Kader op blz. 10]

Juridische kwesties

Of u al dan niet moet proberen de wettelijke voogdij over uw kleinkinderen te krijgen, is een netelige en ingewikkelde zaak. Mary Fron, een deskundige op dat gebied, legt uit: „Aan de ene kant hebt u zonder voogdij weinig wettelijke rechten. In de meeste gevallen kunnen de biologische ouders terugkomen en het kind of de kinderen op elk willekeurig moment bij u weghalen.” Doelend op de Amerikaanse situatie vervolgt zij: „Aan de andere kant aarzelen veel grootouders een verzoek tot voogdij in te dienen omdat het betekent dat je voor de rechtbank moet getuigen dat je kind niet deugt als ouder.” — Good Housekeeping.

Zonder de wettelijke voogdij kost het grootouders vaak moeite hun kleinkinderen op een school te laten inschrijven of zelfs medische zorg voor hen te krijgen. Het kan echter een dure, tijdrovende en emotioneel afmattende bezoeking zijn om de voogdij toegewezen te krijgen. En zelfs indien grootouders daarin slagen, kan het in sommige landen zijn dat zij geen beroep kunnen doen op financiële steun van de overheid. Het blad Child Welfare geeft grootouders dan ook de raad „juridisch advies in te winnen bij een plaatselijke advocaat die ervaring heeft met het familierecht, voogdijzaken en kinderbescherming”.

[Kader op blz. 11]

Het berekenen van de kosten

De aanblik van een kind in nood — vooral iemands eigen vlees en bloed — is hartverscheurend. En de bijbel geeft de christen het gebod „voor de zijnen” te zorgen (1 Timotheüs 5:8). Niettemin doet in veel situaties een grootouder er verstandig aan de zaak ernstig te overwegen alvorens een dergelijke verantwoordelijkheid op zich te nemen (Spreuken 14:15; 21:5). De kosten moeten berekend worden. — Vergelijk Lukas 14:28.

Sta onder gebed bij het volgende stil: Bent u werkelijk lichamelijk, emotioneel, geestelijk en financieel in staat in de behoeften van dit kind te voorzien? Hoe denkt uw partner over de situatie? Is het mogelijk de ouders van het kind op de een of andere manier aan te moedigen of bij te staan zodat zij zelf voor hun kind kunnen zorgen? Jammer genoeg gaan sommige criminele ouders gewoon door met hun immorele leefwijze. Een grootmoeder vertelt verbitterd: „Ik heb verscheidene kinderen van haar in huis genomen. Maar ze bleef aan de drugs en kreeg steeds weer een baby. Er kwam een moment dat ik nee moest zeggen!”

Maar stel dat u niet voor uw kleinkinderen gaat zorgen, wat zal er dan met hen gebeuren? Zou u de druk aankunnen te weten dat zij door anderen verzorgd worden, misschien zelfs door vreemden? Hoe zal er in de geestelijke behoeften van de kinderen worden voorzien? Zullen anderen hen volgens Gods normen kunnen grootbrengen? Sommigen zullen tot de conclusie komen dat zij ondanks de moeilijkheden die het met zich brengt, geen andere keus hebben dan de verantwoordelijkheid op zich te nemen.

Dit zijn hartverscheurende dilemma’s en ieder moet daarin zelf een beslissing nemen.

[Illustratie op blz. 9]

Veel grootouders valt het zwaar kleine kinderen te verzorgen en op te voeden

[Illustratie op blz. 10]

Godvrezende grootouders kunnen erop vertrouwen dat Jehovah hen bij hun inspanningen zal steunen