De grondbeginselen van borstvoeding
DOOR ONTWAAKT!-CORRESPONDENT IN NIGERIA
Indien u, zoals veel moeders, hebt besloten uw baby borstvoeding te geven, hebt u ervoor gekozen gebruik te maken van een liefdevol door de Schepper van de mensheid getroffen voorziening. De melk die uw eigen lichaam produceert, zal exact aan de voedingsbehoeften van uw baby voldoen en bevorderlijk zijn voor een gezonde groei en ontwikkeling. De melk zal ook een bijdrage leveren tot de bescherming van uw baby tegen algemeen voorkomende ziekten. Met reden verklaart de WHO (Wereldgezondheidsorganisatie): „[Moedermelk] is het beste voedsel dat een kind ooit zal krijgen. Alle vervangingsmiddelen, waaronder koemelk, melkpoederoplossingen en papsoorten, zijn minder goed.”
Borstvoeding heeft ook voor u voordelen. Er hoeven geen flesjes gewassen of gesteriliseerd te worden en u hoeft niet midden in de nacht naar de keuken om voedsel voor uw baby klaar te maken. Borstvoeding komt u ook lichamelijk ten goede, daar ze bevorderlijk is voor het kwijtraken van de kilo’s die u tijdens uw zwangerschap aangekomen bent en ertoe bijdraagt dat uw baarmoeder haar normale omvang terugkrijgt. En onderzoeken duiden erop dat vrouwen die hun kinderen de borst geven, minder kans lopen borstkanker te krijgen.
„Praktisch elke moeder kan haar baby de borst geven”, verzekert het kinderfonds van de Verenigde Naties. Waarschijnlijk kunt u het dus ook. Maar misschien zult u ontdekken dat het niet zo gemakkelijk is als u verwachtte, vooral als u het voor de eerste keer probeert. Dat komt doordat borstvoeding, hoe natuurlijk ook, geen kwestie van instinct is; het is een vaardigheid die u moet leren. U zult misschien merken dat het u en uw baby verscheidene dagen of zelfs enkele weken kost om een aangename en prettige routine op te bouwen.
Voordat de baby komt
Praat als u niet eerder met succes borstvoeding hebt gegeven, met moeders die er wel in geslaagd zijn. Zij kunnen u helpen problemen te vermijden of te overwinnen. Zij kunnen u ook helpen vertrouwen te krijgen in uw vermogen uw baby doeltreffend de borst te geven.
Het is belangrijk dat u tijdens de zwangerschap en erna voldoende rust. Zorg er daarnaast voor dat u genoeg eet. In Breastfeeding, een publikatie van de WHO, wordt gezegd: „Onvoldoende voeding voor of tijdens de zwangerschap kan de oorzaak zijn dat de baby slecht groeit in de baarmoeder en kan ook betekenen dat de moeder niet genoeg vet op kan slaan om later voldoende melk te produceren. De moeder moet er daarom tijdens de hele zwangerschap en in de periode dat zij borstvoeding geeft voor zorgen dat haar eetpatroon evenwichtig is, dat zij gevarieerd eet.”
Het verzorgen van de borsten is ook belangrijk. Was in de laatste maanden van de zwangerschap bij het baden uw borsten niet met zeep. Klieren in de tepelhof scheiden een antibacteriële vettige substantie af die de tepels vochtig houdt en beschermt tegen infectie. Door zeep kunnen de tepels uitdrogen en kan de vettige afscheiding verwijderd of geneutraliseerd worden. Als uw borsten droog worden of gaan jeuken, kunt u misschien een verzachtende crème of lotion gebruiken. Maar zorg ervoor dat die niet op de tepels of de tepelhoven komt.
Artsen hebben moeders vroeger aangeraden hun tepels tijdens de zwangerschap „steviger te maken” door ze flink te masseren. Hoewel men ervan uitging dat daardoor werd voorkomen dat de tepels tijdens het voeden pijnlijk werden, blijkt uit onderzoek dat die massages niet erg helpen. Als de tepels pijnlijk zijn, komt dat gewoonlijk doordat de zuigeling niet op de juiste manier wordt aangelegd.
De omvang en vorm van de borst spelen geen rol bij een succesvolle borstvoeding, maar een baby heeft geen houvast aan een ingetrokken of platte tepel. U kunt nagaan hoe dat bij u is door met uw duim en wijsvinger zachtjes vlak achter beide tepels te drukken om er zeker van te zijn dat de tepels naar voren komen. Gebeurt dat niet, praat dan met uw dokter. Hij kan een borstschelp aanbevelen, een simpel hulpmiddel dat tijdens de zwangerschap of tussen de voedingen wordt gedragen. Deze borstschelpen verbeteren vaak de vorm van platte of ingetrokken tepels.
