Kaarten die aan uw behoeften voldoen

DOOR ONTWAAKT!-CORRESPONDENT IN GROOT-BRITTANNIË

DE WEG vinden in een vreemd land of een vreemde stad is een hele uitdaging. Eerst moet u uw positie bepalen en dan moet u vaststellen wat de beste route is. Hoe komt u daarachter? Wat u nodig hebt, is een kaart!

Kaarten — Sinds wanneer en waarom?

Het vervaardigen van kaarten, of cartografie zoals het wordt genoemd, heeft een lange geschiedenis vol ups en downs. Sommige autoriteiten op dit gebied laten de cartografie 4300 jaar geleden beginnen met de in Babylonië in kleitabletten gegraveerde kaarten. Maar de vroege Grieken hebben de kaarten getekend die de voorlopers van de moderne kaarten waren. Na de kaarten van de oude wereld die in de tweede eeuw G.T. door Claudius Ptolemaeus waren getekend, zonk de cartografie weg in de donkere middeleeuwen. Onverkende gebieden stonden aangegeven als het domein van monsters en reuzen. De godsdienst was dermate van invloed op de cartografie dat veel kaarten een wereld weergaven die door de hof van Eden werd gedomineerd. Jeruzalem en het Midden-Oosten kwamen boven aan de kaarten van de toen bekende wereld te staan.

Oude kaarten van Groot-Brittannië weerspiegelden eveneens kerkelijke invloed. Op een van die kaarten stond de route aangegeven die pelgrims naar de godsdienstige heiligdommen van Engeland volgden. In details stond er de „Grote Noordelijke Pelgrimsweg” op uitgezet, een route van de stad Durham in het noorden naar de havenplaats Dover aan de zuidkust.

De vader van de moderne cartografie was Gerardus Mercator (1512–1594). Hij ontwierp een kaartprojectiemethode die onder zeevaarders beroemd was om haar nauwkeurigheid, en in moderne atlassen staan veel kaarten die volgens de mercatorprojectie getekend zijn.

Voor landeigenaars werden kaarten een zegen. Verwijzing naar hun duidelijk getekende grenslijnen hielp bij het beslechten van gerechtelijke geschillen. De belangstelling voor kaarten van regeringswege nam toe omdat men bij belastingaanslagen afhankelijk was van een nauwkeurige registratie van het landbezit.

Tegenwoordig voorzien kaarten in alledaagse behoeften. Atlassen helpen schoolkinderen de elementen der aardrijkskunde te bevatten. Kaarten stellen meteorologen in staat grafisch weer te geven wat wij op het gebied van de weersgesteldheid mogen verwachten. Een kaart kan ons helpen het beste gebruik te maken van het openbaar vervoer. En voor een uitstapje met het gezin kan een kaart aangeven wat de route met het meeste natuurschoon is.

Specialisten worden niet veronachtzaamd. Er bestaan kaarten voor stadsplanologen waarop de bevolkingsdichtheid staat aangegeven. Kaarten van de zeebodem helpen mensen die op zoek zijn naar vergane schepen of minerale hulpbronnen. Archeologische kaarten zijn een hulp voor mensen die het verleden opgraven. Ja, voor ruimteonderzoekers bestaan er zelfs kaarten van de maan en van enkele planeten! Gezien die schat aan informatie die u uit kaarten kunt putten, is het nuttig uw kaartleesbekwaamheid te ontwikkelen en te vergroten.

Hoe een kaart te lezen

Te leren hoe je het meeste aan kaarten hebt, heeft wel iets weg van het leren van een vreemde taal. Iemand die een andere taal leert, heeft te maken met een nieuwe woordenschat en een andere grammatica. In kaartentaal zouden symbolen vergeleken kunnen worden met woorden, terwijl de schaal, de hoogtelijnen en het ruitennet functioneren als de grammatica. De meeste kaarten worden getekend met een kader waarin de sleutel tot de op de kaart gebruikte symbolen staat. Dit fungeert als woordenboek; het verklaart de tekens.

Symbolen worden met zorg gekozen om hun betekenis over te brengen. Zoek om een vuurtoren te lokaliseren bijvoorbeeld naar een symbool dat erop lijkt. Kerken en moskeeën kunnen aangeduid staan met een zwart vierkantje of rondje waarop een kruis of halvemaan prijkt.

Hoe kunt u vertrouwd raken met de betekenis van zulke symbolen? John Wilson, auteur van Follow the Map, beveelt als „aangenaam tijdverdrijf het ’kaart-grasduinen’” aan. Hij zegt daarover: „Laat uw ogen zo maar over de kaart dwalen en vertaal de symbolen die u tegenkomt.”

