De kunst om grootouder te zijn
TOEN onze zoon vader werd, begon hiermee een nieuwe serie menselijke betrekkingen, namelijk die tussen ouders en kinderen — en laten wij daarbij ook oma en opa niet over het hoofd zien. De wijze man zei in Spreuken 17:6: „Kleinkinderen zijn de kroon van de ouderdom, en zonen zijn trots op hun vaders.” — The New English Bible.
Een praktische toepassing van deze schriftplaats was te zien in een grote kraaminrichting in Sydney, Australië. De lift die ons weer naar de begane grond bracht, stond vol met een bonte verzameling grootouders die kennelijk de kleinkinderen onder hun hoede hadden, nu in het gezin een nieuweling was gearriveerd. Het geduld, de belangstelling en genegenheid, plus de grijze haren, lieten er geen twijfel over bestaan dat het om opa’s en oma’s ging. Vandaag waren de kleinkinderen aan hen toevertrouwd, en het was duidelijk dat het gros van die grootouders daar erg mee ingenomen was.
Grootouder te zijn omvat echter meer dan af en toe als oppas te fungeren. De lang doorwerkende invloed die het kleinkind ondervindt van dingen die gezegd en gedaan worden, alsook de positie van de ouders, zijn zaken waaraan niet zomaar voorbijgegaan mag worden. Zoals bij alle menselijke betrekkingen in deze tijd, kunnen zich ook hier problemen, valstrikken en hartzeer voordoen. Als grootouder respect te winnen (want wij kunnen nu eenmaal niet op verzoek bemind worden) vormt een uitdaging.
Laten wij de kunst om grootouder te zijn eens gezamenlijk beschouwen.
Wat valt er over cadeautjes te zeggen?
Hoe vaak hebt u niet luchthartig horen zeggen: „O, ze worden compleet bedorven door opa en oma”? Omdat wij ook graag willen delen in het geluk dat geven schenkt, scheppen de meesten van ons grootouders er behagen in cadeautjes of speelgoed te geven, maar enkelen onder ons doen dat te vaak. In de rijke landen is het niet ongewoon om het kamertje van een kleinkind binnen te stappen en daar een waar speelgoedland van opwindbare mechanieken of knuffelbeesten en zelfs een eigen tv-toestel aan te treffen. Later komen daar misschien fietsen, motorfietsen en, als de kinderen ouder worden, auto’s bij. Na verloop van tijd wordt in heel wat van die gevallen duidelijk dat, hoewel geven gelukkig maakt, er droefheid schuilt in verwennerij.
Een vader zei met betrekking tot de cadeautjes die de grootouders zijn kinderen gaven: „Het brengt mij in verlegenheid, en vaak irriteert het me, omdat de kinderen de neiging krijgen om elke keer dat mijn ouders op bezoek komen, speelgoed te verwachten.”
Natuurlijk zou het leven zonder geschenken, zonder presentjes, buitengewoon leeg zijn. Maar wanneer wij geven, doen wij er goed aan om het iets blijvends te laten zijn, iets dat tot de mentale of emotionele ontwikkeling van het kind zal bijdragen, en in de meeste gevallen iets dat niet te duur is. En wellicht moeten wij bij allerlei andere dingen ook meer van onszelf en van onze tijd geven. Willen wij hierin slagen, dan is er communicatie nodig.
Hoe goed is de communicatie met uw kleinkinderen?
Al vroeg is communicatie noodzakelijk en deze is dan nog niet erg moeilijk, want van baby’s wordt voor zover het antwoord geven betreft, nog niet zo veel verwacht. Maar een progressieve communicatie die meegroeit terwijl kinderen de tienerjaren doormaken en de volwassenheid bereiken, vormt een grotere uitdaging.
Tijd geven speelt een grote rol in de communicatie. Als grootouders moeten wij er de tijd voor nemen om naar de alledaagse problemen en wederwaardigheden van onze kleinkinderen te luisteren. Dit is belangrijk voor de ontwikkeling van hun persoonlijkheid en toont ons waar wellicht wat vriendelijke hulp kan worden aangeboden. Spreuken 20:11 vertelt ons: „Zelfs door zijn handelingen laat een jongen zich kennen, of zijn activiteit zuiver en oprecht is.”