De eerste dagen
Het is goed om binnen een uur na de bevalling met het geven van borstvoeding te beginnen. Sommigen denken misschien dat onmiddellijk na al de inspanning bij de bevalling moeder en baby allebei te moe zijn voor persoonlijk contact. Maar de moeder fleurt gewoonlijk op bij die gelegenheid en de baby zoekt, na zich enkele minuten gegund te hebben om aan het leven buiten de baarmoeder te wennen, gretig de troost van de borst.
Kort na de bevalling hebben moeders hun pasgeborene een gelige of heldere substantie te bieden die colostrum wordt genoemd. Dit „vloeibare goud” is bijzonder goed voor de baby. Het bevat bestanddelen die schadelijke bacteriën bestrijden. Het is ook rijk aan eiwit en arm aan suiker en vet, waardoor het het ideale voedsel is in de eerste paar levensdagen. Tenzij er een gezondheidsprobleem is, zal de baby geen ander eten of drinken nodig hebben. Aanvullende flesvoeding kan een baby ervan afbrengen aan de borst te drinken, daar aan een fles zuigen minder moeite kost.
Moeders beginnen over het algemeen twee tot vijf dagen na de bevalling melk zonder colostrum te produceren. De grotere toevloed van bloed naar de borsten in die tijd kan uw borsten vergroten en ze gevoelig maken. Dat is normaal. Door het voeden van de baby wordt het ongemak gewoonlijk verlicht. Soms echter zullen de tepels door gezwollen borsten plat worden. Daar het zuigen dan moeilijk is voor de baby, moet u misschien met de hand wat melk uit de borst verwijderen. Dit kunt u doen door elke borst met beide handen te masseren, onderaan beginnend en naar de tepel toe werkend.
U kunt niet afmeten hoeveel melk uw baby bij u drinkt, maar maak u geen zorgen — uw lichaam is toegerust om net zoveel te leveren als de baby nodig heeft, zelfs als de baby een tweeling is! Hoe meer borstvoeding u geeft, des te meer melk zult u produceren. Dat is één reden waarom u moedermelk niet mag aanvullen met flesvoeding, met melkpoederoplossingen of koemelk bijvoorbeeld. Als u dat doet, zal uw baby minder bij u drinken. Dat betekent dan weer dat u minder melk gaat produceren.
„Voldragen gezonde baby’s zijn lang niet zo hulpeloos bij de geboorte als wel eens gedacht is en zij weten hun maaltijden dusdanig te organiseren dat zijzelf er wel bij varen en ook het lichaam van hun moeder erbij gebaat is, als andere mensen hun de kans maar geven”, schrijft Gabrielle Palmer in The Politics of Breastfeeding. Bepalend daarbij is het beginsel van vraag en aanbod — wanneer uw baby om voedsel vraagt (gewoonlijk door te huilen), biedt u het aan. In het begin zal de vraag zich om de twee of drie uur voordoen. U moet uw baby elke keer dat u hem de borst geeft aan beide borsten laten drinken. De meeste baby’s doen twintig tot veertig minuten over een hele voeding, maar sommige baby’s eten graag op hun gemak, met onderbrekingen. Zulke treuzelaars kunnen wel zestig minuten over hun maaltijd doen. Over het algemeen krijgt uw baby genoeg te eten als hij minstens acht keer per etmaal borstvoeding krijgt, als u hem kunt horen slikken en als hij na de vijfde dag acht of meer natte luiers per dag heeft.
Een bijzonder belangrijke vaardigheid die u bij het geven van borstvoeding meester moet worden, is het op de juiste manier aanleggen van uw baby. Verkeerd aanleggen kan tot gevolg hebben dat uw baby niet genoeg melk krijgt. Sommige baby’s weigeren zelfs te drinken.
Verkeerd aanleggen kan tot nog een veel voorkomend probleem leiden: pijnlijke tepels of tepelkloven. In het Breastfeeding Source Book wordt gezegd: „Pijnlijke tepels worden door een aantal factoren veroorzaakt, maar een belangrijke factor is hoe goed de baby ’hapt’, en dat hangt weer in aanzienlijke mate af van de positie van zijn hoofdje ten opzichte van de borst. Voor een correcte houding moet uw baby vlak bij de borst liggen, met zijn hoofdje neutraal (niet zijwaarts, omhoog- of omlaaggericht) en recht voor de tepel, zodat hij die niet naar één kant trekt.”
