Sociale fobie onder controle krijgen

„Het belangrijkste waar mensen met fobieën aan moeten denken, is dat fobische stoornissen wel degelijk gunstig reageren op behandeling. Het is niet iets waarmee zij hoeven te blijven tobben.” — Dr. Chris Sletten.

GELUKKIG zijn veel mensen met een sociale fobie geholpen hun angst te verminderen en zelfs de sociale situaties die zij vele jaren hebben gevreesd onder de ogen te zien. Als u aan een sociale fobie lijdt, wees er dan van verzekerd dat ook u constructieve manieren kunt leren om met deze stoornis om te gaan. Daartoe zult u zich moeten richten op (1) uw fysieke symptomen, (2) de ideeën die u hebt ten aanzien van de situaties die u vreest en (3) het gedrag dat door uw angsten wordt opgewekt.

Bijbelse beginselen kunnen een hulp zijn. Zeker, Gods Woord is geen medisch handboek, noch komt de term „sociale fobie” erin voor. Toch kan de bijbel u helpen in het omgaan met uw angsten „praktische wijsheid en denkvermogen [te beveiligen]”. — Spreuken 3:21; Jesaja 48:17.

Uw symptomen in de hand houden

De fysieke symptomen van sociale fobie verschillen van persoon tot persoon. Hoe reageert uw lichaam als er een gevreesde situatie op u afkomt? Trillen uw handen? Slaat uw hart sneller? Krijgt u buikpijn? Transpireert of bloost u of krijgt u een droge mond?

Toegegeven, de gedachte dat u in het bijzijn van anderen transpireert, stamelt of beeft, is onaangenaam. Maar angst voor wat er zou kunnen gebeuren, zal niet helpen. Jezus vroeg terecht: „Wie van u kan door bezorgd te zijn één el aan zijn levensduur toevoegen?” (Mattheüs 6:27; vergelijk Spreuken 12:25) Ja, stilstaan bij uw symptomen en wat anderen er wel van zullen denken, zal de zaak alleen maar erger maken. „Zich voorstellen dat anderen hun nervositeit opmerken, maakt mensen met sociale fobieën nog angstiger”, merkt The Harvard Mental Health Letter op. „Zij gaan het eruit voortvloeiende onbeholpen gestuntel verwachten — een verwachting die weer nieuwe verontrusting oproept wanneer er een gevreesde situatie opdoemt.”

Wellicht kunt u de intensiteit van uw symptomen verminderen door u te oefenen in het langzaam ademhalen vanuit het middenrif. (Zie het kader „Let op uw ademhaling!”) Ook geregelde lichaamsbeweging en spierontspanningsoefeningen zijn nuttig (1 Timotheüs 4:8). Misschien moet u ook hier en daar iets aan uw leefwijze veranderen. De bijbel geeft bijvoorbeeld de raad: „Beter is een handvol rust dan twee handen vol hard werk en najagen van de wind” (Prediker 4:6). Zorg er dus voor dat u voldoende rust krijgt. Let bovendien op uw eetgewoonten. Sla geen maaltijden over en eet niet op ongeregelde tijden. Het kan nodig zijn het gebruik van cafeïne, die een voorname aanstichter van angstige spanning kan zijn, te beperken.

Wees bovenal geduldig (Prediker 7:8). Een artsenteam verklaart: „Na verloop van tijd zult u bemerken dat, hoewel u nog steeds geneigd bent in bepaalde sociale situaties enige bezorgdheid te voelen, de intensiteit van uw lichamelijke symptomen aanzienlijk zal afnemen. Wat het belangrijkste is, door oefening zal uw zelfvertrouwen toenemen en zult u beter toegerust zijn om u in de sociale situaties te begeven die u vreest.”

Uw fobische ideeën te lijf gaan

Er is wel gezegd dat u geen gevoel kunt ervaren zonder eerst een gedachte te ervaren. Voor sociale fobie schijnt dat op te gaan. Vandaar dat u misschien, om uw fysieke symptomen te verminderen, de „verontrustende gedachten” waardoor ze worden aangewakkerd, onder de loep moet nemen. — Psalm 94:19.

