Waardering voor vrouwen en hun werk

DRIEDUIZEND jaar geleden gaf een zekere Lemuël een gloedvolle beschrijving van een bekwame vrouw. Die staat opgetekend in de bijbel, in Spreuken hoofdstuk 31. De vrouw over wier verdiensten hij de loftrompet stak, had het beslist druk. Zij verzorgde haar gezin, dreef handel op de markt, kocht en verkocht grond, maakte kleren voor haar gezin en werkte op het land.

Deze vrouw werd ontegenzeglijk gewaardeerd. „Haar kinderen zijn trots op haar, haar man is vol lof.” Zo’n vrouw is zeer waardevol. De bijbel zegt: „Zij is meer waard dan edelstenen.” — Spreuken 31:10-28, Groot Nieuws Bijbel.

Sinds Lemuëls tijd is het werk van vrouwen eigenlijk nog gecompliceerder geworden. Hun twintigste-eeuwse rol schrijft hun vaak voor echtgenote, moeder, verpleegster, onderwijzeres, kostwinner en landbouwer te zijn — en dat allemaal tegelijk. Talloze vrouwen brengen heldenoffers om er toch maar voor te zorgen dat hun kinderen genoeg te eten hebben. Verdienen al die vrouwen niet eveneens waardering en lof?

Vrouwen als kostwinner

Thans moeten meer vrouwen dan ooit buitenshuis werken om de kost voor hun gezin te helpen verdienen of omdat zij de enige kostwinner van hun gezin zijn. In het boek Women and the World Economic Crisis wordt een rapport geciteerd waarin stond: „Huishoudelijk werk is niet het enige werk dat vrouwen doen. Er zijn waar ook ter wereld betrekkelijk weinig vrouwen die kunnen zeggen ’slechts huisvrouw’ te zijn.” En het werk van vrouwen is zelden aanlokkelijk. Hoewel bladen of soap-series vrouwen leidinggevende posities in luxueuze kantoren toebedelen, is de realiteit meestal heel anders. Verreweg de meeste vrouwen op de wereld zwoegen lange dagen voor een karige materiële beloning.

Honderden miljoenen vrouwen werken op het land; zij verbouwen gewassen, bewerken kleine lapjes familiegrond of zorgen voor het vee. Met dit harde werk — meestal onderbetaald of onbetaald — wordt de halve wereld van voedsel voorzien. „In Afrika wordt zeventig procent van het voedsel door vrouwen verbouwd, in Azië is het cijfer vijftig tot zestig procent en in Latijns-Amerika dertig procent”, bericht het boek Women and the Environment.

Als vrouwen wel betaalde arbeid hebben, verdienen zij meestal minder dan mannelijke werknemers, gewoon omdat zij vrouwen zijn. Die discriminatie is een bijzonder bittere pil voor een moeder die de enige kostwinner van het gezin is, een rol die steeds meer voorkomt. In een rapport van de Verenigde Naties wordt geschat dat dertig tot vijftig procent van alle huishoudens in Afrika, het Caribisch gebied en Latijns-Amerika van een vrouw afhankelijk is als voornaamste kostwinner. En zelfs in de meer ontwikkelde landen heeft een groeiend aantal vrouwen zich gedwongen gezien de voornaamste kostwinner te worden.

De armoede op het platteland in een groot deel van de Derde Wereld versnelt deze tendens. Een man voor wie het een constante strijd blijkt zijn gezin te voeden, kan besluiten naar een nabijgelegen stad of zelfs naar een ander land te verhuizen om werk te zoeken. Hij laat de zorg voor het gezin aan zijn vrouw over. Als hij zo gelukkig is een baan te vinden, maakt hij regelmatig geld naar huis over. Maar ondanks zijn goede bedoelingen komt daar vaak de klad in. Het kan zijn dat het gezin dat hij heeft achtergelaten dieper in armoede geraakt, en hun welzijn is nu afhankelijk van de moeder.

Deze vicieuze cirkel, treffend gekenschetst als de „feminisering van de armoede”, legt miljoenen vrouwen een enorme last op de schouders. „Bij de huishoudens met een vrouw aan het hoofd, geschat op een derde van het wereldtotaal, is het percentage dat arm is vele malen groter dan dat voor huishoudens met een man aan het hoofd, en het aantal van zulke huishoudens neemt toe”, verklaart het boek Women and Health. En dan is eten op tafel zien te krijgen nog niet eens de enige uitdaging waarvoor vrouwen staan.

