De kunst van het converseren

„GOEDE spraak gelijkt op een goed decor — samenhangend, toch constant variërend en bekoorlijk door nieuwheid en verrassing.” Dat waren de woorden van de schrijver R. S. Bourne.

Mensen zijn inderdaad verrukt over een mooi decor. Maar zo is het ook met de kunst van het converseren; zij die deze kunst ontwikkelen, putten er grote vreugde en voldoening uit. Zij genieten van de uitwisseling van ideeën, gedachten en gevoelens met anderen.

’Ik zou willen dat ik altijd gemakkelijk en aangenaam met mijn kennissen kon converseren’, zegt u wellicht. ’Maar dat is maar al te vaak niet het geval. Wat kan ik daaraan doen?’ Misschien heel veel.

Tijd en plaats

Wees ten eerste niet ontmoedigd als uw pogingen om een gesprek op te bouwen, zo nu en dan falen. Iedereen heeft die ervaring. Per slot van rekening kunt u moeilijk een goed gesprek beginnen met iemand die alleen maar korte antwoorden geeft en in feite geen behoefte heeft aan praten. Misschien neemt een dringende zaak hem volkomen in beslag.

Wanneer het om converseren gaat, zijn tijd en plaats erg belangrijk. Het is nu eenmaal zinloos en zelfs onattent met een huisvrouw een gesprek aan te knopen wanneer er een rookwalm uit haar keuken komt. Die aangebrande bloemkool of dat geblakerde stuk vlees is op dat moment het belangrijkst!

De bijbel stelt deze kwestie heel duidelijk, met de woorden: „Voor alles is er een vastgestelde tijd . . . een tijd om zich stil te houden en een tijd om te spreken” (Pred. 3:1, 7). Misschien is iemand aan het mediteren, een boek aan het lezen of een lange kolom cijfers aan het optellen. Het kan ook zijn dat er een ernstig probleem in zijn leven is gerezen en dat hij diep in gedachten verzonken is. Hoe waar is in zulke gevallen het oude gezegde: „Zwijgen is goud”!

Ons voorbereiden op een goede conversatie

Maar op gezellige avondjes of tijdens een informeel diner zult u graag een goed gesprek willen voeren. Wat kunt u in verband daarmee doen?

Voorafgaande voorbereiding is misschien nodig, vooral als u de gastheer bent. U zou in uw geest wat gedachten kunnen vastleggen over actuele gebeurtenissen en interessante bijzonderheden uit de omgeving waar u woont. Denk aan het werk en de activiteiten van de genodigden. Verricht zo nodig wat nazoekwerk. Dan zult u iets over de bezigheden, de hobby’s of interesses van de aanwezigen kunnen opmerken.

Maar denk nu niet dat u bij spontane gesprekken, wanneer u zich niet hebt voorbereid, niets te zeggen hebt. Uw voorbereiding heeft zich in feite al lang van tevoren afgespeeld. U bent immers door scholing en levenservaring toegenomen in kennis. Bovendien hebt u waarschijnlijk gelezen. Misschien zijn u interessante punten opgevallen bij uw persoonlijke studie van de bijbel. U ziet dus — iets waardevols om te vertellen hebt u altijd. Op het juiste moment en op de juiste plaats kunt u een uitstekende bijdrage leveren tot een goede conversatie.

Orden van tevoren alvast uw geest. Neem globaal in gedachten wat u over een bepaald onderwerp zou willen zeggen. Misschien zullen bepaalde details niet ter zake dienen. Maar wellicht zult u toch wel met feiten moeten komen over wie, wat, waar, waarom, wanneer en hoe, vooral wanneer u een gebeurtenis gaat vertellen.

Het bevorderen van een goede conversatie

Vragen kunnen een zeer goed middel zijn om tot een goede conversatie te stimuleren. R. L. Stevenson merkte eens op: „U begint met een vraag en het is alsof u een steen van een heuveltop hebt geschopt; weg is de steen, en hij neemt andere onderweg mee.” Zo kan ook een overdachte vraag prompt een reactie opwekken en de weg banen voor een aangename conversatie.