Sommige deskundigen zeggen dat sociale fobie in de grond der zaak een vrees voor afkeuring is. Op een gezellige bijeenkomst zou iemand met een sociale fobie bijvoorbeeld bij zichzelf kunnen zeggen: ’Ik sta voor gek. De mensen moeten wel merken dat ik er gewoon niet bij hoor. Ik word vast door iedereen uitgelachen.’ Tracy, die een sociale fobie heeft, had zulke gevoelens. Maar na verloop van tijd begon zij haar ideeën kritisch te bekijken. Zij ging beseffen dat de mensen wel iets beters met hun tijd te doen hadden dan haar analyseren en beoordelen. „Ook al zeg ik iets oninteressants,” concludeerde Tracy, „is het dan redelijk dat iemand anders mij daarom als persoon zou afkeuren?”

Net als Tracy moet u misschien de strijd aanbinden met verwrongen ideeën over de waarschijnlijkheid — en de ernst — van afkeuring door anderen in sociale situaties. Is er werkelijk een geldige reden om te geloven dat de mensen zich over u zouden opwinden als uw ergste angsten bewaarheid werden? En zelfs als dat met sommigen het geval zou zijn, is er dan reden om te concluderen dat u de beproeving niet zou overleven? Verandert de opinie van een ander werkelijk iets aan uw waarde als persoon? De bijbel bevat de wijze raad: „Geef . . . uw hart niet aan alle woorden die de mensen zoal spreken.” — Prediker 7:21.

Een artsenteam dat over sociale fobie schreef, verklaarde: „Er rijzen problemen wanneer mensen te veel betekenis en belang hechten aan de onvermijdelijke afwijzingen die het leven nu eenmaal meebrengt. Afwijzing kan heel teleurstellend zijn. Het kan echt pijn doen. Maar het hoeft u niet te gronde te richten. Het is echt geen ramp, tenzij u er een van maakt.”

De bijbel helpt ons onszelf realistisch te bezien, want daarin wordt toegegeven: „Wij allen struikelen vele malen” (Jakobus 3:2). Ja, niemand is immuun voor onvolmaaktheid en de soms pijnlijke uitingen daarvan. Dit inzien, helpt ons de zwakheden van anderen in aanmerking te nemen, en het moedigt anderen aan net zoveel begrip te hebben voor de onze. In ieder geval weten christenen dat de enige op wiens goedkeuring het werkelijk aankomt Jehovah God is — en hij concentreert zich niet op onze fouten. — Psalm 103:13, 14; 130:3.

Uw angsten onder de ogen zien

Om uw strijd tegen sociale fobie te winnen, zult u vroeg of laat de confrontatie met uw angsten moeten aangaan. Aanvankelijk kan alleen de gedachte daaraan al afschrikwekkend lijken. Tot nu toe bent u sociale situaties die uw angsten opwekken misschien uit de weg gegaan. Vermoedelijk heeft dit echter alleen maar uw zelfvertrouwen ondermijnd en uw angsten dieper ingeslepen. Met goede reden verklaart de bijbel: „Wie zich afzondert, zal zijn eigen zelfzuchtige verlangen zoeken; tegen alle praktische wijsheid zal hij losbarsten.” — Spreuken 18:1.

In tegenstelling hiermee kan het onder de ogen zien van uw angsten ertoe bijdragen uw bezorgdheid te verminderen.a Dr. John R. Marshall zegt: „Dikwijls moedigen wij onze patiënten met een sociale fobie — vooral hen die betrekkelijk welomlijnde angsten hebben, zoals spreken in het openbaar — ertoe aan zichzelf te dwingen activiteiten te ontplooien in situaties en organisaties die sociaal contact vereisen.”

Uzelf confronteren met de situaties waar u bang voor bent, zal u ervan overtuigen (1) dat pijnlijke foutjes meestal niet zullen uitlopen op de afkeuring van anderen en (2) dat zelfs als ze wel enige afkeuring tot gevolg hebben, dit geen ramp is. Denk er echter aan geduld te hebben ten aanzien van uw vorderingen. Herstel komt niet van de ene dag op de andere, noch is het realistisch te verwachten dat alle verschijnselen van sociale fobie zullen verdwijnen. Volgens dr. Sally Winston is het doel van de behandeling niet de symptomen te doen verdwijnen, maar te zorgen dat ze er niet meer toe doen. Als ze er niet toe doen, zegt zij, verdwijnen ze of treedt er op zijn minst een verbetering in.

