Converseren is een kunst
ETEN, slapen, werken — het zijn fundamentele menselijke behoeften. Maar er is nog een behoefte die erom schreeuwt bevredigd te worden. Welke?
Sta eens stil bij de woorden van een man die vijf jaar in eenzame opsluiting zat, beroofd van een van de kostbaarste levensbehoeften. „Ik verlangde naar gezelschap, naar iemand om mee te praten, mee te converseren”, bekent hij. „Ik ging beseffen dat ik iets moest doen om de eenzaamheid tegen te gaan. Door mijn eenzaamheid en stilzwijgen zou mijn geest aangetast worden.”
Ja, wij hebben een aangeboren behoefte aan communicatie. Converseren helpt in die behoefte te voorzien. De wetenschappelijk onderzoekers Dennis R. Smith en L. Keith Williamson merken op: „Wij hebben behoefte aan mensen die wij in alle openheid in vertrouwen kunnen nemen, met wie wij onze grootste vreugden en onze verontrustendste angsten kunnen delen, met wie wij kunnen praten.”
Wij moeten praten!
Mensen zijn begiftigd met de wonderbare gave van de spraak. Ja, wij zijn ontworpen om te praten. Een man maakte in dat verband de opmerking: „Wij zijn door God geschapen om van gezelschap te genieten. Als je niet de gelegenheid krijgt om te praten, of als iemand je het vermogen tot communiceren ontneemt, is het alsof je gestraft wordt. Wanneer je praat, gebeurt er iets waardevols. Je gevoel van eigenwaarde vaart er wel bij en je hebt er iets aan als je weet wat anderen denken en voelen.”
Elaine, de vrouw van een reizende bedienaar van het evangelie, zegt: „Woorden geven gevoelens weer. Wij kunnen er niet van uitgaan dat onze partner weet hoe dierbaar hij of zij ons is. Het moet gezegd worden; het oor moet de woorden horen. Wij moeten praten.”
David, de zoon van een christelijke ouderling, brengt het zo onder woorden: „Soms ben ik gefrustreerd en weet ik echt geen raad met mezelf. Mijn eerste neiging is dicht te klappen, maar dan neemt de innerlijke druk toe. Ik merk dat als ik met iemand praat, dat werkt als een uitlaatklep waardoor de druk ontsnapt. Al pratend heb ik de kans erachter te komen hoe ik echt over mezelf denk en kan ik alles op een rijtje zetten.”
Wat mensen van converseren weerhoudt
Ja, converseren voorziet in een behoefte. Er zijn echter dingen die mensen ervan weerhouden. Voor sommigen wordt praten zelfs een worsteling — een activiteit om te vermijden.
„Het grootste deel van mijn leven”, zegt Gary, „vond ik het gemakkelijker gesprekken met andere mensen uit de weg te gaan.” Hij legt uit: „Het komt voornamelijk door mijn gebrek aan zelfvertrouwen. Ik heb nog steeds last van de angst dat wanneer ik met mensen praat, ik dom overkom of iemand me zal minachten om wat ik heb gezegd.”
Elaine kenschetst haar probleem als verlegenheid. Zij vertelt: „Ik ben opgegroeid in een gezin waar niet gepraat werd. Mijn vader was ontzettend intimiderend. Toen ik opgroeide, had ik dan ook het gevoel dat ik niets te zeggen had wat de moeite waard was.” Ja, verlegenheid kan een enorme barrière zijn voor het voeren van gesprekken. U kunt er zelfs door opgesloten raken tussen muren van stilte!
„Het is iets verschrikkelijks”, zegt John, een christelijke ouderling die toegeeft met een minderwaardigheidsgevoel te kampen te hebben. „Als je toegeeft aan verlegenheid, isoleer je je. Ook al zijn er honderd mensen in een kamer, je voert geen gesprek. En dat breekt je op!”
