Jonge mensen vragen . . .

Waarom moest Papa sterven?

IEDEREEN was verbaasd toen de vader van Al, een man die als sterk en gezond bekendstond, in een ziekenhuis opgenomen moest worden. Desondanks rekende Al erop dat zijn vader gauw weer thuis zou zijn. Maar zijn toestand ging plotseling achteruit en hij stierf. „Ik weigerde te geloven dat iemand die zo sterk was, overleden kon zijn”, verzuchtte Al.

Kims vader was een lieve christelijke man. Hij was al eerder opgenomen geweest vanwege een chronische kwaal, maar hij leek vooruit te gaan. Toen zakte hij op een dag in de badkamer in elkaar. „Zodra ik hem zag, wist ik dat hij dood was”, vertelt Kim. „Mijn moeder en broer probeerden nog wanhopig hem te redden door reanimatie toe te passen. Ik holde naar mijn kamer en bad: ’Jehovah, laat dat niet gebeuren. Laat hem alstublieft blijven leven!’ Maar hij is niet weer bijgekomen.”

De dood hoort er, wreed genoeg, nu eenmaal bij in deze wereld. De bijbel zegt: „Voor alles is er een vastgestelde tijd . . . een tijd voor geboorte en een tijd om te sterven” (Prediker 3:1, 2). Indien je als christen bent grootgebracht, ken je de bijbelse leer over de reden waarom mensen sterven, over de toestand van de doden en de opstandingshoop.a

Toch kun je kapot zijn van het verlies van een van je ouders. Het is een van de moeilijkste ervaringen in een mensenleven. Het kan je het gevoel geven in de steek gelaten en kwetsbaar te zijn. Je groeit nog, zowel lichamelijk als emotioneel, en hoewel je een bepaald niveau van onafhankelijkheid bereikt kunt hebben, heb je je ouders nog in menig opzicht nodig.b

Het hoeft ons dan ook niet te verbazen dat uit een onderzoek is gebleken dat de grootste angst van een tiener is, zijn of haar ouders te verliezen. Een meisje gaf toe: „Mijn ouders zijn meestal echt onuitstaanbaar, maar toch zou ik het verschrikkelijk vinden als hun iets overkwam. Daar tob ik over.” — The Private Life of the American Teenager.

Het is dus geen wonder dat als een van je ouders gestorven is, je emotioneel verdoofd kunt zijn. Op zijn minst in het begin kun je je zo verdoofd voelen dat je niet eens kunt huilen. Dat is niet abnormaal. Toen de psalmist onder grote stress stond, verklaarde hij: „Ik ben lamgeslagen en ben bovenmate verbrijzeld” (Psalm 38:8). In het boek Death and Grief in the Family wordt gezegd: „Iemand die een lange diepe snee oploopt of een been breekt, raakt lichamelijk in een shocktoestand. Die shocktoestand is een soort bescherming waardoor de hevigheid van de pijn niet [onmiddellijk] toeslaat. Verdriet werkt ongeveer net zo.” Wat kan er echter gebeuren als die aanvankelijke shocktoestand overgaat?

’Ik ben zo kwaad’

In Lukas 8:52 lezen wij dat na de dood van een klein meisje ’de mensen allen aan het wenen waren en zich in droefheid sloegen’. Ja, wanneer de dood een dierbare treft, is het alleen maar normaal een hele reeks krachtige emoties te voelen, waaronder verdriet, schuld, angst — zelfs boosheid.

Waarom boosheid? Omdat onze ouders ons een gevoel van veiligheid en zekerheid geven. Als een van hen sterft, is het normaal zich angstig en in de steek gelaten te voelen. Niet dat je ouder je met opzet verlaten heeft. Maar de dood is onze vijand (1 Korinthiërs 15:26). Wanneer de dood een beminde opeist, is het verlies heel reëel en ontegenzeglijk pijnlijk. Let eens op hoe de achttienjarige Wendy het zei: „Ik voelde me na de dood van mijn vader alleen op de wereld en bang. Ik wenste zo vaak dat mijn vader bij me was om me te kunnen helpen.” Wanneer je stilstaat bij wat je verloren hebt — de liefde, de steun en de goede raad — dan is het begrijpelijk als je boos bent.

Debbie bijvoorbeeld had een nauwe band met haar oom. Na zijn dood schreef zij: „Het leek gewoon niet eerlijk dat iemand die zo goed en geliefd was en Jehovah zo innig liefhad, zo afschuwelijk moest lijden en sterven als hij. Hoewel ik als christen ben grootgebracht en weet waarom mensen oud worden en sterven en waarom goede mensen lijden, was ik niet voorbereid op de gevoelens van boosheid die mij bekropen.”

Sommigen worden zelfs enigszins kwaad op de overleden ouder. Zo bekent Victoria: „Mijn grootvader is vorig jaar gestorven. Ik was erg kwaad op hem dat hij doodging, en toen die kwaadheid over was, had ik zo’n verdriet.” Sommigen zijn zelfs in de verleiding gekomen hun boosheid op de hemel te richten. „Ik ben woest op God”, bekent de veertienjarige Terri, die haar vader verloor door een plotselinge hartaanval. „Waarom moest mijn Papa doodgaan, terwijl ik van hem hield en hem zo hard nodig had?”

