De haboe — Een slang om respect voor te hebben
DOOR ONTWAAKT!-CORRESPONDENT OP OKINAWA
HET was een klamme avond zonder een zuchtje wind. Het was net opgehouden te regenen en iedereen probeerde zachtjes waaierend koel te blijven. Plotseling klonk er geroep: „Haboe!” „Er is een haboe!” De kreten alarmeerden de dorpelingen. Volwassenen pakten stokken en renden weg; nieuwsgierige kinderen holden achter hen aan. Waar zat hij? Iedereen was ongerust. Een beet van deze ongeveer twee meter lange slang kan dodelijk zijn. De dorpelingen waren opgelucht toen de ouderen met lange stokken op de slangekop sloegen totdat hij bewusteloos was. Vervolgens werd hij snel in een zak gedaan om levend verkocht te worden.
Op de Ryukyu-eilanden, die in de Oostchinese Zee liggen, heeft iedereen, van kind tot grootouder, respect voor de haboe — de geelgevlekte lanspuntslang — een groefkopadder die inheems is op enkele van deze eilanden maar niet op alle. Laten wij deze angstaanjagende slang nu eens nader bekijken. Maar vergeet niet dat u er respect voor moet hebben en altijd op veilige afstand moet blijven!
Een angstaanjagend ontwerp
Er zijn diverse soorten haboes. Eén soort heeft een donker, groenbruin vlekkenpatroon dat hem een voortreffelijke camouflage in gras en rottende bladeren verleent. Enkele andere zijn zwarter van uiterlijk, wat goed te pas komt bij de nachtelijke activiteiten van de haboe en zijn neiging zich op donkere plekken te verschuilen.
Het dier heeft gaven die wij niet bezitten, hoewel het enigszins bijziend is. Hij is begiftigd met wat men groeven noemt, één aan beide kanten van zijn kop. Het zijn holten tussen de neusgaten en de ogen die zeer gevoelig zijn voor warmte. De twee groeven helpen hem infrarode straling te „zien” die mensen als warmte ervaren. Daarmee toegerust is een haboe in staat om zelfs in volslagen duisternis een precisieaanval op een warm muisje te doen.
Misschien hebt u wel eens gezien dat een slang tongelde, zijn tong naar buiten liet schieten. De tong dient als een opmerkelijke tweede neus. Al tongelend neemt de haboe scheikundige stoffen uit de lucht op en drukt zijn tong dan tegen een chemisch gevoelig orgaan in het dak van zijn mondholte. Met de activiteit van deze tweede neus haalt de haboe een schat aan scheikundige informatie uit de lucht.
„Haboes blijven ook nadat ze toegeslagen hebben, met tussenpozen flink tongelen”, namen de onderzoekers R. M. Waters en G. M. Burghardt van de University of Tennessee waar. Waarom zou hij na de aanval nog naar chemische prikkels in de lucht zoeken? Omdat het risico altijd bestaat dat de wanhopige prooi een tegenaanval onderneemt, laat de haboe, na toegeslagen en gif ingespoten te hebben, zijn slachtoffer vaak gaan. Vervolgens, terwijl het gif zijn werk doet, volgt de adder het spoor van de prooi door met zijn tong te „ruiken”.
Als de haboe de nu machteloze prooi, een muis, kuiken of vogel, opgespoord heeft, slikt hij die vervolgens in zijn geheel in — met kop, poten, staart, vacht, veren en al. Zijn onderkaak maakt zich los uit de gewrichten, waardoor het kaakbeen kan wijken en een bovenmaatse prooi ingeslikt kan worden. Een hele kat werd aangetroffen in de maag van een haboe die te bezichtigen is in een van de haboecentra op Okinawa.
Stel nu dat een haboe bij een aanval zijn giftand, die veel van een injectienaald weg heeft, verliest, wat dan? Die wordt vervangen door een nieuwe. Ja, er zijn er wel gezien met aan beide kanten twee giftanden! Trouwens, ook al zou een haboe zijn giftanden verliezen, hij zal niet van honger omkomen. Er is zelfs een geval bekend van een haboe die drie jaar in leven bleef op niets dan water.
Hoe een aanval te voorkomen
Terwijl de cobra van Zuidoost-Azië en de zwarte mamba van Afrika een gif inspuiten dat het zenuwstelsel aantast, injecteert de haboe een sterk hemorragisch gif. Het wordt hemorragisch genoemd omdat het bloedingen veroorzaakt door aantasting van de bloedvaten. Het gif veroorzaakt een brandende pijn en zwellingen en kan dodelijk zijn.
