Winnen zij de strijd tegen borstkanker?
Door Ontwaakt!-correspondent in Brazilië
MISSCHIEN behoort ook u tot de vele vrouwen over de gehele wereld die deze zorgelijke vraag stellen. Zal er binnenkort een positief antwoord gegeven worden? Welke conclusies werden er op het Vierde Mastologiecongres in Campinas, Brazilië, getrokken?
In februari 1977 kwamen aldaar ongeveer 500 internationale specialisten bijeen om hun bevindingen uit te wisselen op het gebied van de mastologie, de medische wetenschap die zich bezighoudt met de borstklieren en de ziekten ervan. Het programma concentreerde zich op borstkanker, de diagnose ervan, voorkoming en behandeling. Wij nodigen u uit enkele van de hoogtepunten te beschouwen.
De ziekte en de oorzaak ervan
Borstkanker is een gesel van onze tijd geworden. Alleen al in de Verenigde Staten heeft deze ziekte epidemische proporties aangenomen, met 90.000 gevallen per jaar. Ongelukkig genoeg wordt één op elke 13 Amerikaanse vrouwen door de ziekte getroffen. Hoewel er kans op genezing is als de ziekte tijdig wordt ontdekt, is borstkanker thans de belangrijkste doodsoorzaak onder vrouwen in de Verenigde Staten die aan kanker lijden, aangezien 26 op elke 100.000 patiënten aan de ziekte bezwijkt. Andere landen, zoals Nederland, Engeland en Frankrijk, zijn niet veel beter af. Ja, ongeveer 4 percent van alle volwassen vrouwen in de Westerse wereld wordt erdoor getroffen. Alleen in Latijns-Amerika lopen vrouwen een grotere kans om baarmoederkanker en huidkanker te krijgen, terwijl borstkanker er op de derde plaats komt, met 10 sterfgevallen op de 100.000. Wegens nog onbekende redenen hebben oosterse vrouwen minder last van borstkanker.
Ondanks het gebrek aan volledige internationale gegevens werd er op het congres opgemerkt dat het sterftecijfer als gevolg van borstkanker gedurende de afgelopen 40 jaar hetzelfde is gebleven. Vrouwen op middelbare leeftijd worden er vaker door getroffen en de leeftijd tussen de 40 en 65 levert de hoogste risico’s op; met het verstrijken der jaren neemt de gevaarkans toe. Verder lopen vrouwen in zogenaamd ontwikkelde landen meer kans borstkanker te krijgen dan vrouwen in minder ontwikkelde landen. Sommige doktoren zijn daarom geneigd verband te zien tussen borstkanker en het ontwikkelingspeil van een gemeenschap. Anderen beschouwen een kleiner kindertal, kunstmatige voeding, een groter gebruik van vet voedsel — hetgeen allemaal karakteristiek is voor het leven in de rijkere landen — als de potentiële oorzaken.
Wat echter de werkelijke oorzaken van borstkanker ook mogen zijn, de kwaal begint altijd met een klein, pijnloos knobbeltje. Het wordt groter en kan zich uitbreiden tot de lymfklieren in de oksel en soms tot de lymfklieren tussen de borstspieren. Zolang de ziekte bij deze lymfklieren wordt tegengehouden, is ze te opereren en te genezen.
Vroegtijdige ontdekking — Zekerste manier om borstkanker te bestrijden
De doktoren op het congres beklemtoonden unaniem dat de sleutel tot genezing van borstkanker in de vroege ontdekking ervan is gelegen. Na een voorafgaande biopsie is chirurgische verwijdering mogelijk. Hoe kleiner het knobbeltje bij de ontdekking is, des te groter is de kans op genezing, die wel 95 percent kan bedragen. Om deze reden stellen de landen waar borstkanker doodsoorzaak No. 1 is, geconcentreerde krachtsinspanningen in het werk om vrouwen te helpen kanker te ontdekken wanneer het gezwel nog klein is. Door publiciteitscampagnes worden de vrouwen oplettend gemaakt, leren zij zichzelf te onderzoeken en krijgen zij de raad zich op gezette tijden aan een medisch onderzoek te onderwerpen.
In de Verenigde Staten ontdekken de vrouwen zelf 90 percent van de knobbeltjes door de borst te palperen (betasten). Maar behalve deze eenvoudige methode zijn er moderne wetenschappelijke technieken om de ziekte op te sporen. Wat moet u dus doen als u een knobbeltje ontdekt?
In de eerste plaats kan een vals gevoel van schaamte of vrees uw leven in gevaar brengen. Houd in gedachten dat een tumor al dan niet kwaadaardig kan zijn. De meeste knobbeltjes schijnen echter onschadelijk te zijn. Raadpleeg niettemin onmiddellijk een dokter. Vergeet nooit dat mocht het kanker zijn, de hoop op een succesvolle behandeling groter is als de ziekte in een vroeg stadium wordt ontdekt en het knobbeltje chirurgisch wordt verwijderd. De verwijdering van kankerachtige knobbeltjes leidt naar verluidt in de meeste gevallen tot verlenging van iemands leven. Als er na enkele jaren geen nieuwe kanker is uitgebroken, is de ziekte waarschijnlijk definitief in haar opmars gestuit. Daarentegen kan een kwaadaardige tumor elke 55 tot 110 dagen, ja, zelfs in slechts 22 dagen, in grootte verdubbelen. Van welke vroegtijdige opsporingsmethoden kunt u derhalve gebruik maken? De volgende werden op het mastologiecongres besproken.