Waarom dus geen gebruik gemaakt van uitgekozen vragen om een conversatie op gang te brengen? Maar dan geen al te indringende en persoonlijke vragen. (Hoe is dat nu toch gekomen dat u en mevrouw Smit na twintig jaar getrouwd te zijn geweest, gescheiden zijn?) Maak van uw vragen ook geen soort intelligentietest. (Wat waren de zeven wereldwonderen van de oudheid?) Door zulke vragen zullen de meeste gasten waarschijnlijk gaan wensen dat ze zich elders bevonden.

Anderzijds hoeven informerende vragen naar iemands mening over een bepaalde zaak niet verkeerd te zijn, zolang ze maar geen opzettelijke tegenstellingen oproepen. Vragen om de conversatie een richting te geven, kunnen betrekking hebben op actuele gebeurtenissen of problemen. (Hoe kan er volgens u voor de honger lijdende miljoenen op aarde voedsel worden verschaft?) Zelfs een hypothetische vraag hoeft niet verwerpelijk te zijn. (In welke tijd van de geschiedenis zou u het liefst hebben geleefd?) Maar ga met dit soort van vragen niet overdrijven. En het spreekt vanzelf dat de conversatie veel soepeler zal verlopen als we beleefd zijn en niet gaan onderbreken wanneer er vragen worden beantwoord.

Mooie ervaringen kunnen een conversatie kruiden en interessant maken. Denk derhalve eens na over bepaalde gebeurtenissen die u zijn overkomen, of activiteiten waaraan u een aandeel hebt gehad. Deze ervaringen zijn het wellicht waard om verteld te worden. Natuurlijk kan een gedetailleerd verslag over iemands recente verblijf in een ziekenhuis of een pas-ondergane operatie nauwkeurig met de feiten overeenstemmen, maar zijn het aanmoedigende vertellingen voor de andere aanwezigen? Hoeveel beter is het niet ervaringen uit te kiezen die hun genoegen zullen schenken! Wanneer ware christenen gezellige omgang met elkaar hebben, vertellen zij vaak fijne ervaringen die zij bij de prediking van het goede nieuws van Gods koninkrijk hebben opgedaan.

Bij het vertellen van ervaringen zult u uw luisteraars plezieren door onnodige details weg te laten. Uw verhaal wordt er helderder door en men hoeft zich minder in te spannen om de feiten waar het om gaat, te onthouden. Nog iets: Waarom moet u altijd de held of heldin van uw verhaal zijn? Heb een brede kijk, en laat ook horen welke rol anderen wellicht hebben gespeeld.

Houd uw gesprek waardig en verheffend

U weet dat wanneer de atmosfeer bezwangerd raakt met rook, zelfs het mooiste landschap zijn aantrekkelijkheid kan verliezen. Ook een goede conversatie kan onaantrekkelijk en zelfs afstotend worden wanneer men haar niet op een hoog plan houdt. De atmosfeer of overheersende stemming moet goed blijven wil een conversatie aantrekkelijk en opbouwend zijn. Hoe belangrijk is het daarom haar waardig en verheffend te houden!

Dat betekent niet dat er nu uitzonderlijk dure woorden en hoogdravende taal gebezigd moeten worden. Natuurlijk is er niets op tegen onze woordenschat uit te breiden, daar valt zelfs wel iets voor te zeggen, maar een vriendschappelijke conversatie is stellig niet de geschikte gelegenheid om met zwaar woordgeschut voor de dag te komen.

Gevraagd naar zijn woonomstandigheden, gaf een diplomaat eens ten antwoord: „We zijn momenteel in het ambassadegebouw nog wat onderworpen aan het comfortgemis dat nu eenmaal voortvloeit uit de noodzaak om bepaalde opknap- en herstelwerkzaamheden te laten verrichten.” Wat bedoelde hij? Een schrijver gaf de hoofdinhoud van het bovenstaande als volgt weer: „We zijn nu aan het schilderen en behangen, en het is dus nog wat rommelig in huis.” Duidelijke taal geniet ongetwijfeld de voorkeur en de meeste mensen zullen duidelijke taal waarderen.