Sommigen denken dat de slangen plotseling uit hun schuilplaats komen en mensen achtervolgen, maar dat is niet het geval. Mensen zijn geen delicatesse voor de haboe. Alleen indien u per ongeluk op een haboe stapt of zijn territorium binnendringt, zal hij misschien aanvallen. De meeste slachtoffers bevonden zich op terreinen waar haboes op zoek waren naar prooi, in moestuinen of suikerrietvelden bijvoorbeeld. De eilandbewoners begeven zich nooit in het hoge gras zonder een goede beenbescherming, en ’s avonds hebben zij een zaklantaarn bij zich. De haboe is vooral ’s nachts actief. O ja, vergeet niet dat deze slangen bedreven zijn in het klimmen in bomen, waardoor ze ’s zomers koel kunnen blijven en zich ook dicht bij nietsvermoedende vogels kunnen ophouden. Let dus niet alleen op waar u loopt maar ook wat er boven uw hoofd hangt wanneer u bij hun woongebied bent!
De beste manier om met deze adder om te gaan, is hem in de eerste plaats niet binnen te nodigen. Dek alle gaten in het fundament van een gebouw en in de buitenmuren af. Houd uw erf vrij van hoog gras. Met andere woorden, bied de haboe geen schuilplaats.
Wat te doen als u gebeten bent
Wat zou er kunnen gebeuren als u op een van deze giftige slangen zou stuiten? Het kan zijn dat de haboe zich oprolt, met de bovenste helft van zijn lichaam in een S-bocht. Daar komt hij! Met twee derde van zijn lichaam doet hij een uitval naar u, de kaken wijd open, de giftanden vooruit.
Raak niet in paniek. Kijk goed of u echt door een haboe aangevallen bent. Een haboebeet is te herkennen aan twee rossige vlekjes, ongeveer twee centimeter van elkaar, waar de giftanden uw huid doorboord hebben. Sommige haboes kunnen drie of vier giftanden hebben, zodat er meer rossige vlekjes te zien zijn. Al gauw wordt een brandend gevoel, alsof iemand uw hand in het vuur heeft gestoken, heviger. Wat kunt u doen? Roep om hulp. Zuig vervolgens de wondjes uit en spuug het gif op de grond. „Zuig herhaaldelijk bloed uit de wondjes, minstens tien keer”, zegt het Handbook for the Control of Habu, or Venomous Snakes in the Ryukyu Islands. Ga naar een ziekenhuis waar men over serum voor het haboegif beschikt. Ren echter nooit. Daardoor zou het gif zich snel door uw lichaam verspreiden, met grotere schade en een langzamer herstel als gevolg. Leg indien u niet binnen dertig minuten een ziekenhuis kunt bereiken, een knevelverband aan om de arm of het been met de beet, tussen het hart en de beet, om de verspreiding van het gif te vertragen. Het knevelverband mag echter niet te strak zijn, want de polsslag moet waarneembaar blijven. Maak het verband om de tien minuten los ten behoeve van de bloedsomloop.
Masatoshi Nozaki en Seiki Katsuren van de afdeling haboeresearch van het Instituut voor Gezondheid en Milieu van de prefectuur Okinawa vertelden Ontwaakt! dat zelfs mensen die gebeten zijn, geen blijvende immuniteit voor het haboegif ontwikkelen. Vroeger leidde een beet vaak tot amputatie, maar tegenwoordig verliezen weinig mensen door haboebeten een arm of been, laat staan dat zij erdoor sterven. Dank zij doeltreffende medicijnen en therapeutische technieken herstelt nu 95 procent van de gebetenen. Slechts de overmoedigen of degenen voor wie medische behandeling te veraf is, zullen misschien ernstig letsel oplopen.
Haboes te koop
De haboe heeft weinig natuurlijke vijanden. Huishonden en -katten zijn geneigd ermee te spelen. Een niet-giftige slang, de zogenoemde akamata, sommige wezels, wilde zwijnen en haviken behoren tot de dieren die wel een haboe lusten. Hoewel de mangoeste op de Ryukyu-eilanden is ingevoerd om de haboepopulatie te helpen bestrijden, is men er op die manier niet in geslaagd ze uit te roeien.
De dodelijkste van al zijn natuurlijke vijanden is de mens. Net als de dorpelingen die naar buiten renden op het geroep van „Haboe!” op het moment dat zij het hoorden, wil menigeen dolgraag een haboe vangen op het moment dat hij zich laat zien. Ondanks het gevaar is de marktwaarde van $80 à $100 voor één haboe voor velen een te grote verleiding.
Hoe wordt de haboe gebruikt? Haboewater en slangepoeder, beide gebruikt om gezondheidsredenen, worden ervan gemaakt. Veel haboes worden levend gebruikt in shows om toeristen te trekken. Natuurlijk is de huid goed voor portefeuilles en riemen, terwijl het gif wordt gebruikt voor de vervaardiging van antiserum. Maar ongeacht zulke toepassingen, onze raad is nog steeds: blijf uit de buurt van de haboe!
[Illustratie op blz. 10]
De haboe met zijn lange, holle giftanden. Zijn onderkaak maakt zich los uit de gewrichten bij het verslinden van een grote prooi