Christenen hebben een sterke drijfveer om sociale angsten te overwinnen. Hun wordt zelfs gezegd „op elkaar [te] letten ten einde tot liefde en voortreffelijke werken aan te sporen, het onderling vergaderen niet nalatend” (Hebreeën 10:24, 25). Aangezien christelijke activiteiten dikwijls inhouden dat men met anderen in contact komt, kan hard werken om uw sociale angsten onder controle te krijgen, een grote hulp zijn voor uw geestelijke vooruitgang (Mattheüs 28:19, 20; Handelingen 2:42; 1 Thessalonicenzen 5:14). Blijf de kwestie in gebed aan Jehovah God voorleggen, want hij kan u voorzien van „kracht die datgene wat normaal is te boven gaat” (2 Korinthiërs 4:7; 1 Johannes 5:14). Vraag Jehovah u te helpen een evenwichtige kijk te krijgen op de goedkeuring van anderen en de nodige vaardigheden aan te kweken om te doen wat hij verlangt.

Toegegeven, de problemen van iedere patiënt zijn uniek, en ieder zal andere obstakels moeten overwinnen en andere krachten hebben om uit te putten. Sommigen hebben aanzienlijke vooruitgang geboekt door de hier besproken suggesties te gebruiken. Er zijn gevallen waar misschien extra hulp nodig is. Sommigen hebben bijvoorbeeld baat gehad bij medicatie.b Anderen hebben de hulp ingeroepen van deskundigen op het gebied van geestelijke gezondheid. Ontwaakt! spreekt zich niet uit ten gunste van een bepaalde behandelwijze. Of een christen zo’n behandeling zoekt, is een persoonlijke beslissing. Hij dient echter op te passen dat de behandeling die hij krijgt, niet strijdig is met bijbelse beginselen.

Mensen „met dezelfde gevoelens als wij”

De bijbel kan een grote aanmoediging zijn, want hij bevat uit het leven gegrepen voorbeelden van mensen die persoonlijke obstakels hebben overwonnen om te doen wat God van hen verlangde. Neem bijvoorbeeld Elia. Als een van Israëls voornaamste profeten legde hij een moed aan de dag die misschien bovenmenselijk schijnt. Toch verzekert de bijbel ons: „Elia was een mens met dezelfde gevoelens als wij” (Jakobus 5:17). Hij was niet immuun voor periodes van intense vrees en bezorgdheid. — 1 Koningen 19:1-4.

De christelijke apostel Paulus ging naar Korinthe „in zwakheid en in vrees en met veel beving”, kennelijk omdat hij sterk twijfelde aan zijn eigen capaciteiten. En hij kreeg inderdaad een mate van afkeuring te incasseren. Sommige tegenstanders zeiden zelfs over Paulus: „Zijn tegenwoordigheid in persoon is zwak en zijn spreken verachtelijk.” Toch wijst niets erop dat Paulus zich in zijn kijk op zichzelf of zijn capaciteiten liet beïnvloeden door de verwrongen mening van anderen. — 1 Korinthiërs 2:3-5; 2 Korinthiërs 10:10.

Mozes ontbrak het aan vertrouwen in zijn bekwaamheid om Farao te benaderen; hij zei dat hij „traag van mond en traag van tong” was (Exodus 4:10). Zelfs toen Jehovah God beloofde hem te helpen, smeekte Mozes: „Nee, Heer, stuur alstublieft iemand anders” (Exodus 4:13, Today’s English Version). Mozes zag zijn sterke kanten niet, maar Jehovah zag ze wel. Hij beschouwde Mozes als mentaal en fysiek bekwaam om de toewijzing te behartigen. Niettemin voorzag Jehovah Mozes liefdevol van een helper. Hij dwong Mozes niet Farao alleen onder de ogen te komen. — Exodus 4:14, 15.

Ook Jeremia is een opmerkelijk voorbeeld in dit verband. Toen hij als Gods profeet werd aangesteld, antwoordde deze jonge man: „Ach, o Soevereine Heer Jehovah! Zie, ik weet werkelijk niet hoe ik moet spreken, want ik ben nog maar een jongen.” Jeremia bezat uit zichzelf niet de kracht om zijn toewijzing te volbrengen. Maar Jehovah was met hem. Hij hielp Jeremia „tot een versterkte stad en tot een ijzeren zuil en tot koperen muren tegen heel het land” te worden. — Jeremia 1:6, 18, 19.