Moeders en onderwijzeressen

Een moeder moet ook voor het emotionele welzijn van haar kinderen zorgen. Zij speelt een uiterst belangrijke rol bij het onderrichten van een kind in liefde en genegenheid — lessen die net zo belangrijk kunnen zijn als het voorzien in zijn fysieke behoeften. Om zich tot een evenwichtige volwassene te ontwikkelen moet een kind opgroeien in een warme, veilige omgeving. Ook op dat punt is de rol van een moeder cruciaal.

In het boek The Developing Child schrijft Helen Bee: „Een hartelijke ouder geeft om het kind, uit haar genegenheid, laat de behoeften van het kind vaak of geregeld op de eerste plaats komen, toont enthousiasme voor de activiteiten van het kind en reageert gevoelig en met empathie op de gevoelens van het kind.” Kinderen die een dergelijke warmte van een liefdevolle moeder ontvangen hebben, moeten haar beslist hun waardering tonen. — Spreuken 23:22.

Door borstvoeding omringen veel moeders hun kind al vanaf zijn geboorte met genegenheid. Vooral in arme huishoudens is de melk van een moeder een geschenk van onschatbare waarde dat zij haar baby kan geven. (Zie het kader op blz. 10 en 11.) Interessant is dat de bijbel ons vertelt dat de apostel Paulus zijn warme genegenheid voor de christenen in Thessalonika vergeleek met die van een „zogende moeder” die „haar eigen kinderen koestert”. — 1 Thessalonicenzen 2:7, 8.

De moeder voedt en koestert haar kinderen niet alleen maar is vaak ook hun voornaamste onderwijzeres. „Luister, mijn zoon, naar het strenge onderricht van uw vader en verlaat de wet van uw moeder niet”, raadt de bijbel aan en zinspeelt daarmee op de aanzienlijke rol die moeders spelen bij het onderwijzen van hun kinderen (Spreuken 1:8). Het is voornamelijk de moeder of grootmoeder die het kind geduldig praten en lopen leert en het huishoudelijke karweitjes en talloze andere dingen leert doen.

Mededogen heel hard nodig

Een van de grootste geschenken die vrouwen hun gezin kunnen geven, is mededogen. Wanneer een gezinslid ziek wordt, gaat de moeder de rol van verpleegster vervullen, terwijl zij zich ook van al haar andere verantwoordelijkheden kwijt. „Vrouwen nemen in feite wereldwijd het grootste deel van de gezondheidszorg voor hun rekening”, verklaart het boek Women and Health.

Het mededogen van een moeder kan haar er zelfs toe bewegen zelf minder te eten opdat haar kinderen het niet zonder voedsel hoeven te stellen. Onderzoekers hebben ontdekt dat sommige vrouwen vinden dat zij genoeg eten terwijl zij ondervoed zijn. Zij zijn er zo aan gewend het grootste deel aan hun man en kinderen te geven, dat zij zolang zij nog kunnen werken, zich als voldoende gevoed beschouwen.

Soms komt het mededogen van een vrouw tot uiting in haar bezorgdheid voor het plaatselijk milieu. Dat milieu gaat haar ter harte, omdat ook zij lijdt als droogte, woestijnvorming en ontbossing het land verarmen. In een stad in India waren vrouwen woedend toen zij hoorden dat een houthandel zo’n 2500 bomen in een nabijgelegen bos zou omhakken. De vrouwen hadden die bomen nodig voor voedsel, brandstof en veevoer. Toen de houthakkers arriveerden, waren de vrouwen al ter plaatse, hand in hand in een beschermende kring rond de bomen. ’Jullie zullen ons hoofd eraf moeten hakken als jullie de bomen willen omhakken’, zeiden de vrouwen tegen de houthakkers. Het bos bleef gespaard.