Een andere ouderling, Daniel, wil echter het volgende kwijt: „Ik ben niet op mijn mondje gevallen. Maar voordat ik er erg in heb, val ik iemand in de rede en heb ik het gesprek overgenomen. Daar word ik me van bewust als ik die blik op het gezicht van mijn vrouw zie en dan denk ik bij mezelf: ’O nee, nu heb ik het toch weer gedaan.’ Ik weet dat voor haar de aardigheid van het gesprek eraf is.”
Hoe kunnen deze en andere barrières overwonnen worden? Welke hoedanigheden zijn onontbeerlijk voor de kunst van het converseren? Hoe kunnen ze worden aangewend?
’Wat moet ik zeggen?’
’Waar moet ik over praten?’ ’Ik weet niets.’ ’Niemand wil horen wat ik te zeggen heb.’ Misschien denkt u dat, maar het is waarschijnlijk niet waar. U weet veel meer dan u beseft, en iets van die informatie is vermoedelijk interessant voor anderen. Misschien bent u bijvoorbeeld onlangs op reis geweest. Mensen willen vaak weten hoe die streek zich laat vergelijken met het gebied waar zij wonen.
Daarnaast kunt en moet u uw kennis over allerlei onderwerpen vergroten door te lezen. Het is een goede gewoonte de tijd te nemen om elke dag iets te lezen. De lectuur van Jehovah’s Getuigen bevat inlichtingen over de bijbel maar ook over onderwerpen van algemeen belang. Hoe meer inlichtingen u zich eigen maakt, des te meer kunt u met anderen delen. Een goed voorbeeld is de dagtekst in de brochure Dagelijks de Schrift onderzoeken die Jehovah’s Getuigen gebruiken. Die geeft u elke dag opnieuw iets om te overdenken en in gesprekken te gebruiken.
Een gesprek voeren wil niet zeggen dat iemand al het praten voor zijn rekening moet nemen. Beide partijen moeten zich uiten. Laat de ander aan het woord. Als hij niets zegt, zou u hem kunnen aanmoedigen met tactvolle vragen. Stel dat u met een bejaarde praat. U zou bij hem naar gebeurtenissen van vroeger kunnen informeren en kunnen vragen hoe de wereld of het gezinsleven veranderd is sinds zijn jeugd. U zult met plezier naar hem luisteren en u zult ervan leren.
Wees een goede luisteraar
Aandachtig luisteren verhoogt de waarde van de conversatie. De manier waarop wij naar anderen luisteren, kan een steun zijn voor personen die hulp zoeken bij hun problemen. Een man die van zichzelf vond dat hij op de ’menselijke schroothoop’ lag, voelde zich ellendig en belde naar een vriend om hulp. Hoewel het een bijzonder ongelegen tijdstip was, luisterde de vriend vriendelijk — twee uur lang! De man beschouwt dat ene gesprek nu als een keerpunt in zijn leven. Hoe komt dat? „Het is gewoon een kwestie van goed luisteren”, erkent de attente vriend. „Ik herinner me niet dat ik zulke wijze woorden heb gezegd. Ik heb gewoon de juiste vragen gesteld: ’Waarom voel je je zo?’ ’Waarom zit dat je dwars?’ ’Wat zou een hulp kunnen zijn?’ Hij gaf antwoord op al zijn eigen vragen toen hij de mijne beantwoordde!”
Kinderen zijn gesteld op ouders die tijd maken om met hen te praten. Een jonge knaap, Scott geheten, merkt op: „Het is goed als je ouders naar je toe komen en willen weten waar je over piekert. Pa heeft dat de laatste tijd gedaan en het helpt, omdat er nu eenmaal dingen zijn die je niet alleen aankunt.”
„Je moet een sfeer scheppen waarin je kinderen met je willen praten”, raadt een man aan. Hij brengt geregeld tijd met elk van zijn vier kinderen apart door, omdat hij vindt dat aandachtig, meelevend luisteren door ouders onontbeerlijk is willen jongeren een goed aangepaste persoonlijkheid ontwikkelen. Zijn aanbeveling? Wees wanneer zich gelegenheden voordoen en een kind wil praten, bereid te luisteren. „Hoe moe of zwaarbelast je ook bent, leg hun nooit het zwijgen op! Luister”, zegt hij.