Wat doen wij echter wanneer wij erachter komen dat iets wat ons kleinkind heeft gedaan, niet zo oprecht is? Met hem samenspannen om het voor zijn ouders verborgen te houden, is beslist niet de manier om hem te helpen. Aan de andere kant is opgewonden raken, schreeuwen en uitbranders geven geen goede manier om de communicatie open te houden. Net zoals wij fouten hebben gemaakt, zal ook hij fouten maken — waaronder misschien ook wel ernstige. Kunnen wij deze aangrijpen als gelegenheden om met hem te redeneren, zijn denken te corrigeren, hem te helpen te groeien?
Hoe goed kunt u gesprekken voeren met uw kleinkinderen? Stel uzelf de vraag: Praat ik met mijn kleinkinderen, niet tegen hen? Bestaat mijn gesprek hoofdzakelijk uit ’dit mag niet’ en ’dat mag niet’, of ben ik een goede luisteraar en geef ik vervolgens redenen en leg ik dingen uit? Deel ik, in de mate dat dat passend is, mijn levenservaringen met mijn kleinkinderen, maak ik hen deelgenoot van mijn fiasco’s, mijn vreugden, mijn liefde voor hen? Hebben wij samen buiten in de natuur, aan het strand, in een park of in de tuin gewandeld? Hebben wij ooit samen dieren gadegeslagen en er samen over gepraat? Of gepraat over al het moois dat de seizoenen bieden? Gepraat over de gevaren van het leven en de zegeningen van het leven? Hoe hebben wij, wanneer wij samen waren, eerbied getoond voor onze Schepper, voor onze medemens en voor elkaar?
Zo zal één grootvader zich altijd een episode herinneren die zich voordeed toen hij met zijn vier jaar oude kleinzoon in het stadspark wandelde. Onder aan een boom lag een groot gevleugeld insekt dood op de grond. De kleine jongen was bang voor het insekt. De grootvader pakte het op en er volgde een eenvoudig gesprek over het onderwerp van leven en dood.
Zoekt u dingen waar uw kleinzoon belangstelling voor zou hebben? Welke jongen is niet gefascineerd van opa’s gereedschapsschuurtje, met zijn verzameling handgereedschap, zijn elektrische boortol, hulpstukken, al die gereedschappen die hij in de loop der jaren heeft verzameld? Er zijn volop gelegenheden om samen aan een speciaal project te werken waar beiden belangstelling voor hebben. Indien u niet zo handig bent met gereedschap, wat vindt u dan van lezen? Wat een geschenk van blijvende waarde zou het zijn wanneer het feit dat u samen wat tijd aan lezen besteedt, in uw kleinkind een dorst zou aanwakkeren naar de schatten aan kennis en de boeiende werelden die door goede boeken ontsloten worden!
En laten wij oma’s naaikamertje of keuken niet vergeten. Welk meisje wordt niet aangetrokken door de kleurige lapjes en stofjes en verlangt er niet naar een poppejurkje te maken, en later misschien een jurk voor zichzelf? Mettertijd kan oma misschien ook de geheime foefjes die zij bij het koken heeft geleerd, met haar delen.
Wij kunnen allen leren van de fout van een grootvader die toen zijn kleinkinderen nog klein waren, goed contact met hen had, maar die, naarmate zij ouder werden en meer onderwijs ontvingen, het gevoel kreeg dat zij hem niet meer nodig hadden. Droevig genoeg werd de vrijheid waarmee hij altijd met hen had gepraat, hierdoor aangetast. Hij liet toe dat hun ogenschijnlijke mentale rijpheid zijn emotionele rijpheid verdrong en voor de lessen uit de leerschool van het leven, die hij met hen had kunnen delen, geen plaats liet. Wij grootouders hebben jongeren, ongeacht hun leeftijd, veel te bieden. Maar wij dienen ook goede luisteraars te zijn. En als we het niet eens zijn met een zienswijze die de jongeren uiten, zijn er gelegenheden dat wij er goed aan doen eenvoudig onze gedachten kenbaar te maken en de kinderen er daarna over te laten nadenken. Zelfs als wij weten dat wij gelijk hebben, is het niet altijd verstandig direct gelijk te willen krijgen. Houd de deur tot communicatie open.