„Ik voel me nu zo schuldig”

Schuldgevoel is ook een veel voorkomende reactie op de dood van een ouder. „Allen hebben gezondigd en bereiken niet de heerlijkheid Gods”, zegt de bijbel (Romeinen 3:23). Het gevolg is dat de meeste tieners van tijd tot tijd met hun ouders in conflict raken. Maar wanneer een ouder overlijdt, kunnen herinneringen aan die oude conflicten en ruzies een bron van veel verdriet worden.

Het kan helpen als je bedenkt dat zelfs mensen die van elkaar houden, het soms totaal oneens zijn. „Ik hield van mijn moeder,” bekent Elisa, „en ik weet dat zij van mij hield, maar de paar maanden voordat zij ziek werd, hadden we steeds problemen. Ik werd dan kwaad op haar — om dingen die nu onbetekenend lijken — maar die toen belangrijk voor me waren. Ik herinner me dat toen ik op een keer erg kwaad op haar was, ik naar boven stormde, naar mijn kamer, en stilletjes wenste dat ze dood zou gaan. Toen Ma ziek werd en plotseling stierf, waren er al die wederzijdse gevoelens die wij niet hadden uitgepraat. Ik voel me nu zo schuldig.” Wat je ook gezegd of gevoeld mag hebben, jij hebt de dood van je ouder niet veroorzaakt. Het was jouw schuld niet.

De pijn van verdriet

Niettemin kun je je intens verdrietig en bedroefd voelen. Put troost uit de wetenschap dat gelovige mannen en vrouwen uit bijbelse tijden ook zulke gevoelens kenden. Toen Jozef zijn dierbare vader in de dood verloor, „viel [hij] op het aangezicht van zijn vader en barstte over hem heen gebogen in tranen uit en kuste hem” (Genesis 50:1). En Jezus Christus „liet zijn tranen de vrije loop” om de dood van zijn vriend Lazarus. — Johannes 11:35.

Wanneer iemand treurt om de dood van een ouder, is het normaal zich af en toe door verdriet overmand te voelen. In een poging zijn verdriet onder woorden te brengen, vergeleek de psalmist zich met „iemand die rouwt om een moeder. Bedroefd boog ik mij neer” (Psalm 35:14). Overmand door verdriet kun je zelfs ’slapeloos van droefheid’ zijn (Psalm 119:28). Misschien heb je geen trek meer in eten of heb je er op school plotseling moeite mee je te concentreren. Je kunt zelfs last krijgen van neerslachtigheid.

Wat de zaak nog erger kan maken, is dat je nog levende ouder en je broers en zussen misschien te veel opgaan in hun eigen verdriet om een grote hulp en steun voor jou te zijn. Kim vertelt: „Nadat wij mijn vader begraven hadden, probeerden wij ons gewone leven weer op te vatten. Ma werd nu het hoofd van het gezin. Maar het kwam voor dat zij halverwege onze gezinsbijbelstudie in tranen uitbarstte. Ik kon haar ’s nachts horen huilen, haar mijn vaders naam horen roepen.”

Troost vinden

De profeet Jeremia zei eens: „Een ongeneeslijke droefheid is in mij opgekomen. Mijn hart is ziek” (Jeremia 8:18). Het kan zijn dat ook jij het gevoel hebt dat de pijn nooit over zal gaan. Maar let eens op de woorden van de apostel Paulus: „Gezegend zij . . . de God van alle vertroosting, die ons vertroost in al onze verdrukking” (2 Korinthiërs 1:3, 4). God schenkt deze troost in de eerste plaats via de bladzijden van zijn geschreven Woord, de bijbel. Bovendien kan zijn geest vrienden en familieleden ertoe bewegen de nodige hulp en steun te verlenen.

Laat je er niet door misplaatste boosheid van weerhouden deze goddelijke troost te zoeken. De rechtvaardige Job beging de vergissing God de schuld te geven van zijn pijnlijke verliezen. Hij verklaarde bitter: „Ik leefde in vrede, maar God greep mij bij de keel en beukte mij en verpletterde mij” (Job 16:12, 13, TEV). Maar Job had het bij het verkeerde eind. Satan, niet God, was de bron van Jobs ellende. De jonge Elihu moest Job eraan herinneren dat ’God zelf niet wetteloos handelt en de Almachtige zelf het recht niet buigt’. Later herriep Job zijn overijlde uitspraken volledig. — Job 34:12; 42:6.

Evenzo kun jij iemand nodig hebben die je helpt de kwestie vanuit een evenwichtiger standpunt te bezien. Kim vertelt: „Een bejaarde christelijke ouderling herinnerde ons aan de opstandingshoop en besprak teksten als Johannes 5:28, 29 en 1 Korinthiërs 15:20 met ons. Hij zei: ’Jullie vader komt terug, maar jullie moeten getrouw blijven als je hem in het Paradijs wilt zien.’ Dat zal ik nooit vergeten! Hij zei ook dat de dood niet Gods bedoeling was geweest voor de mens. Ik besefte dat God niets met de dood van mijn vader uit te staan had.”

Door het schriftuurlijk beredeneren van de kwestie werd Kims verdriet niet onmiddellijk uitgewist, maar het was een begin. Ook jij kunt je pijn en verdriet gaan verwerken. Met name hoe je dat kunt doen, zal het onderwerp zijn van ons volgende artikel in deze reeks.

[Voetnoten]

[Illustratie op blz. 26]

De dood van een ouder kan een van de moeilijkste ervaringen in het leven zijn