Stress — „Een langzaam werkend vergif”

„Wij horen mensen steeds weer zeggen: ’Zorg dat je niet zo gestresst raakt dat je ziek wordt.’ Zij beseffen vermoedelijk niet dat daar een biologisch gegeven aan ten grondslag ligt.” — Dr. David Felten.

JILL, een ongehuwde moeder met een tienerzoon, een slinkende bankrekening en een gespannen relatie met haar ouders, had al ruimschoots voldoende reden om zich gestresst te voelen. Toen kreeg zij, totaal onverwacht, een jeukende, brandende uitslag op haar arm. Zij probeerde antibiotica, cortisoncrèmes en antihistaminica, maar geen ervan hielp. In plaats daarvan verbreidde de uitslag zich over Jills hele lichaam, met inbegrip van haar gezicht.

Jill werd verwezen naar een dermatologische kliniek waar de emotionele toestand van de patiënten wordt bekeken. „Wij proberen erachter te komen wat zich in hun leven afspeelt”, zegt dr. Thomas Gragg, medeoprichter van de kliniek. Hij merkt vaak dat mensen met hardnekkige huidaandoeningen niet alleen medische zorg behoeven maar ook hulp bij het omgaan met stress. „Het zou wat te simplistisch zijn om te zeggen dat de manier waarop iemand reageert of handelt een huidaandoening veroorzaakt”, geeft dr. Gragg toe. „Maar wij kunnen wel zeggen dat iemands emotionele toestand een grote rol kan spelen bij huidaandoeningen, en wij mogen geen recepten blijven uitschrijven voor steroïdecrème zonder iemand ook te helpen iets aan de stress in haar leven te doen.”

Jill is van mening dat haar huid letterlijk gered is doordat zij geleerd heeft met stress om te gaan. „De ziekte komt nog steeds bij vlagen terug,” zegt zij, „maar mijn huid is er lang niet zo rampzalig aan toe als voorheen.” Een uitzonderlijk geval? Beslist niet. Veel artsen geloven dat stress vaak een factor is bij een aantal dermatologische aandoeningen, waaronder netelroos, psoriasis, acne en eczeem. Maar stress kan meer aantasten dan slechts uw huid.

Stress en uw immuunsysteem

Uit recent onderzoek blijkt dat stress uw immuunsysteem kan onderdrukken, waardoor de deur geopend zou kunnen worden voor een aantal infectieziekten. „Stress maakt u niet ziek”, zegt de viroloog Ronald Glaser. „Maar stress vergroot wel uw kans op ziekte door wat hij uw immuunsysteem aandoet.” Er zijn bijzonder overtuigende bewijzen voor het verband tussen stress en verkoudheid, griep en herpes. Hoewel wij voortdurend blootstaan aan zulke virussen, weert ons immuunsysteem ze gewoonlijk af. Maar sommige deskundigen zeggen dat onder emotionele stress die verdedigingsmechanismen kunnen falen.

De erbij betrokken biologische mechanismen worden nog niet helemaal begrepen, maar sommigen redeneren dat de hormonen die u gereedmaken voor actie als u onder stress staat, uw immuuncellen kunnen belemmeren in hun functioneren als ze door de bloedbaan razen. Meestal is dat geen reden tot bezorgdheid, daar de missie van deze hormonen slechts van tijdelijke aard is. Niettemin zeggen sommigen dat als iemands stress intens is en aanhoudt, zijn immuunsysteem dermate onderdrukt kan worden dat hij vatbaar wordt voor ziekte.

Dit zou mede kunnen verklaren waarom Canadese artsen schatten dat zo’n 50 tot 70 procent van de bezoeken op hun spreekuur verband houdt met stress; het gaat daarbij typisch om hoofdpijn, slapeloosheid, vermoeidheid en maag-darmklachten. In de Verenigde Staten wordt het cijfer geschat op 75 tot 90 procent. Dr. Jean King denkt dat zij niet overdrijft wanneer zij zegt: „Chronische stress is net een langzaam werkend vergif.”

Noch de enige oorzaak noch het enige geneesmiddel

Ondanks het voorgaande weten wetenschappers niet zeker of stress alleen het immuunsysteem dermate kan aantasten dat het medisch verschil uitmaakt. Zo kan niet dogmatisch worden gezegd dat iedereen die last heeft van stress, zelfs in zijn chronische vorm, aan een ziekte zal bezwijken. Omgekeerd kan niet worden gezegd dat bij afwezigheid van stress een goede gezondheid gegarandeerd is, en het is evenmin verstandig medische hulp te weigeren op basis van het ongegronde denkbeeld dat een ziekte door optimisme en positief denken over kan gaan. Dr. Daniel Goleman waarschuwt: „Als gevolg van deze retoriek dat je met de juiste houding alles geneest, is er alom verwarring en misverstand ontstaan over de mate waarin de geest ziekte kan beïnvloeden. Erger nog is dat mensen zich soms zelfs schuldig voelen dat ze ziek zijn, alsof dat een teken zou zijn van een moreel gebrek of geestelijk falen.”

Het is dus goed te beseffen dat de oorzaak van een ziekte zelden tot één factor beperkt kan worden. Toch benadrukt het verband tussen stress en ziekte hoe wijs het is te leren dit „langzaam werkend vergif” zo veel mogelijk te matigen.

Laten wij, alvorens na te gaan hoe dat gedaan kan worden, eens nader bekijken wat stress precies is en hoe stress in sommige gevallen zelfs goed voor u kan zijn.

[Kader op blz. 5]

Enkele kwalen die met stress in verband zijn gebracht

• allergieën

• artritis

• astma

• depressie

• diarree

• griep

• hartklachten

• hoofdpijn

• huidproblemen

• maag-darmstoornissen

• maagzweren

• migraine

• rug-, nek- en schouderpijn

• seksuele dysfunctie

• slapeloosheid

• verkoudheid

[Illustratie op blz. 6]

Bij een hoog percentage bezoeken aan de dokter gaat het om stress