Op oprechte belangstelling wordt gereageerd
Veel mensen hebben emotionele steun nodig om los te kunnen komen en zich te kunnen uiten. Een jonge man verzuchtte: ’Ik moet met iemand praten, maar naar wie ga ik toe? Praten valt me niet makkelijk. Ik heb iemand nodig die zich voor me zal interesseren!’ Echte, oprechte belangstelling kan een open en veilige sfeer scheppen waarin het iemand makkelijker valt met een ander te praten en zijn hart uit te storten.
Een man vertelt: „Toen ik een aantal jaren geleden wat problemen had in verband met gezinssituaties, probeerde ik met een vriend te praten. Het enige wat hij zei was: ’Laat je niet kisten. Sla je erdoor en alles komt goed.’ Er was geen dialoog, geen gesprek, en het hielp niet. Het dreef me eigenlijk alleen maar terug in mijn schulp. Later sprak ik echter met een opziener van Jehovah’s Getuigen. Aan zijn ogen, zijn gelaatsuitdrukking en zijn vriendelijke manier van doen kon ik zien dat hij met me meevoelde. Het gevolg was dat ik meer loskwam en praatte, omdat hij oprecht geïnteresseerd was. Hij zei: ’We gaan alles doen wat we kunnen om je in je situatie tot steun te zijn.’ Zulke mensen maken iets bij je los!”
Kunnen meer van ons hun hart openstellen en anderen in een zinvol gesprek betrekken? Als wij iemand zien die er maar bij hangt, te verlegen om aan het gesprek deel te nemen, proberen wij die persoon dan in ons gesprek te betrekken? John, die eerder werd genoemd, zegt: „Ik herken dat gevoel omdat ik mezelf daar zie staan, en ik lijd met hem mee!” Hij voegt eraan toe: „Wat is het belangrijk dat wij ons tot zo iemand wenden en hem erbij betrekken. We zouden in verband daarmee zelfs een stil gebed kunnen opzenden.”
Daniel zegt over een vriend: „Roy ontbrak het dermate aan vertrouwen in zijn vermogen tot converseren, dat wanneer er een groepje stond te praten, hij altijd een paar passen bij hen vandaan stond. Dan stelde ik hem dus een vraag: ’Zeg Roy, wat zei jij ook alweer over dit of dat?’, waarop hij begon te praten. Het gevolg was dat anderen een onvermoede kant van hem te zien kregen.” Daniel geeft de dringende raad: „Geef het niet op als het niet meevalt een gesprek met iemand te voeren en hem aan het praten te krijgen. Bedenk dat er in hem een goed mens zit die wil praten. Blijf gewoon proberen hem aan het praten te krijgen en blijf eraan werken.”
Zelf hebt u er ook voordeel van als u liefdevolle, oprechte belangstelling voor anderen aankweekt — zelfs als u met verlegenheid te kampen hebt. John merkte dat het hem hielp, de neiging om zich af te zonderen te overwinnen. „De liefde zoekt niet haar eigen belang”, legt hij uit (1 Korinthiërs 13:5). „Wil je doen wat liefdevol is, dan moet je met anderen praten en vragen hoe het met hen gaat. Toegeven aan je tekortkomingen is niet bevredigend. Met de hulp van het gebed kun je boven jezelf uitstijgen.” Hij voegt eraan toe: „Het is zo lonend het te doen. Als je anderen ziet reageren en opmerkt hoe ze worden opgebeurd, word ook jij opgebouwd. En dat moet je de moed schenken om ook de volgende keer en de daaropvolgende keer het initiatief te nemen.”
Empathie — De basis voor conversatie
Tot de meest gewaardeerde van de menselijke eigenschappen behoort empathie. Wat is empathie precies? Dr. Bernard Guerney van de Pennsylvania State University zegt dat empathie ’het vermogen is om de gevoelens en de zienswijze van de ander te begrijpen — of u het nu met hem eens bent of niet’. Hoe belangrijk is empathie bij conversatie? „Het is de basis! Het is het fundament waarop al het andere wordt gebouwd.”