Bent u geduldig en verdraagzaam?
Wij zeggen wel eens: „Het verstand komt met de jaren.” Met succes de problemen aanpakken die tussen jongeren en ouderen rijzen, vereist geduld en verdraagzaamheid en de huidige maatschappij heeft een schreeuwend gebrek aan beide.
Jonge mensen worden vaak sterk beïnvloed door de wereld om hen heen. Er is een natuurlijk verlangen om door hun leeftijdgenoten te worden geaccepteerd. Wellicht hebben zij het gevoel dat hun ouders hun in de weg staan. Als grootouders hebben wij een mogelijkheid om te helpen. Aangezien wij gewoonlijk niet zo rechtstreeks betrokken zijn bij de dagelijkse kwesties van de opvoeding in het gezin, zijn de kinderen wellicht eerder geneigd om datgene wat wij zeggen ter harte te nemen. Het helpt vaak wanneer wij iets vertellen over enkele problemen die wij op datzelfde vlak hebben gehad toen wij jong waren.
In enkele aangelegenheden bemerken wij wellicht dat wij het niet altijd met onze kinderen eens zijn over de manier waarop zij kwesties ten aanzien van de kleinkinderen afhandelen. Maar wij dienen in gedachte te houden dat, overeenkomstig de in de bijbel aangegeven weg, ouders de voornaamste verantwoordelijkheid hebben bij het grootbrengen van de kinderen (Spr. 6:20; Kol. 3:20). Er kan schade worden toegebracht aan een kostbare verhouding, wanneer wij als grootouders, al is het met de beste bedoelingen, ons bemoeien met de aanpak van de ouders met betrekking tot eetgewoonten, het geven van straf, schoolopleiding, medische behandeling en manieren. Een door een vader gemaakte opmerking is het overdenken waard: „Ik ben er niet zo gelukkig mee wanneer men mij VERTELT hoe ik voor mijn gezin moet zorgen. Ten slotte zijn het mijn kinderen. Ik heb echter wel waardering voor suggesties waaruit zorg en verdraagzaamheid spreekt voor de problemen waar mijn vrouw en ik als ouders mee worden geconfronteerd.”
Het is inderdaad moeilijk om geduld en verdraagzaamheid aan de dag te leggen wanneer wij zien dat zich situaties ontwikkelen die tot verdriet kunnen leiden. Toch dienen wij, wanneer wij als grootouders gerespecteerd willen worden, onze juiste plaats met betrekking tot de gezinskring te beseffen, en niet te proberen de plaats in te nemen die de ouders terecht vervullen. Er zijn natuurlijk momenten waarop men geduld en verdraagzaamheid jegens ons dient te betonen — wij willen dat uitleggen.
Hoe men ons als grootouders dient te behandelen
De jaargetijden bieden een enorm contrast en zijn wel eens vergeleken met de fasen in ons leven. De een lukt het beter om aan de jaargetijden het hoofd te bieden dan de ander.
Naarmate wij als grootouders ouder worden, kunnen zich problemen voordoen. Met het verstrijken van de jaren worden enkelen van ons moeilijker in de omgang. Wat wij doen, kan misschien de gezinsregelingen wat gaan verstoren. Wij raken wellicht wat sneller geïrriteerd, worden minder geduldig en verdraagzaam. Het is naar om te zeggen, maar enkelen onder ons worden in verschillende mate door seniliteit aangetast. Als wij in vroeger dagen geduld, verdraagzaamheid en liefde hebben betoond, hebben wij reden om te hopen dat wij deze hoedanigheden op onze beurt zullen oogsten.
Alhoewel wij op leeftijd zijn, hebben wij als grootouders graag het gevoel dat wij er nog steeds bij horen. Menselijke betrekkingen die zijn aaneengesmeed door een voortdurende communicatie en een besef dat oud en jong elkaar kunnen verrijken door elkaars levenservaringen, schenken werkelijke bevrediging. Wanneer er wederzijds liefde en respect aanwezig zijn, kunnen alle drie de generaties — grootouders, ouders en kinderen — zelfs in een woelige wereld toch genieten van veel van de zegeningen die God op het oog had toen hij de gezinsregeling instelde. — Ingezonden.