Indien u daarom gebukt gaat onder angsten en bezorgdheid, concludeer dan niet dat het u aan geloof ontbreekt of dat Jehovah u verworpen heeft. Integendeel, „Jehovah is nabij de gebrokenen van hart; en de verbrijzelden van geest redt hij”. — Psalm 34:18.

Werkelijk, de bovenvermelde bijbelse voorbeelden tonen dat zelfs stoere mannen van geloof met gevoelens van onbekwaamheid te kampen hadden. Hoewel Jehovah niet meer verlangde dan een ieder redelijkerwijs kon geven, hielp hij Elia, Paulus, Mozes en Jeremia meer tot stand te brengen dan zij wellicht hadden verwacht. Aangezien Jehovah „zeer goed [weet] hoe wij zijn gevormd, gedachtig dat wij stof zijn”, kunt u er zeker van zijn dat hij hetzelfde voor u kan doen. — Psalm 103:14.

[Voetnoten]

[Kader op blz. 8]

Let op uw ademhaling!

SOMMIGEN die aan een sociale fobie lijden, zien kans de intensiteit van hun fysieke symptomen te verminderen door aandacht aan hun ademhaling te schenken. Dit klinkt misschien eerst vreemd. Tenslotte weet toch iedereen hoe hij moet ademhalen! Maar deskundigen zeggen dat veel mensen met angstproblemen geen goede ademhaling hebben. Zij ademen dikwijls te oppervlakkig, te snel, of te veel vanuit de borst.

Oefen u in het langzaam in- en uitademen. Door de neus in plaats van door de mond ademen, zal dit gemakkelijker maken. Leer ook te ademen vanuit het middenrif, aangezien ademen vanuit het bovengedeelte van uw borstkas de kans op hyperventilatie vergroot. Om uzelf in dit opzicht te toetsen, legt u, terwijl u rechtop staat, één hand boven uw middel en de andere midden op uw borst. Kijk tijdens het ademhalen welke hand het meest beweegt. Als het de hand op uw borst is, moet u zich gaan oefenen in het ademen vanuit het middenrif.

Natuurlijk hoeft niet elke ademtocht vanuit het middenrif te komen. (De normale verhouding van middenrif- tot borstademhaling is ongeveer 4 op 1, maar dit kan af en toe variëren.) En een waarschuwend woord is op zijn plaats: Personen met chronische ademhalingsaandoeningen — zoals emfyseem of astma — dienen een dokter te raadplegen voordat zij nieuwe ademhalingstechnieken gaan aanleren.

[Kader op blz. 9]

Wanneer vrees tot paniek leidt

VOOR sommigen met een sociale fobie is de angst zo hevig dat ze tot een paniekaanval leidt. Door deze plotselinge, overweldigende angst gaat het slachtoffer dikwijls hyperventileren, voelt zich krachteloos en denkt dat hij of zij een hartaanval heeft.

Deskundigen zeggen dat het het beste is niet tegen de aanval te vechten. Zij raden de patiënt daarentegen aan de angst ’uit te zitten’ tot ze overgaat. „Als het eenmaal begint, kun je er niets meer aan doen”, zegt Jerilyn Ross. „Het moet gewoon uitrazen. Blijf alleen tegen jezelf zeggen dat het angstaanjagend is, maar niet gevaarlijk. Het gaat over.”

Melvin Green, directeur van een instelling die agorafobie behandelt, vergelijkt de aanval met een kleine golf die men richting strand kan zien komen. „Deze beeldt uw aanvankelijke gevoelens van bezorgdheid af”, zegt hij. „Naarmate de golf dichter bij het land komt, wordt hij steeds groter. Dat beeldt uw gevoelens van toenemende bezorgdheid af. Al gauw is de golf heel groot en bereikt haar toppunt. Dan neemt ze steeds verder af tot ze uiteindelijk op het strand uiteenvloeit. Dit beeld stelt het begin en het einde van de angstaanval voor.” Green zegt dat patiënten de gevoelens niet moeten bestrijden maar zich erop moeten laten meevoeren tot ze overgaan.

[Illustraties op blz. 8, 9]

Om bezorgdheid te helpen verlichten, dient u op uw eetgewoonten te letten, geregeld lichaamsbeweging te nemen en voor voldoende rust te zorgen

[Illustratie op blz. 10]

Jehovah heeft mannen als Mozes geholpen in hun dienst meer tot stand te brengen dan zij wellicht hadden verwacht