Dr. Guerney legt uit dat conversatie onontbeerlijk is voor alle goede relaties. Uiteraard komen verschillen van mening nogal eens voor. Om die op te lossen en de relatie goed te houden, moeten wij bereid zijn over het probleem te praten. Velen vermijden dat omdat zij niet weten hoe te praten zonder de ander in de verdediging te dringen en kwaad te maken. Volgens dr. Guerney „verwarren de meeste mensen begrip en respect voor het standpunt van de ander, met instemmen met dat standpunt. Als zij het oneens zijn, tonen zij bijgevolg geen begrip en respect. Empathie stelt iemand in staat onderscheid te maken tussen instemming en begrip.”
Door u in de positie van de ander te verplaatsen, voelt en denkt u zoals hij. Onder die omstandigheden zult u merken dat begrip, waardering en respect kunnen groeien, zelfs als u het oneens bent.
Neem bijvoorbeeld Janet, moeder van vier kinderen. Eens voelde zij zich moedeloos en nutteloos. Nu beseft zij hoe belangrijk empathie is als je iemand wilt helpen. Zij vertelt: „Ik herinner me dat mijn man met me praatte en me op alle verschillende manieren wees waarop ik nuttig bezig was, terwijl ik had gedacht dat wat ik deed absoluut niets te betekenen had. Hij luisterde heel liefdevol naar me terwijl ik in tranen was en daarna zei hij opbouwende dingen. Maar als hij mijn zienswijze had gekleineerd of had gezegd ’Dat is toch onzin’ of iets dergelijks, dan zou ik verder mijn mond hebben gehouden en zou ik zelf weg zijn gegaan. In plaats daarvan hadden we die avond een heel lang, zinvol gesprek.”
’Empathie is een teken van zorgzame belangstelling. Dat bevordert communicatie, de uitgebreide gedachtenwisseling die de meeste mensen wensen en nodig hebben’, concludeert dr. Guerney.
U kunt het!
U kunt een onderhoudende prater zijn. Wij hebben enkele punten beschouwd die onontbeerlijk zijn om de conversatiekunst meester te worden, maar er zijn er nog veel meer. Daartoe behoren vriendelijkheid, gevoel voor humor en tact, om er slechts enkele te noemen. Maar net als een schilder, die dank zij scholing en oefening bekwaam zijn penseel over het doek laat gaan om een schitterend meesterwerk te scheppen, moeten wij werken aan het ontwikkelen van deze noodzakelijke kwaliteiten.
Zo is Daniel een goede gesprekspartner geworden. Hoe? Door te leren zijn neiging om in de rede te vallen en gesprekken te domineren te onderdrukken. Hij geeft toe: „Ik moet bewust moeite doen om een gesprek niet te domineren. Voor mij betekent het dat ik mijn tong beteugel. Als ik bij mezelf de wens bespeur kleine feitjes toe te voegen, trap ik als het ware op de rem! Denk ik dat een opmerking de richting van het gesprek zal veranderen of een ander de kans ontneemt om te praten, dan zeg ik het gewoon niet!”
Wat heeft Elaine geholpen? Nadat zij een nauwkeurige kennis van de bijbel had verworven, besefte zij dat zij iets waardevols en zinvols had om over te praten. Zij zegt: „Ik merk dat als ik niet met mezelf bezig ben maar met anderen over geestelijke zaken praat, ik me bij een gesprek meer op mijn gemak voel. Ook het lezen van de op de bijbel gebaseerde lectuur die wij regelmatig ontvangen helpt. Als ik die bijhoud, heb ik iets nieuws en fris dat ik met anderen kan delen en kan ik gemakkelijker praten.”
Probeer bij uw conversatie aan deze onontbeerlijke hoedanigheden te werken. Dan kunt ook u anderen verkwikking en plezier schenken en de voldoening hebben een kunst meester te zijn die werkelijk in een menselijke behoefte voorziet.