Vindt u dat uw omgeving er heel anders uitziet dan wat uw kaart te zien geeft? Hoe komt dat? Nu, normaal zien wij onze omgeving vanaf onze eigen hoogte, zo’n anderhalve meter tot één meter tachtig boven de grond. Maar kaarten laten het land vanuit een ander gezichtspunt zien, verticaal hoog boven elk punt. Om dit idee te bevatten is het noodzakelijk dat u de kaartgrammatica begrijpt.

Schaal, hoogte en positie

Voor de cartograaf is het vastleggen van variaties in hoogte boven de zeespiegel en van eventuele bijzonderheden van menselijke oorsprong op de grond een uitdaging. Dat alles moet gedrukt worden op een vel van gemakkelijk te hanteren grootte. Om dit te bereiken worden kaarten op schaal getekend. Een populaire Britse serie kaarten laat het land op een schaal van 1:50.000 zien — wat wil zeggen dat elke centimeter op de kaart 50.000 centimeter van het aardoppervlak voorstelt.

Hoe kan een vlakke kaart echter variaties in hoogte aangeven? Schuine heuvelarcering is één manier om de derde dimensie toe te voegen. De zon lijkt vanuit een positie boven de linkerbovenhoek van de kaart te schijnen. Hellingen op het oosten en zuidoosten, die in de schaduw liggen, worden dan in donkerder kleuren getekend. Op moderne kaarten staan vaak hoogtelijnen die punten van gelijke hoogte boven het gemiddelde zeeniveau verbinden. Door deze bijzonderheden in zachte kleuren te drukken, wordt vermeden dat de aandacht van de andere gegevens op de kaart wordt afgeleid.

Op veel kaarten wordt een systeem van elkaar snijdende lijnen gebruikt om u te helpen duidelijk uw positie te bepalen. Dit ruitennet, zoals het genoemd wordt, maakt het mogelijk elke locatie op te geven als een stel alfabetische of numerieke coördinaten die de plaats aanduiden binnen het ruitennet. Zo kan de ligging van een stad aangeduid zijn als G-13, met G in de verticale en nummer 13 in de horizontale rand. Waar deze twee coördinaten bijeenkomen, zult u de stad vinden. Hoe kunt u er echter zeker van zijn dat uw kaart u een nauwkeurig beeld zal geven?

Kaarten in het computertijdperk

Militaire behoeften hebben vaak geresulteerd in het uitbrengen van zeer nauwkeurige kaarten. De afgelopen veertig jaar is precisieplotten aan de hand van een stereoscopische vergelijking van luchtfoto’s een realiteit geworden, en veel landen volgen dergelijke werkwijzen.

Er zijn reeds computergestuurde bewegende kaartdisplays in sommige auto’s, evenals gedetailleerde routekaarten voor homecomputers. „Microchips nemen het stuur over”, luidde een kop in The Observer. In het verslag werd een experimenteel project uitgelegd waarbij cd’s met kaartinformatie worden gebruikt in combinatie met spraaksynthesizers. De chauffeur toetst gewoon op de computerkaart zijn bestemming in. Niet nodig om u zorgen te maken over die ingewikkelde wegaansluitingen! Waarom niet? Omdat bij het naderen van elke wegkruising een stem de chauffeur vertelt welke richting hij moet kiezen. Een kompas en wielsensoren registreren de rijrichting van de auto. Recente ontwikkelingen zijn nog betrouwbaarder en eenvoudiger.

Wat zal dit betekenen voor de toekomst van kaarten? Zullen papieren kaarten verzamelobjecten worden? De tijd zal het leren. In elk geval zal de kaart een veelzijdig instrument blijven om aan uw reisbehoeften te voldoen.

[Kaart/Illustraties op blz. 23]

Veel kaarten hebben een legenda ter verklaring van de gebruikte symbolen

Variaties in hoogte worden aangegeven met hoogtelijnen, meestal in zachte kleuren

Een ruitennet maakt het mogelijk een locatie op de kaart aan te geven

Een kaart geeft meestal aan waaraan één inch of één centimeter gelijk is op het aardoppervlak (hier niet aangegeven)

Een mijl- of kilometerschaal stelt u in staat de afstand tussen plaatsen te bepalen

[Verantwoording]

Crown Copyright Reserved

[Illustratieverantwoording op blz. 22]

Uit het boek Die Heiligkeit der Gesellschaft Jesu