„Geef haar de beloning die zij verdiend heeft”

Of het nu om haar rol als kostwinner, moeder, onderwijzeres of bron van mededogen gaat, een vrouw verdient respect en erkenning, evenals haar werk. De wijze man Lemuël, die zo lovend over een bekwame vrouw sprak, waardeerde zowel het werk van een vrouw als haar raad. In feite zegt de bijbel dat zijn boodschap voor een groot deel stoelde op het onderricht dat zijn moeder hem had gegeven (Spreuken 31:1). Lemuël was ervan overtuigd dat een gewetensvolle vrouw en moeder waardering betoond moet worden. „Geef haar de beloning die zij verdiend heeft”, schreef hij. „Laten haar werken haar roem brengen.” — Spreuken 31:31, New International Version.

Maar toen Lemuël die opvattingen optekende, gaf hij daarmee niet slechts menselijke gedachten weer. Ze staan opgetekend in de bijbel, in Gods Woord. „De gehele Schrift is door God geïnspireerd” (2 Timotheüs 3:16). Die gevoelens weerspiegelen hoe de Almachtige God vrouwen beziet, daar God die passages in de bijbel tot ons onderricht heeft geïnspireerd.

Verder verklaart Gods geïnspireerde Woord dat mannen hun vrouw ’eer moeten toekennen’ (1 Petrus 3:7). En in Efeziërs 5:33 wordt tegen de man gezegd: „Laat . . . een ieder van u afzonderlijk zijn vrouw zo liefhebben als zichzelf.” Efeziërs 5:25 zegt zelfs: „Mannen, blijft uw vrouw liefhebben, evenals ook de Christus de gemeente heeft liefgehad en zich voor haar heeft overgeleverd.” Ja, Christus had zijn volgelingen zo lief dat hij bereid was voor hen te sterven. Wat een voortreffelijk, onzelfzuchtig voorbeeld heeft hij mannen gegeven! En de maatstaven die Jezus onderwees en in praktijk bracht, weerspiegelden Gods maatstaven, die ten behoeve van ons in de bijbel opgetekend staan.

Maar ondanks hun harde werk op zo veel terreinen oogsten veel vrouwen zelden waardering voor wat zij doen. Hoe kunnen zij nu al verbetering brengen in hun lot? En bestaat er enige kans dat de houding tegenover hen zal veranderen? Hoe ziet de toekomst er uit voor vrouwen?

[Kader/Illustratie op blz. 10, 11]

Drie manieren waarop een vrouw verbetering kan brengen in haar lot

Onderwijs. Er zijn zo’n 600 miljoen vrouwen op de wereld die analfabeet zijn; de meesten van hen hebben nooit de kans gehad naar school te gaan. Het kan zijn dat ook u weinig opleiding hebt genoten, maar dat wil niet zeggen dat u uzelf niet kunt onderwijzen. Het is niet makkelijk, maar het is veel vrouwen gelukt. „Godsdienstige redenen kunnen een belangrijke rol spelen bij het motiveren van volwassenen om te leren lezen en schrijven”, verklaart het boek Women and Literacy. Zelf de bijbel kunnen lezen, is een geweldige beloning voor uw moeite om lezen te leren. Maar er zijn nog veel meer voordelen.

De moeder die kan lezen en schrijven heeft niet alleen meer mogelijkheden op economisch gebied maar kan ook over gezonde gewoonten lezen. De Indiase staat Kerala illustreert op een spectaculaire manier de waarde van alfabetisme. Hoewel dit gebied qua inkomen onder het gemiddelde ligt, kan 87 procent van de vrouwen er lezen en schrijven. Interessant is dat in dezelfde staat de zuigelingensterfte vijfmaal zo laag is als in de rest van India; vrouwen leven gemiddeld vijftien jaar langer en alle meisjes gaan naar school.