Gewaagde vertellingen en smerige taal zijn natuurlijk helemaal uit dan boze onder hen die zelfrespect en achting voor anderen hebben. Heel passend is wat dit betreft de bijbelse raad: „Laat geen verdorven woord uit uw mond voortkomen, maar elk woord dat goed is tot opbouw waar het nodig is, opdat daardoor iets meegedeeld mag worden wat gunstig is voor de hoorders.” — Ef. 4:29.

Maar wat te doen als er een gast is die schuine moppen vertelt en profane taal gebruikt? Anderen kunnen trachten het gesprek op een ander onderwerp te brengen. Als die pogingen niet baten, zou de gastheer de persoon terzijde kunnen nemen en hem kunnen vertellen dat zijn conversatie niet op prijs wordt gesteld. Een harde maatregel? In feite niet. Zou dit niet tegen de bewuste persoon worden gezegd, dan is de kans groot dat hij de avond voor alle aanwezigen bederft.

Tijdens een gesprek kan het gebeuren dat er bepaalde personen ter sprake komen — wellicht in de vorm van opbouwende opmerkingen die zonder bijbedoeling worden gemaakt. Maar als het gesprek nu ontaardt en gaat neigen naar schadelijk gelaster? Wilt u aan zulk gepraat het oor lenen? U kunt dat nauwelijks doen zonder ook als deelnemer te worden aangemerkt. Zult u daarom, misschien als gastheer, de moed hebben om het gesprek weer „omhoog” te stuwen? Ongetwijfeld zullen andere aanwezigen dit waarderen.

Het genoegen vergroten

Een aangename conversatie kan nog op tal van manieren verrijkt worden. Iemand die met ons praat, kan zijn gezicht bijvoorbeeld prettig laten „meespreken”. Hoe? Door te glimlachen wanneer dat gepast is.

Iemand die zich in de kunst van het converseren heeft bekwaamd, zal ook ons genoegen vergroten door duidelijk te spreken. Bovendien heeft hij empathie. Door zichzelf in onze plaats te stellen, vermijdt hij het dingen te zeggen die ons onnodig pijn zouden doen of in verlegenheid zouden brengen. Zo iemand praat ook niet „op ons neer”, alsof we geestelijk een stuk beneden hem staan.

Het zal u waarschijnlijk wel zijn opgevallen dat bepaalde mensen alleen maar graag over zichzelf praten. Als het gesprek maar even op het terrein van uw ervaringen, uw mening en uw problemen komt, brengen ze het zo gauw mogelijk weer terug op wat hen interesseert, op hoe zij denken en hoe hun dag was. Iemand echter met een goede conversatie is niet egocentrisch. Om die reden vermijdt hij het ook om te veel te praten.

De noodzaak tot luisteren

Ja, iemand met een goede conversatie geeft ook de gelegenheid tot spreken. Hij weet dat een lonende conversatie een straat is met ’tweerichtingsverkeer’. De essentiële elementen zijn praten en luisteren.

Door empathie te tonen, tracht de goede luisteraar de zienswijze te begrijpen van degene die aan het woord is, en zich misschien zelfs in de situatie van die ander te verplaatsen. De geest kan echter veel sneller denken dan de mond kan spreken, daardoor heeft men ondertussen ook tijd om te analyseren wat er wordt gezegd en daaruit conclusies te trekken. Waarom zou u dit bij uw volgende gesprek niet proberen?

Stel bovendien vragen en toon werkelijke belangstelling voor de antwoorden. Kijk naar degene die met u spreekt. Natuurlijk zult u hem niet willen aanstaren, maar vermijd het ook om naar een voorwerp in de kamer te blikken, of uw ogen constant rond te laten dwalen. De spreker zal dan denken dat u onoprecht of niet geïnteresseerd bent. Schenk hem in elk geval uw onverdeelde aandacht. Hoeveel kunnen wij allemaal niet leren door werkelijk naar anderen te luisteren!

Mensen die de kunst van het converseren ontwikkelen, zullen ontdekken dat „goede spraak gelijkt op een goed decor”. Beide kunnen aangename indrukken in de geest achterlaten. Span u in om anderen in een conversatie te betrekken en vaak zult u ontdekken dat er een sprankelende, aangename en verrassende gedachtenwisseling ontstaat waaruit u blijvende voordelen zult trekken.