Vroegtijdige opsporingsmethoden
Het zachte borstweefsel maakt verscheidene stadiums door voordat zich subklinische kanker ontwikkelt — dat wil zeggen kanker die niet door de gebruikelijke klinische methoden ontdekt wordt en er vervolgens klinisch constateerbare kanker ontstaat. Het zou derhalve veel wenselijker zijn wanneer de ziekte werd ontdekt voordat ze het palpeerbare stadium heeft bereikt. Door moderne hulpmiddelen is dit mogelijk geworden.
Mammografie. Hierbij worden met behulp van een speciale film en een apparaat dat aan de borst is aangepast, röntgenfoto’s van de borst gemaakt. Maar wat valt er te zeggen over recente berichten in de pers dat mammografische bestraling zelf kankerverwekkend kan zijn?
Dr. Ph. Strax uit de Verenigde Staten zette op het congres uiteen dat de meeste van zulke bevindingen gebaseerd waren op onderzoekingen bij vrouwen die vroeger een stralingsbehandeling voor andere ziekten hadden ondergaan. Bovendien beklemtoonde hij de doeltreffendheid van de nieuwe mammografische apparatuur, waarbij de borst bij een gemiddeld onderzoek minder dan één rad aan stralen absorbeert. De voormalige voorzitter van het Amerikaanse Genootschap voor de Kankerbestrijding, Dr. B. F. Byrd, Jr., bevestigt deze zienswijze met de woorden: „Er zijn geen beslissende gegevens over de gevolgen van zulke kleine stralingsdoses. . . . Meer terzake: het risico moet worden afgewogen tegen het voordeel. De goede resultaten van mammografie bij het opsporen van beginnende, geneesbare borsttumoren zijn onloochenbaar.”
Men is derhalve van mening dat een jaarlijks mammografisch onderzoek met een kleine dosis straling bij vrouwen die tot de leeftijdsgroep met een verhoogd risico behoren, of bij vrouwen met kankersymptomen of bij degenen bij wie in de familie gevallen van kanker voorkomen, geen niet-bestaande kanker zal veroorzaken. Het Amerikaanse Genootschap voor de Kankerbestrijding vreest veeleer dat sommige vrouwen hun leven in gevaar zouden kunnen brengen door met een mammogram te wachten tot de voordelen van een vroegtijdige ontdekking zijn verspeeld.
Infrarood-thermografie heeft ten doel tumoren door middel van infrarode warmteuitstraling van lichaamsgebieden op te sporen. Ze is gebaseerd op het beginsel dat kwaadaardige gezwellen een hogere temperatuur afgeven dan het normale borstweefsel of goedaardige tumoren. Deze methode is verbeterd en produceert in slechts twee minuten een fotografische temperatuurkaart van de borst. Het belangrijkste bezwaar schijnen de hoge kosten te zijn.
Bij Cholesterol-plaatthermografie wordt op de borst een plaat gelegd welke vloeibare kristallen bevat die onder invloed van warmte verkleuren. Op grond van de kleuring van de kristallen kan de arts zijn diagnose stellen. Sommige artsen beweren echter dat de oudere infrarood-thermografie nauwkeuriger is.
Xeroradiografie is nu al zo’n 25 jaar in gebruik. Er wordt gewoon gebruik gemaakt van röntgenstraling maar met een aluminiumplaat die voorzien is van een seleen-beeldlaag. Weefseldetails worden zichtbaar gemaakt en kunnen na een enkele belichting worden onderzocht.
Behandeling plus medegevoel
Er wordt geëxperimenteerd met de inplanting van isotopen, en sommige vrouwen geven de voorkeur aan een bestralingsbehandeling boven een mastectomie (operatieve verwijdering van de borst). Op het ogenblik zijn zulke methoden echter inferieur aan chirurgie als genezing voor borstkanker. Met het oog op de psychosociale aspecten van borstkanker zijn chirurgen nu geneigd hun patiënten op een meedogender wijze tegemoet te treden. Het gaat niet alleen om het spookbeeld van kanker zelf, maar ook om de vrees vrouwelijke aantrekkelijkheid te verliezen. Dit kan zelfs een reden zijn waarom veel vrouwen wachten — vaak te lang — in plaats van zich geregeld te laten onderzoeken.
