Wat vrouwen over borstkanker moeten weten

HET aantal gevallen van borstkanker neemt in alle werelddelen toe. Volgens sommige schattingen zullen tegen het jaar 2000 jaarlijks wereldwijd omstreeks een miljoen nieuwe gevallen van borstkanker geconstateerd worden.

Is enige vrouw tegen het krijgen van deze ziekte gevrijwaard? Kan er iets worden gedaan om borstkanker te voorkomen? En aan wat voor troost en steun hebben vrouwen die met deze vijand te kampen hebben behoefte?

De meeste gevallen van huidkanker worden veroorzaakt door ultraviolette stralen van de zon. De meeste gevallen van longkanker worden veroorzaakt door roken. Maar voor borstkanker is geen enkelvoudige oorzaak vastgesteld.

Volgens recent wetenschappelijk onderzoek echter kunnen genetische, milieu- en hormonale factoren een rol spelen bij borstkanker. Vrouwen die aan deze factoren blootstaan, kunnen een verhoogd risico lopen.

Familieanamnese

Een vrouw die een familielid met borstkanker heeft, haar moeder, een zus, of zelfs een tante of oma van moederskant bijvoorbeeld, heeft een verhoogde kans de ziekte te krijgen. Indien verscheidenen van hen deze ziekte hadden, loopt zij een groter risico.

Dr. Patricia Kelly, genetica in de Verenigde Staten, vertelt Ontwaakt! dat alhoewel er erfelijke factoren in het spel zijn, deze misschien voor slechts vijf tot tien procent van alle gevallen van borstkanker verantwoordelijk zijn. „Wij denken”, legt zij uit, „dat flink wat andere toe te schrijven zijn aan een combinatie van niet al te sterke erfelijke factoren en het milieu.” Familieleden met dezelfde genen delen vaak ook hetzelfde milieu.

Milieufactoren

„Het is duidelijk dat er, in de ruime zin van het woord, milieufactoren zijn die een rol spelen” bij het teweegbrengen van de ziekte, zei de wetenschapper Devra Davis in een commentaar in het blad Science. Daar de vrouwenborst een van de meest stralingsgevoelige lichaamsdelen is, lopen vrouwen die blootstaan aan ioniserende straling een verhoogde kans op borstkanker. Hetzelfde geldt voor vrouwen die blootstaan aan giftige chemicaliën.

Nog een milieufactor is de voeding. Sommigen opperen de gedachte dat borstkanker wel eens een vitamine-deficiëntieziekte zou kunnen zijn en wijzen op een gebrek aan vitamine D. Deze vitamine helpt het lichaam kalk op te nemen, die op zijn beurt ongeremde celgroei kan helpen voorkomen.

Andere onderzoeken leggen verband met het vet in de voeding, niet als oorzaak, maar als promotor van borstkanker. In het blad FDA Consumer werd verklaard dat het sterftecijfer door borstkanker het hoogst was in landen als de Verenigde Staten, waar de consumptie van vet en dierlijk eiwit hoog is. Er werd in opgemerkt: „Japanse vrouwen liepen in het verleden weinig kans op borstkanker, maar die kans is spectaculair gestegen, samenvallend met een ’verwestersing’ van eetgewoonten, dat wil zeggen, een verandering van vetarme naar vetrijke voeding.”

In een recente studie werd de mogelijkheid geopperd dat het grote aantal calorieën dat bij vetrijke voeding wordt geconsumeerd het feitelijke risico zou vormen. In Science News stond: „Elke overtollige calorie verhoogt de kans op borstkanker, waarbij elke overtollige, uit vet afkomstige calorie een ongeveer 67 procent groter risico vertegenwoordigt dan calorieën uit andere bronnen.” Overtollige calorieën kunnen overtollige ponden toevoegen, en vrouwen die veel te zwaar zijn, lopen naar men denkt een driemaal zo grote kans op borstkanker, vooral vrouwen die de menopauze gepasseerd zijn. Lichaamsvet produceert oestrogeen, een vrouwelijk hormoon dat een nadelige invloed op borstweefsel kan hebben, met kanker als gevolg.

Persoonlijke anamnese en hormonen

In de borst van een vrouw bevindt zich een rijk hormonaal milieu dat haar hele leven lang veranderingen in de borst teweegbrengt. Dr. Paul Crea, oncoloog-chirurg, schrijft in de Australian Dr Weekly: „Bij sommige vrouwen echter zal de blootstelling van borstweefsel aan langdurige hormonale stimulatie . . . een reeks cytologische veranderingen op gang brengen die uiteindelijk leiden tot maligne [kwaadaardige] weefselveranderingen.” Om die reden denkt men dat vrouwen die een vroege eerste menstruatie hebben gehad, tegen hun 12de, of een late menopauze hebben, rond hun 55ste, een groter risico lopen.

