1945–1995 — 50 jaar vooruitgang?

HEBT u de afgelopen vijftig jaar verbeteringen in de kwaliteit van uw leven gezien?a Neem de geneeskunde eens. In sommige landen, zoals Canada, Cuba, Groot-Brittannië en Zweden, werd door de invoering van de verzorgingsstaat met zijn voorzieningen voor geneeskundige zorg gewaarborgd dat artsen en ziekenhuizen iedereen ter beschikking zouden staan, ongeacht de financiële status van de patiënten.

Zelfs sommige van de ontwikkelingslanden zijn erin geslaagd het gezondheidspeil voor hun burgers te verbeteren. JAMA (The Journal of the American Medical Association) erkende dat „enkele ministeries van volksgezondheid in de derde wereld erin geslaagd zijn, in een voor iedereen beschikbare primaire gezondheidszorg te voorzien tegen een prijs die hun landen kunnen opbrengen. . . . Opmerkelijke vooruitgang bij het terugdringen van de zuigelingen- en kindersterfte is geboekt in China, Costa Rica, Sri Lanka en de Indiase deelstaat Kerala.”

Materiële verbeteringen

Vergeleken bij de economische situatie in 1945 zijn veel mensen in 1995 materieel gezien heel wat beter af. Velen die zich vijftig jaar geleden geen luxe hadden kunnen veroorloven, beschikken nu over een auto, tv, een videorecorder, een cd-speler, een koelkast, een mobiele telefoon en andere voortbrengselen van de moderne maatschappij. Misschien bent u een van die miljoenen.

De auteurs van de boekenreeks Geschiedenis van het persoonlijk leven leggen uit: „De voortdurende economische groei [in Frankrijk en in andere Westeuropese landen] gedurende dertig jaar na de Tweede Wereldoorlog heeft, met behoud van enig koersverschil, alle maatschappelijke klassen welvaart gebracht. . . . ’Passende huisvesting - auto (ook de kleine) - televisie’, gevoegd bij de sociale zekerheid en doeltreffende analgetica, heeft het aardse leven, zo niet ’paradijselijk’, ten minste wel draaglijk gemaakt.”

De vraag is echter: Betekent meer materieel bezit dat mensen in elk opzicht beter af zijn? Betekent de vermeerdering van stoffelijke goederen en voorzieningen automatisch dat het leven beter of veiliger is? Sommigen mogen dan meer gaan bezitten, veel armen ontbreekt het nog steeds aan het noodzakelijke. Daardoor nemen de verleidingen tot diefstal, beroving met geweld, fraude en andere gewelddadiger misdrijven toe. Sommige van de armen zijn vastbesloten om hoe dan ook, legaal of illegaal, tot de rijken te gaan behoren. Zo worden in de stad New York jaarlijks ruim 100.000 auto’s gestolen. Materiële welstand is geen garantie voor een veiliger leven.

Ook op andere terreinen is vooruitgang geboekt, zij het niet zo veel als sommigen graag hadden gezien.

Vrouwen — Toen en nu

De Tweede Wereldoorlog gaf de aanzet tot een nieuwe rol voor sommige vrouwen. Veel vrouwen waren eraan gewend moeder en huisvrouw te zijn, terwijl de man kostwinner was. Met de Tweede Wereldoorlog is dat allemaal veranderd. De mannen werden opgeroepen voor de oorlog en hun vrouwen werkten plotseling in munitiefabrieken of in andere banen die door het vertrek van de mannen opengevallen waren. In recenter tijden zijn sommige vrouwen in het leger gegaan en hebben geleerd te doden. Miljoenen vrouwen werden loontrekkers en vingen een glimp op van een andere levensstijl met financiële onafhankelijkheid. Dat was het ogenschijnlijk kleine en onbetekenende begin van de ontwikkeling die tot de huidige „bevrijde” vrouw heeft geleid. Volgens sommige vrouwen moet er in veel landen nog heel wat gebeuren voordat de strijd voor gelijkheid gestreden is. Zij zeggen dat er een „glazen plafond” is dat hen bij veel bedrijven belemmert topfuncties te bereiken.

Massale migraties veroorzaken problemen

Een andere kolossale verandering in de afgelopen vijftig jaar is het vaarwelzeggen van het dorpsleven en de landbouw geweest in een poging een beter leven in de grote stad te vinden. Voor sommigen is deze droom uitgekomen. Maar wat zijn voor veel anderen de gevolgen geweest?

Elk jaar trekken miljoenen naar de reeds overbevolkte steden, waar huisvesting schaars en duur is. Eén gevolg? Sloppenwijken, die een broeinest van ziekte, misdaad en politieke destabilisatie worden. Deze zelfgebouwde onderkomens, opgetrokken uit afgedankte stukken karton, hout of golfijzer, zijn de krotten, barracas of chabolas (Spaans) die de zwoegende en verpauperde laagste klassen van de wereld huisvesten. Deze krottenwijken — favela in het Portugees en gecekondu in het Turks (wat „gebouwd in een nacht” betekent) — zijn een niet te ontkennen realiteit, zowel in Afrika, India en Zuid-Amerika als elders.

Het heden en de toekomst voor sommige Afrikaanse landen

Wat valt er over Afrika te zeggen? Twee artsen zetten boven hun artikel voor JAMA de kop: „Afrika aan de rand van de afgrond — Een onheilspellende maar nog niet hopeloze toekomst”. Zij erkenden dat de politieke en maatschappelijke situatie in het grootste deel van Afrika een mijnenveld van problemen vormt. Zij schreven: „Voor Afrika ten zuiden van de Sahara [een gebied met 45 landen] zijn de afgelopen 20 jaar rampzalig geweest. De streek heeft te kampen gehad met hongersnoden, periodes van droogte, burgeroorlogen, politieke corruptie, aids, een snel groeiende bevolking, afgenomen voedselproduktie, milieubederf . . . Deskundigen zijn unaniem in hun voorspelling dat verdere economische achteruitgang, armoede en lijden onvermijdelijk zijn, op zijn minst op korte termijn.” Hetzelfde artikel bericht dat 32 van de 40 armste landen ter wereld in Afrika ten zuiden van de Sahara liggen.

Hoe staat het evenwel met het huidige morele klimaat in de wereld? In het volgende artikel zal in het kort de „vooruitgang” van de wereld op dat punt besproken worden.

[Voetnoot]

[Illustratieverantwoording op blz. 6]

USAF-foto

[Illustratieverantwoording op blz. 7]

NASA-foto