Sommige doktoren pleiten voor een betere verhouding tussen chirurg en patiënt en een openlijke bespreking van de mogelijke behandelingsmethoden. In een persoonlijk vraaggesprek gedurende het congres tekende een verslaggever van Brazil Herald uit de mond van Dr. H. Jenny op dat biopsieën van de meeste tumoren naar zijn mening onder plaatselijke verdoving kunnen worden verricht en dat definitievere proeven binnen 48 uur uitgevoerd kunnen worden. De krant meldde: „Niet alleen wordt hierdoor voor de vrouw de vrees weggenomen dat zij zich aan een algehele verdoving moet onderwerpen zonder de uitslag te weten, maar de definitievere proeven geven haar ook de tijd behandelingsmethoden met haar arts te bespreken of andere specialisten om advies te vragen. Indien borstreconstructie wordt verlangd, kan het operatieschema met de hulp van een plastisch chirurg worden uitgewerkt om een latere kosmetische behandeling een zo groot mogelijke kans van slagen te geven.
Twee Engelse artsen brachten aan de bijeengekomen specialisten ook verslag uit van hun eigen, op medegevoel gerichte aanpak. Dr. P. Maguire had uitstekende resultaten opgedaan met een programma waarbij verpleegsters werden ingeschakeld die waren opgeleid om patiënten gedurende drie behandelingsfasen — vóór de operatie, tijdens de ziekenhuisbehandeling en gedurende de herstelperiode thuis — te begeleiden. Angstige reacties zijn hierdoor aanzienlijk teruggelopen. De andere chirurg, Dr. R. Handley, ontving bijval voor de toepassing van gemodificeerde radicale mastectomie. In plaats van veel spierweefsel weg te nemen, zoals bij de Halsted radicale mastectomie, verwijdert hij alleen het borstweefsel en de okselklieren, terwijl hij de borstspier tussen de arm en de schouder intact laat ten einde het herstel van een zo groot mogelijke spierfunctie te verzekeren. Een overeenkomstige techniek is door de Braziliaanse chirurg Dr. F. Gentil van São Paulo ontwikkeld.
Hoewel de op medegevoel gerichte benadering zeer prijzenswaardig is, verklaarde één autoriteit dat „bij borstkanker een vroegtijdige en volledige operatie nog altijd verreweg de meeste kans op slagen biedt voor zover de huidige kennis reikt”. Terzelfder tijd is, afhankelijk van de mate waarin de ziekte is voortgeschreden, een verlichting-schenkende behandeling mogelijk door middel van bestralingsmethoden, die ten doel hebben de kankercellen te doden. Verder kan er gebruik gemaakt worden van hormoontherapie en chemotherapie. Bij laatstgenoemde therapie wordt gebruik gemaakt van giftige radicalen te zamen met chemische stoffen. Kankercellen nemen deze stoffen op en kunnen gedood worden. Polychemotherapie, een recentere ontwikkeling, zou nòg een krachtig wapen in de hardnekkige strijd tegen borstkanker bieden.
De waarde van het geven van borstvoeding
Er kan nog niet categorisch worden gezegd dat het geven van borstvoeding aan baby’s hetzij bevorderlijk of remmend werkt op borstkanker, maar er zijn bewijzen dat kanker minder voorkomt bij vrouwen die hun baby borstvoeding geven. Bovendien heeft het zogen een rechtstreekse uitwerking op de groei, ontwikkeling en fysieke en misschien zelfs mentale gezondheid van de pasgeboren baby. Het kan ook invloed uitoefenen op de gezondheid van de moeder.
Een recent onderzoek in Brazilië bracht aan het licht dat 50 percent van alle pasgeboren baby’s na twee en een halve maand wordt gespeend, terwijl 20 percent van de baby’s reeds aan flesvoeding is gewend als zij het ziekenhuis verlaten. Kinderziekten kwamen onder de laatsten 10 maal vaker voor dan onder de groep die borstvoeding had ontvangen. Het is waar dat sommige moeders na het zogen pijn in de borst voelen en zelfs kloven in de tepels krijgen. Dit dient echter geen reden te vormen om met borstvoeding op te houden zonder eerst een arts geraadpleegd te hebben. Volgens Dr. J. A. Pinotti, voorzitter van het mastologiecongres en hoofd van de medische faculteit van de Universiteit van Campinas, moet flesvoeding als modern statussymbool vervangen worden door borstvoeding als statussymbool. Er is geen medische staving voor de frase: „Mijn melk bevat onvoldoende voeding.” Ook zijn er geen bewijzen voor dat borstvoeding de vorm van de borst zou veranderen.
Hoop op een blijvende genezing
Het congres en ons korte overzicht hebben aan het licht gebracht dat de menselijke kunde op dit gebied slechts langzaam vordert, hoe prijzenswaardig de krachtsinspanningen ook zijn. Er is echter één zekere hoop op een blijvende genezing van alle ziekten, en wel in de nabije toekomst. Deze is in de bijbel voorzegd.
Onder de nabije duizendjarige heerschappij van Christus Jezus zal de volgende belofte van goddelijke genezing worden verwezenlijkt: „En hij [God] zal elke traan uit hun ogen wegwissen, en de dood zal niet meer zijn, noch rouw, noch geschreeuw, noch pijn zal er meer zijn” (Openb. 21:4). Dan zal uiteindelijk de strijd tegen kanker gewonnen zijn.