De noot met een nieuwe naam

DOOR ONTWAAKT!-CORRESPONDENT IN BOLIVIA

UIT het dichte regenwoud van het Amazonegebied komt een noot die smakelijk en voedzaam is. Haar vorige benaming, „brazielnoot”, is niet langer van toepassing, omdat wel de helft van de aanvoer ervan nu uit wouden buiten de grenzen van Brazilië komt, vooral uit Bolivia.

Terecht besloot op 18 mei 1992 de International Nut Council de naam van de noot te veranderen; voorheen stond ze onder diverse benamingen bekend: als paranoot, brazielnoot, cream nut, butternut, castana do Pará en noix du Brésil. Nu moet ze amazonenoot worden genoemd.

Het verhaal van een notenverzamelaar

Luister eens naar wat Cornelio, al vanaf zijn zesde jaar notenverzamelaar, ons over het verzamelen van deze exotische noot uit het oerwoud te vertellen heeft:

„De meeste amazonenoten worden in het wild verzameld. Wij moeten diep in het oerwoud doordringen om ze te vinden. Kronkelige rivieren vormen de enige toegangsweg. Mijn negentienjarige zoon en ik reizen verscheidene dagen op een dubbeldeksrivierboot naar een kamp waar ons een stuk woud wordt toegewezen.

Om het daglicht ten volle te benutten, staan wij om 4.30 uur ’s ochtends op en zijn tegen zonsopgang al op weg. De paden die naar de verzamelpunten lopen, zijn slechts een paar kilometer lang; vandaar moeten wij ons met machetes een pad door de dichte ondergroei kappen. Er zijn geen markeringen. Wij moeten weten hoe wij de zon als gids kunnen gebruiken, anders zouden wij nooit de weg terug vinden.

Het oerwoud is vol gevaren voor iedereen die uit is op de schatten ervan. Er zijn ziekten, zoals malaria, maar ook is er het voortdurende gevaar van slangen. Wij maken ons geen zorgen over de reusachtige boa constrictors — die vallen ons niet lastig — maar tussen de dode bladeren op de grond liggen kleine slangen verborgen die dodelijk giftig zijn. Hun kleur en tekening vormen een volmaakte camouflage. De beet is in het begin niet pijnlijk, maar langzamerhand raakt het slachtoffer door het gif verlamd. Kleine groene slangen die tussen de takken verscholen liggen, zijn al even gevaarlijk.

De prachtige nootdragende bomen, almendros genoemd, zijn makkelijk te vinden, want ze zijn dertig tot vijftig meter hoog en torenen ver boven de meeste andere bomen van het woud uit. De stam heeft gewoonlijk pas takken waar hij boven het junglegewelf uitsteekt. Aan het uiteinde van de takken groeien de cocos, harde ronde bolsters met een doorsnede van tien tot vijftien centimeter. Die bevatten 10 tot 25 noten, die als de partjes van een sinaasappel in de schaal gerangschikt liggen, elk in hun eigen omhulsel.

In het regenseizoen, dat van november tot februari duurt, vallen de cocos op de grond. Ze moeten onmiddellijk verzameld worden, anders gaan ze rotten. Cocos die van een hoogte vallen als die van een vijftien etages hoog gebouw, vormen ook een levensbedreigend gevaar. Wij moeten snel werken en de cocos op een hoop uit de buurt van de almendro gooien om het gevaar tot een minimum te beperken. Maar pas op voor slangen! Als ze slapen, opgerold met hun kop boven op de rol rustend, zien ze er net zo uit als een coco. Sommige arbeiders hebben wel eens een slang opgepakt en op de hoop gegooid omdat zij dachten met een coco van doen te hebben.

Het openhakken van de coco vergt bekwaamheid. De machete moet enkele malen met volle kracht op precies de juiste plaats terechtkomen om de noten vrij te maken zonder ze te beschadigen. Al gauw gaan wij terug, zware zakken noten torsend. Wij maken geen gebruik van voertuigen of lastdieren. Een notenverzamelaar moet sterk en gespierd zijn, vooral omdat de oogst in het warmste en natste deel van het jaar plaatsvindt.”

Na het verzamelen

De noten zijn groen als ze verzameld worden, wat betekent dat ze aan bederf onderhevig zijn door hun hoge watergehalte (ongeveer 35 procent). Om te voorkomen dat ze gaan rotten, moeten ze elke dag met een schep omgegooid worden zodat ook de onderop liggende noten kunnen drogen. De meeste Boliviaanse noten worden gereedgemaakt voor export. Het kost zes maanden om de oogst te verwerken.

De verwerking begint met het verhitten van de noten in een grote hogedrukpan. De hitte maakt de noot los van de bolster. Wanneer de noten uit de bolsters worden gehaald, komen ze er dan ook voor het grootste deel heel uit.

Vervolgens worden de noten gesorteerd naar grootte, uitgespreid op roosters van metaaldraad en in ovens verhit om het watergehalte tot tussen de vier en acht procent terug te brengen. De bolsters dienen als brandstof voor het stoken van de ovens. Het lagere watergehalte maakt het mogelijk de noten een jaar op te slaan of verscheidene jaren zelfs als ze koel bewaard worden. Tot behoud van de kwaliteit en de smaak worden de noten voor de export vacuüm verpakt in aluminiumfolie.

Van amazonenoten genieten wereldwijd miljoenen mensen op zeer uiteenlopende manieren. Sommigen doen de noten in het graanprodukt dat zij als ontbijt nuttigen. Anderen eten ze graag met een laagje chocolade eromheen of gemengd met gedroogde vruchten. Denk er de volgende keer dat u deze smakelijke noot eet aan, dat ze een nieuwe naam heeft — amazonenoot!

[Illustraties op blz. 15]

Amazonenoten en de boom waaraan ze groeien