Een overmaat aan informatie
ONZE twintigste eeuw is getuige geweest van een ongekend en overmatig informatieaanbod. Of het nu via gedrukt materiaal is, de berichtgeving op radio of televisie, het Internet of langs andere wegen, de wereld wordt doordrenkt met informatie. David Shenk schrijft in zijn boek Data Smog — Surviving the Information Glut: „Het overmatige informatieaanbod is een ware bedreiging geworden. . . . Wij hebben nu het vooruitzicht op info-vraatzucht en info-overgewicht.”
Neem, om slechts één voorbeeld te noemen, eens een bekende krant. Naar men zegt bevat een gewone doordeweekse uitgave van The New York Times meer informatie dan de gemiddelde mens in het zeventiende-eeuwse Engeland in zijn hele leven onder ogen kreeg. Maar naast de dagelijkse krant vergroten allerlei tijdschriften en boeken over een massa onderwerpen de lawine van informatie die wordt geproduceerd. Elk jaar worden er tienduizenden boeken uitgegeven. En daar de wetenschappelijke informatie elke zes jaar verdubbelt, is het niet verwonderlijk dat alleen al het aantal technische bladen wereldwijd ruim 100.000 bedraagt. En het Internet maakt reusachtige bibliotheken vol informatie toegankelijk voor computergebruikers.
Hoe staat het met de tijdschriften? Commerciële bladen, vrouwenbladen, tienerbladen, sport- en amusementsbladen — ja, bladen over bijna elk onderwerp en zo ongeveer alles wat mensen interesseert — hebben de wereld overspoeld en schreeuwen allemaal om onze aandacht. Hoe staat het met de rol van de reclameman — de „heraut van het bagatel” zoals hij terecht wel is aangeduid? In zijn boek Information Anxiety merkt de auteur Richard S. Wurman op: „Reclamebureaus bestoken onze zintuigen met een spervuur van reclamemateriaal dat bekeken, beluisterd, besnuffeld en betast moet worden.” Ze beweren met de grootste stelligheid dat u het nieuwste produkt en de nieuwste verbeterde versie nodig hebt om „gelijke tred te houden met de Jansens”.
De Australische psycholoog en socioloog dr. Hugh MacKay zei dat ’de wereld wordt overspoeld met informatie en dat mensen worden uitgenodigd zich in het snelverkeer op de elektronische snelweg te storten. Het probleem is volgens dr. MacKay dat de explosie van nieuwsuitzendingen en actualiteitenprogramma’s op radio en televisie, naast de huidige spectaculaire explosie van gecomputeriseerde informatienetwerken, tot een wereld geleid heeft waarin velen afgaan op media-informatie die in feite vaak slechts een gedeeltelijke voorstelling van de feiten en gebeurtenissen is en niet het hele verhaal.
Wat is informatie?
In het Latijnse grondwoord informare ligt de gedachte opgesloten van vorm geven aan materie, zoals een pottenbakker klei vormt. Vandaar dat „informeren” soms wordt gedefinieerd als „de geest modelleren” of „de geest vormen of onderrichten”. De meeste lezers zullen zich nog goed de tijd kunnen herinneren — en dat is nog niet eens zo lang geleden — dat informatie gewoon een opsomming van feiten of gegevens was die ons details verstrekten over bijvoorbeeld het wie, waar, wat, wanneer of hoe. Er bestond geen speciale taal of apart jargon voor informatie. Wij hoefden er alleen maar om te vragen of het zelf op te zoeken.
Maar toen kwamen de jaren ’90 en zijn er zo veel nieuwe met informatie verband houdende woorden bedacht dat die alleen al verwarring kunnen wekken. Hoewel sommige van deze woorden of uitdrukkingen betrekkelijk eenvoudig en begrijpelijk zijn, zoals „infomanie”, „technofilie” en „informatietijdperk”, kunnen andere echte problemen veroorzaken. De wereld wordt thans meegesleept door infomanie — het geloof dat hij die over de meeste informatie beschikt, iets voorheeft op anderen die er minder toegang toe kunnen hebben, en dat informatie niet langer een middel tot een doel is maar een doel op zich.
Deze manie wordt gevoed door een vloed van telecommunicatiesystemen, zoals de fax, de mobiele telefoon en de personal computer, door sommigen als het symbool en de mascotte van het informatietijdperk beschouwd. Het is waar dat het gemak, de snelheid en de mogelijkheden van computers als nooit tevoren informatie hebben ontsloten — dermate dat Nicholas Negroponte van het Massachusetts Institute of Technology zegt: „Bij ’computers’ gaat het niet meer om een gebruiken ervan. Het is een leefstijl.” Als gevolg daarvan worden informatie en de technologieën die informatie leveren nu veel te hoog aangeslagen, in sommige gevallen vereerd, in een enorme cultus met aanhangers in alle delen van de wereld. Nieuwsuitzendingen en actualiteitenprogramma’s op televisie krijgen welhaast de status van evangelie, terwijl in talkshows hele zeeën onbenulligheden worden uitgestort en door een vaak kritiekloos en lichtgelovig publiek worden geslikt.
Juist doordat het informatietijdperk de manier waarop wij leven en werken heeft veranderd, lijden veel mensen thans aan een vorm van „informatiestress”. Wat is informatiestress precies? Hoe kunt u weten of u er last van hebt? Kunt u er iets aan doen?
[Illustratieverantwoording op blz. 3]
Wereldbol op blz. 3, 5 en 10: Mountain High Maps® Copyright © 1997 Digital Wisdom, Inc.