Uiteraard stimuleert de moeder die kan lezen en schrijven het leerproces bij haar kinderen — en dat is geen kleinigheid. Onderwijs voor meisjes is een uitstekende investering. Niets anders kan zo’n bijdrage leveren tot de gezondheid van het gezin en het leven van de vrouwen zelf zo verbeteren, wordt in de UNICEF-publikatie The State of the World’s Children 1991 opgemerkt. Het lijdt geen twijfel dat kunnen lezen en schrijven u zal helpen een betere moeder en kostwinner te zijn.a

Gezondheid. Als moeder moet u goed voor uzelf zorgen, vooral als u zwanger bent of een baby aan de borst hebt. Kunt u uw eetpatroon verbeteren? Bijna twee derde van de zwangere vrouwen in zowel Zuid- en West-Azië als Afrika lijdt aan klinische bloedarmoede. Afgezien van het feit dat bloedarmoede u van uw energie berooft, vergroot ze ook de risico’s verbonden aan een bevalling en loopt u meer kans op een malaria-aanval. Misschien zijn vlees of vis schaars of duur, maar zijn eieren en vruchten of groenten die veel ijzer bevatten wel verkrijgbaar. Laat u er niet door bijgeloof van weerhouden dingen te eten die veel voedingswaarde hebben en laat u niet door plaatselijke gewoonten beroven van uw deel van het gezinsvoedsel.b

Borstvoeding is zowel voor het kind als voor u goed. Moedermelk is goedkoper, hygiënischer en voedzamer dan enig vervangingsmiddel. UNICEF berekent dat elk jaar de dood van een miljoen kinderen te voorkomen zou zijn als moeders hun baby’s de eerste vier tot zes maanden van hun leven borstvoeding zouden geven. Mocht de moeder een besmettelijke ziekte hebben waarvan bekend is dat ze via moedermelk overgedragen wordt, dan moet natuurlijk een veilig voedingsalternatief worden gebruikt.

Zorg voor goede ventilatie als u binnenshuis op een open vuur kookt. „Blootstaan aan de rook en giftige gassen die bij het koken vrijkomen is waarschijnlijk het ernstigste thans bekende gevaar voor de gezondheid dat iemand bij zijn werk kan lopen”, waarschuwt het boek Women and Health.

Rook niet, hoe groot de druk daartoe ook mag zijn. De alom aanwezige sigarettenreclame in ontwikkelingslanden richt zich speciaal op vrouwen in een poging hen ervan te overtuigen dat roken van ontwikkeling getuigt. Niets is minder waar. Roken is schadelijk voor uw kinderen en kan uw dood betekenen. Berekend is dat uiteindelijk een kwart van alle rokers aan hun tabaksverslaving sterft. Bovendien waarschuwen deskundigen dat de kansen dat iemand die voor de eerste keer een sigaret rookt aan tabak verslaafd raakt, bijzonder groot zijn.

Hygiëne. Uw voorbeeld en uw raad op het gebied van hygiëne zijn van cruciaal belang voor de gezondheid van uw gezin. In de publikatie Facts for Life worden de volgende basisstappen voor een goede hygiëne geschetst:

• Was uw handen met water en zeep na elk contact met ontlasting en voordat u voedsel hanteert. Zie erop toe dat uw kinderen hun handen wassen voordat zij gaan eten.

• Gebruik een latrine en houd die schoon en afgedekt. Doe indien dat niet mogelijk is, uw behoefte zo ver mogelijk van uw huis vandaan en begraaf de ontlasting onmiddellijk. — Vergelijk Deuteronomium 23:12, 13.

• Probeer voor het huishouden schoon water te gebruiken. Houd met het oog daarop putten afgedekt en gebruik schone emmers en kruiken voor het vervoer van water.

• Hebt u geen toegang tot veilig drinkwater, kook het water dan en laat het vervolgens afkoelen voordat u het drinkt. Ongekookt water kan er schoon uitzien en desondanks besmet zijn.

• Bedenk dat ongekookt voedsel veel gemakkelijker een besmetting kan overdragen. Voedsel dat rauw gegeten wordt, moet eerst gewassen worden en dan zo snel mogelijk worden opgegeten. Ander voedsel moet door en door gaar zijn, vooral vlees en gevogelte.

• Houd voedsel schoon en afgedekt zodat insekten of andere dieren het niet kunnen besmetten.

• Verbrand of begraaf huishoudelijk afval.c

[Voetnoten]

[Illustratie op blz. 8]

Veel vrouwen in de westerse wereld werken op kantoren

[Illustratie op blz. 8, 9]

Veel vrouwen moeten in smerige omstandigheden werken

[Verantwoording]

Godo-Foto

[Illustratie op blz. 9]

Moeders hebben thuis een onderwijzende taak