Jonge mensen vragen . . .

Kan treiteren kwaad?

’Nou zeg! Het was maar een grapje. Dat is toch niet zo erg? Trouwens, Ron verdiende het.’

MISSCHIEN ben je groter en sterker dan de meeste jongeren van jouw leeftijd. Of misschien ben je gevat, sarcastisch en agressief. Hoe dan ook, intimideren, plagen of ten koste van een ander de lachers op je hand krijgen, is iets wat je makkelijk af schijnt te gaan.

Hoewel je je vrienden met het treiteren van anderen misschien aan het lachen maakt, is het niet iets waar je licht over mag denken. Sommige onderzoekers constateren in feite dat treiteren schadelijker voor het slachtoffer is dan zij ooit hadden gedacht. Bij een onderzoek onder jongeren in de schoolgaande leeftijd in de Verenigde Staten bleek, dat „negentig procent van de getreiterden zei dat ook andere dingen eronder leden — zij hadden lagere cijfers, waren angstiger en hadden vrienden of sociale contacten verloren”. Een dertienjarige in Japan „hing zich op met achterlating van een lange brief waarin hij uitvoerig over drie jaar getreiter schreef”.a

Wat maakt iemand eigenlijk tot een treiteraar? En als je zelf een treiteraar bent, hoe kun je daar dan verandering in brengen?

Wat is een treiteraar?

De bijbel vertelt over vechtersbazen die voor de vloed in de tijd van Noach leefden. Zij tiranniseerden anderen en werden de Nefilim genoemd — een woord dat „zij die anderen doen vallen” betekent. Tijdens hun schrikbewind raakte de aarde „met geweldpleging vervuld”. — Genesis 6:4, 11.

Je hoeft mensen echter niet te slaan of ruw aan te pakken om een treiteraar te zijn. Iedereen die anderen — vooral mensen die zwak of kwetsbaar zijn — wreed of beledigend behandelt, is een treiteraar. (Vergelijk Prediker 4:1.) Treiteraars proberen te dreigen, te intimideren en de baas te spelen. Maar de meesten gebruiken hun mond, niet hun vuisten. In feite is emotioneel treiteren de meest voorkomende vorm van getreiter. Beledigingen, sarcasme, spot en schelden kunnen er dus onder vallen.

Soms kan treiteren echter subtiel gebeuren. Neem bijvoorbeeld wat Lisa overkwam.b Zij groeide op met een groepje vriendinnen. Maar toen zij vijftien jaar was, veranderde er het een en ander. Lisa werd erg knap en begon veel aandacht te trekken. Zij vertelt: „Mijn vriendinnen begonnen me buiten te sluiten en achter mijn rug of zelfs in mijn gezicht gemene dingen over me te zeggen.” Zij verspreidden ook leugens over haar in een poging haar reputatie te ruïneren. Ja, uit jaloezie treiterden zij haar op een harteloze en wrede manier.

Hoe wordt iemand een treiteraar?

Agressief gedrag wordt vaak in verband gebracht met iemands milieu. „Mijn vader was agressief”, zegt een zekere Scott, „en dus was ik agressief.” Aaron had het thuis ook moeilijk. Hij vertelt: „Ik besefte dat mensen mijn gezinssituatie kenden — dat die anders was — en ik vond het niet prettig dat mensen medelijden met me hadden.” Als Aaron aan sport deed, moest hij dus winnen. Maar winnen was niet genoeg. Hij moest zijn tegenstanders vernederen — hun nederlaag moest hun onder de neus gewreven worden.

Brent daarentegen werd door godvrezende ouders grootgebracht. Maar hij bekent: „Ik maakte mensen altijd aan het lachen, maar soms wist ik niet waar de grens lag en kwetste ik iemands gevoelens.” Door Brents verlangen leuk te zijn en de aandacht op zichzelf te vestigen, hield hij geen rekening met de gevoelens van anderen. — Spreuken 12:18.

Andere jongeren schijnen zich door de televisie te laten beïnvloeden. In misdaadverhalen worden ’stoere knapen’ verheerlijkt en wordt de indruk gewekt dat vriendelijk zijn niet macho is. Populaire komedies zitten vol sarcastische opmerkingen. Nieuwsberichten besteden vaak speciaal aandacht aan het vechten en de grove opmerkingen tijdens sportwedstrijden. Onze vrienden kunnen ook invloed uitoefenen op de manier waarop wij anderen behandelen. Wanneer degenen met wie wij omgaan treiteraars zijn, is het voor ons gemakkelijk hun voorbeeld te volgen om te voorkomen zelf het mikpunt te worden.

In welke situatie je ook verkeert, indien jij gebruik maakt van treitertactieken, zijn je slachtoffers niet de enigen die daar nadeel van ondervinden.

Levenslange consequenties

Het blad Psychology Today schrijft: „Getreiter kan in de kinderjaren beginnen, maar het zet zich tot op volwassen leeftijd voort.” Bij een studie waarover verslag werd uitgebracht in The Dallas Morning News, bleek dat „van de jongens die in de tweede klas als treiteraars werden aangemerkt, 65 procent tegen hun 24ste was veroordeeld wegens zware misdrijven”.