Ideaal is het als de lippen van de baby zich vast om de borst sluiten, een centimeter of drie achter de tepel. U weet dat de houding juist is als het hele lijfje van uw baby naar u toegekeerd is, als hij lange teugen neemt, als hij ontspannen en tevreden is en als u geen tepelpijn voelt.
Wanneer met borstvoeding op te houden
Na de eerste paar weken zullen u en uw baby elkaar hebben leren kennen en waarschijnlijk een aangename en prettige routine hebben opgebouwd. De daaropvolgende vier tot zes maanden zal uw baby geen ander eten of drinken nodig hebben dan moedermelk. Daarna moet u geleidelijk ook ander voedsel gaan geven, zoals fijngemaakte groenten, pap of vruchten. Totdat uw baby negen of tien maanden oud is, zullen zijn voornaamste voedingsstoffen echter nog uit uw melk komen; het is dus goed uw baby altijd de borst te geven voordat u hem vast voedsel geeft.
Hoe lang moet u met het geven van borstvoeding doorgaan? Zo lang mogelijk, raadt de WHO aan. Veel moeders blijven tot ver in het tweede levensjaar borstvoeding geven en hebben daarbij meer oog voor hun kinderen dan voor de kalender. In het boek Mothering Your Nursing Toddler wordt gezegd: „Het is niet moeilijk te onderscheiden dat onze kinderen er behoefte aan hebben dat de borstvoeding wordt voortgezet — hun vreugde als zij de borst krijgen en hun verdriet wanneer die hun wordt ontzegd. Een fundamentele maar dwingende reden voor het doorgaan met borstvoeding, is het kind een plezier te doen.”
Bewijs dat wij een liefdevolle Schepper hebben
Laat als u uw baby de borst geeft, misschien ’s avonds laat wanneer de rest van het gezin slaapt, uw gedachten eens stilstaan bij de Schepper van deze regeling. Ook al begrijpt u de ingewikkelde lichamelijke processen die dit mogelijk maken niet, het wonder van de borstvoeding zal u helpen te beseffen hoe wijs en liefdevol onze Schepper is.
Bedenk eens — er is geen beter voedsel voor baby’s dan moedermelk. Ze voorziet in de eerste levensmaanden volkomen in de behoeften van een baby aan eten en drinken. Tegelijkertijd is moedermelk een wondermiddel dat beschermt tegen ziekte. Ze is veilig en hygiënisch, hoeft niet klaargemaakt te worden en kost niets. Ze is altijd en overal beschikbaar en de produktie ervan neemt toe naarmate de zuigeling groeit.
En sta eens stil bij het feit dat borstvoeding geven een aangename ervaring is voor zowel moeder als kind. Het geven van voedsel, het mond- en huidcontact en de lichamelijke warmte dragen allemaal bij tot de vorming van een sterke band van liefde en intimiteit tussen moeder en kind.
De Schepper van deze schitterende regeling is beslist zeer te loven. U zult ongetwijfeld instemmen met de woorden van de psalmist David, die schreef: „Ik zal u [Jehovah] prijzen omdat ik op een vrees inboezemende wijze wonderbaar ben gemaakt. Uw werken zijn wonderbaar.” — Psalm 139:14.
[Kader op blz. 12]
Mannen, steun uw vrouw
• Laat uw vrouw weten dat u een voorstander bent van borstvoeding. Moedig haar aan en steun haar liefdevol.
• Help uw vrouw evenwichtig te eten tijdens haar zwangerschap en terwijl zij borstvoeding geeft.
• Zie erop toe dat zij voldoende rust krijgt. Een uitgeputte vrouw kan moeite hebben met het produceren van genoeg melk. Kunt u haar lasten helpen verlichten door voor de andere kinderen te zorgen of een deel van het huishoudelijke werk te doen?
• Als uw vrouw ontspannen en gelukkig is, zal haar melk beter toestromen. Zorg ervoor dat zij zo gelukkig mogelijk is. Luister naar haar problemen en help ze op te lossen.
[Kader op blz. 13]
Borstvoeding contra flesvoeding
„Moedermelk is voedzamer en hygiënischer, maakt baby’s immuun voor algemeen voorkomende ziekten en vermindert de kans van de moeder op borstkanker en kanker van de eierstokken. Kant-en-klare babyvoeding is niet alleen duur maar wordt vaak te sterk verdund met verontreinigd water en met behulp van niet-steriele flessen aan kinderen toegediend. Bij arme bevolkingsgroepen is het verschil zo belangrijk dat naar schatting jaarlijks een miljoen jonge levens gered zouden kunnen worden als de moeders voor de eerste vier tot zes maanden weer op uitsluitend borstvoeding zouden overgaan.” — The State of the World’s Children 1993, een publikatie van het kinderfonds van de Verenigde Naties.