Over het mogelijke verband tussen de extra oestrogenen toegediend bij oestrogeensubstitutie-therapie en borstkanker zijn de meningen zeer verdeeld. Terwijl sommige studies te kennen geven dat oestrogeensubstitutie geen verhoogd risico oplevert, blijkt uit andere studies een significant risico bij langdurige toediening. De beschouwde studies in aanmerking nemend verklaarde de British Medical Bulletin van 1992 dat de mogelijkheid bestaat dat „non-contraceptief oestrogeen de kans op borstkanker verhoogt met 30–50%” na langdurig gebruik.

Rapporten over het verband tussen orale anticonceptiemiddelen en borstkanker duiden erop dat er weinig risico aan het gebruik ervan kleeft. Er blijkt echter een subgroep vrouwen te bestaan die een groter risico loopt. Jongere vrouwen, vrouwen die nooit kinderen hebben gehad en vrouwen die lange tijd de anticonceptiepil hebben gebruikt, kunnen een wel twintig procent grotere kans op borstkanker hebben.

Toch kunnen drie van de vier vrouwen met borstkanker niets specifieks aanwijzen dat tot hun ziekte heeft bijgedragen. Vandaar de vraag: Mag enige vrouw zichzelf als gevrijwaard tegen borstkanker beschouwen? FDA Consumer schrijft: „Vanuit het gezichtspunt van de specialist moet er bij alle vrouwen van uitgegaan worden dat zij een aanzienlijk risico lopen borstkanker te krijgen.”

Vrouwen, vooral vrouwen van gevorderde leeftijd, zijn dus vatbaar voor deze ziekte. Dr. Kelly merkt op dat hoewel er verscheidene oorzaken van borstkanker bestaan, ’een deel ervan, vermoed ik, gewoon ontstaat door het ouder worden en het plaatsvinden van een schadelijke celdeling’.

Waarom vatbaar

Een beschouwing van de opbouw van de vrouwenborst verklaart waarom die zo vatbaar is voor kanker. Er lopen buisjes door, minuscule kanaaltjes waardoor de melk van melkproducerende klierblaasjes naar de tepel wordt getransporteerd. De buisjes zijn inwendig bekleed met cellen die zich voortdurend splitsen en veranderen als reactie op de maandelijkse cyclus van een vrouw, als voorbereiding op zwangerschap, zogafscheiding en het voeden van haar kind. In deze buisjes nu ontwikkelen zich de meeste gevallen van borstkanker.

In het boek Alternatives: New Developments in the War on Breast Cancer legt wetenschappelijk onderzoekster Rose Kushner uit: „Elke routine die voortdurend wordt verstoord door een of andere onderbreking — zelfs indien die volkomen natuurlijk is . . . — is onderhevig aan een grotere kans op fouten.” Zij verklaart verder: „De overwerkte borstcel wordt altijd omspoeld door een of ander hormoon dat beveelt: ’Houd daarmee op. Begin hiermee.’ Geen wonder dat zo veel van de dochtercellen de kluts kwijtraken.”

Borstkanker begint als een afwijkende cel zich deelt, de controle verliest over haar groeimechanisme en begint te woekeren. Zulke cellen blijven zich vermenigvuldigen en krijgen mettertijd de overhand op het omringende gezonde weefsel, waardoor een gezond orgaan ziek wordt.

Uitzaaiing

Is kanker tot de borst beperkt, dan kan de kwaadaardige tumor worden verwijderd. Heeft de kanker zich naar elders in het lichaam uitgebreid, dan is er sprake van gemetastaseerde of uitgezaaide borstkanker. Dat is de meest voorkomende doodsoorzaak bij borstkankerpatiënten. Als de kankercellen zich in de borst vermenigvuldigen en het gezwel in omvang toeneemt, kunnen kankercellen rustig en onopgemerkt de primaire tumor verlaten en in bloedvatwanden en lymfklieren binnendringen.

In dat stadium kunnen tumorcellen zich naar verre delen van het lichaam begeven. Indien ze het immuunverdedigingsstelsel van het lichaam weten te ontwijken, waartoe natural killer-cellen behoren die zowel in het bloed als in het lymfvocht circuleren, kunnen deze maligne cellen in vitale organen als de lever, longen en hersenen infiltreren. Daar kunnen ze zich vermenigvuldigen en zich weer verspreiden na deze organen carcinomateus gemaakt te hebben. Is het uitzaaien eenmaal begonnen, dan is het leven van een vrouw in gevaar.

Een sleutel tot overleving is dan ook het ontdekken van borstkanker in een vroeg stadium van ontwikkeling, voordat de kanker de kans heeft gehad om zich uit te breiden. Wat kan elke vrouw doen om de kansen op vroege ontdekking te vergroten? Kan er iets worden gedaan om borstkanker eerst en vooral te helpen voorkomen?

[Inzet op blz. 4]

Drie van de vier vrouwen met borstkanker kunnen niets specifieks aanwijzen dat tot hun ziekte heeft bijgedragen