Het is waar dat niet alle treiteraars criminelen worden, maar maak je er een gewoonte van over anderen heen te lopen, dan zou je in je latere leven wel eens ernstige problemen kunnen krijgen. Neem je de gewoonte mee je huwelijk in, dan zou dat je vrouw en kinderen veel verdriet kunnen berokkenen. Daar werkgevers de voorkeur geven aan mensen die goed met anderen kunnen opschieten, bestaat de kans dat je niet aan een baan komt. Toekomstige voorrechten in de christelijke gemeente blijven je misschien eveneens ontzegd. „Eens zou ik er graag voor in aanmerking komen als ouderling te dienen,” zegt Brent, „maar mijn vader heeft me geholpen in te zien dat mensen niet met hun problemen naar me toe zullen komen als zij denken dat ik misschien iets sarcastisch zal zeggen.” — Titus 1:7.

Hoe te veranderen

Wij zien onze eigen fouten niet altijd scherp. De Schrift waarschuwt ons dat iemand zelfs ’te glad jegens zichzelf kan handelen in zijn eigen ogen om zijn dwaling te ontdekken ten einde die te haten’ (Psalm 36:2). Je zou dus kunnen proberen een van je ouders, een vriend die je in vertrouwen kunt nemen of een rijpe christen te vragen wat hij ervan denkt. De waarheid kan pijnlijk zijn, maar je zou erdoor geholpen kunnen worden in te zien welke veranderingen je moet aanbrengen (Spreuken 20:30). „Ik denk dat luisteren mij nog het meeste geholpen heeft”, zegt Aaron. „Degenen die eerlijk waren, vertelden me waar ik in de fout ging. Het was niet altijd wat ik wilde horen, maar het was wel wat ik nodig had.”

Wil dit zeggen dat je een radicale verandering in je hele persoonlijkheid moet ondergaan? Nee, het zal waarschijnlijk gewoon een kwestie zijn van je denken en een deel van je gedrag ’weer terechtbrengen’ (2 Korinthiërs 13:11). Misschien heb je jezelf bijvoorbeeld tot dusver als superieur beschouwd wegens je grootte, je kracht of je gevatheid. Maar de bijbel moedigt ons aan ’met ootmoedigheid des geestes te handelen en de anderen superieur aan jezelf te achten’ (Filippenzen 2:3). Besef dat anderen — ongeacht hun grootte of kracht — bewonderenswaardige kwaliteiten hebben die jij niet bezit.

Misschien moet je je ook ontdoen van de neiging agressief of dominant te zijn. Werk eraan ’niet alleen uit persoonlijke belangstelling het oog te houden op je eigen zaken, maar ook uit persoonlijke belangstelling op die van de anderen’ (Filippenzen 2:4). Als je duidelijk je mening moet geven, doe dat dan zonder grievend, sarcastisch of beledigend te zijn. — Efeziërs 4:31.

Mocht je in de verleiding komen te gaan treiteren, bedenk dan dat God de Nefilim, die anderen tiranniseerden, verdelgd heeft (Genesis 6:4-7; 7:11, 12, 22). Eeuwen later, in de dagen van de profeet Ezechiël, uitte God zijn grote ongenoegen over degenen die zich schuldig maakten aan het „wegdringen” en „stoten” van hulpelozen (Ezechiël 34:21). De wetenschap dat Jehovah treiteren haat, kan een krachtige drijfveer zijn om de nodige veranderingen aan te brengen!

Ook onder gebed over bijbelse beginselen mediteren helpt. De Gulden Regel zegt: „Alle dingen dan die gij wilt dat de mensen voor u doen, moet ook gij insgelijks voor hen doen” (Mattheüs 7:12). Kom je in de verleiding iemand te intimideren, vraag je dan af: ’Vind ik het prettig grof behandeld, geïntimideerd of vernederd te worden? Waarom behandel ik anderen dan zo?’ De bijbel gebiedt ons: „Wordt vriendelijk jegens elkaar, teder mededogend” (Efeziërs 4:32). Jezus gaf in dat opzicht het volmaakte voorbeeld. Hoewel hij superieur was aan alle andere mensen, behandelde hij iedereen vriendelijk, met empathie en respect (Mattheüs 11:28-30). Probeer hetzelfde te doen als je geconfronteerd wordt met iemand die zwakker is dan jij — of die je zelfs op je zenuwen werkt.

Maar stel nu dat je agressieve gedrag voortvloeit uit gevoelens van boosheid om de manier waarop je thuis behandeld wordt? In sommige gevallen kan die boosheid gerechtvaardigd zijn. (Vergelijk Prediker 7:7.) Toch vertelt de bijbel ons dat de rechtvaardige man Job de waarschuwing kreeg: „Pas op dat woede u niet tot honend [gedrag] verlokt . . . Wees op uw hoede dat gij u niet wendt tot wat schadelijk is” (Job 36:18, 21). Ook al word je slecht behandeld, dan heb je nog niet het recht anderen slecht te behandelen. Een betere benadering zou zijn, te proberen er met je ouders over te praten. Ben je het slachtoffer van ernstige mishandeling, dan kan hulp van buiten nodig zijn om je tegen verder kwaad te beschermen.

Veranderen is misschien niet makkelijk, maar het is mogelijk. Brent zegt: „Ik maak dit bijna dagelijks tot een onderwerp van gebed en Jehovah heeft me geholpen het een stuk beter te doen.” Wanneer jij eveneens verbeteringen aanbrengt in de manier waarop je mensen behandelt, zul je ongetwijfeld merken dat mensen je liever mogen. Bedenk dat mensen misschien wel bang zijn voor treiteraars, maar dat niemand echt van hen houdt.

[Voetnoten]

[Inzet op blz. 19]

„Getreiter kan in de kinderjaren beginnen, maar het zet zich tot op volwassen leeftijd voort”

[Illustratie op blz. 18]

Iemand belachelijk maken is een vorm van treiteren