Het onderkennen van de signalen van stress bij uw kind

„Gevoelens van stress zijn zelden onverklaarbaar: Het zijn gewoonlijk reacties op bepaalde gebeurtenissen of omstandigheden.” — Dr. Lilian G. Katz.

HOE kan een piloot op een donkere, mistige avond zien waar hij het vliegtuig heenvliegt? Vanaf de start tot en met de landing verlaat hij zich op signalen. De panelen van de cockpit van een groot vliegtuig worden in beslag genomen door ruim honderd instrumenten, die allemaal onmisbare informatie verstrekken en de piloot waarschuwen voor potentiële problemen.

Opgroeien in onze wereld vol stress is als vliegen in een storm. Hoe kunnen ouders een rustige vlucht van de vroege kinderjaren naar de volwassenheid bevorderen? Daar veel kinderen niet over hun stress praten, moeten ouders leren de signalen te onderkennen.

Het lichaam „spreekt”

De stress van een kind komt vaak tot uiting via zijn lichaam. Psychosomatische reacties, waaronder maagaandoeningen, hoofdpijnen, vermoeidheid, slaapstoornissen en problemen met de ontlasting, kunnen signalen zijn dat er iets mis is.a

Sharons gehoorverlies was de climax van een periode van intense eenzaamheid. Toen Amy naar school ging, werden haar maagkrampen veroorzaakt door de angst van haar moeder gescheiden te worden. Johns constipatie was het gevolg van de spanningen die ontstonden wanneer hij getuige was van de hevige ruzies tussen zijn ouders.

Toen de tienjarige Ashley seksueel misbruikt was, had dat lichamelijke consequenties. „Ik herinner me dat ik een hele week [na de verkrachting] niet naar school ben gegaan omdat ik misselijk was”, vertelt zij. In het boek When Your Child Has Been Molested wordt uitgelegd: „De last met de aanranding verder te moeten leven, kan het kind zo veel stress bezorgen dat het gezondheidsproblemen krijgt.” Tot de mogelijke fysieke signalen van een dergelijk trauma behoren verwondingen, pijn bij de ontlasting, terugkerende maagpijnen, hoofdpijnen en bot- of spierpijnen waarvoor geen oorzaak aan te wijzen lijkt.

Wanneer een ziekte psychosomatisch lijkt, moeten ouders het signaal serieus nemen. „Of het kind al dan niet doet alsof, is het punt niet”, zegt dr. Alice S. Honig. „Belangrijk is het onderliggende probleem.”

Daden zeggen meer dan woorden

Een plotselinge verandering in gedrag is vaak een kreet om hulp. In het boek Giving Sorrow Words wordt gezegd: „Als een goede leerling slechte cijfers begint te krijgen, verdient dat aandacht, en hetzelfde geldt wanneer een kind dat voorheen een herrieschopper was, engelachtig wordt.”

De plotselinge gewoonte van de zevenjarige Timmy om te liegen begon toen zijn moeder totaal door haar baan in beslag werd genomen. Het plotselinge ongemanierde gedrag van de zesjarige Adam was te wijten aan het gevoel op school niet mee te kunnen komen. De terugval van de zevenjarige Carl tot bedplassen was een teken dat hij snakte naar de goedkeuring van zijn ouders, die nu naar zijn jongere zusje scheen te gaan.

Zelfdestructief gedrag is bijzonder verontrustend. De veelvuldige ongelukken van de twaalfjarige Sara konden niet aan louter stunteligheid toegeschreven worden. Sinds de scheiding van haar ouders was zichzelf verwonden de manier waarop zij onbewust steeds weer probeerde de genegenheid van haar afwezige vader terug te winnen. Of het nu gaat om zoiets simpels als kleine zichzelf toegebrachte verwondingen of om zoiets ernstigs als een poging tot zelfdoding, naar binnen gerichte agressie door zelfdestructief gedrag is een signaal van intense stress.

Een hartekreet

„Uit de overvloed des harten spreekt de mond”, zei Jezus Christus (Mattheüs 12:34). Wordt een hart overheerst door negatieve gevoelens, dan komt dat gewoonlijk aan het licht door wat het kind zegt.

„Kinderen die thuiskomen met de woorden ’Niemand houdt van me’, vertellen u in werkelijkheid dat zij niet van zichzelf houden”, zegt dr. Loraine Stern. Hetzelfde kan gelden voor opscheppen. Hoewel het schijnbaar een uiting is van het tegenovergestelde van te weinig gevoel van eigenwaarde, kan opsnijden over echte of denkbeeldige prestaties een poging zijn om intense gevoelens van tekortschieten te overwinnen.

Het is waar dat alle kinderen wel eens ziek worden, zich af en toe misdragen en regelmatig in zichzelf teleurgesteld zijn, maar als zulke problemen een patroon gaan vormen en er geen onmiddellijke oorzaak aan te wijzen is, moeten ouders de betekenis van de signalen overdenken.

Na van zes tieners die een bijzonder gewelddadig misdrijf hadden begaan, het gedragspatroon als kind bestudeerd te hebben, merkte Mary Susan Miller op: „Alle tekenen waren er. De jongens hadden ze jarenlang vertoond, maar niemand had er enige aandacht aan geschonken. Volwassenen hadden ze gezien, maar hadden hun schouders opgehaald.”

Nu meer dan ooit moeten ouders er alert op zijn de tekenen van stress bij hun kinderen te herkennen en de nodige stappen doen.

[Voetnoot]

[Kader op blz. 8]

Stress in de baarmoeder?

Zelfs een foetus kan de stress, angst en bezorgdheid voelen die zijn moeder overdraagt via chemische veranderingen in de bloedstroom. „De zich ontwikkelende foetus voelt elk beetje spanning dat de zwangere vrouw voelt”, schrijft Linda Bird Francke in Growing Up Divorced. „Hoewel het zenuwstelsel van de foetus en dat van de vrouw niet rechtstreeks met elkaar in verbinding staan, is er een eenrichtingsrelatie tussen de twee die niet te verbreken is.” Dit zou kunnen verklaren waarom, volgens het blad Time, naar schatting dertig procent van de kleine kinderen van achttien maanden en jonger last heeft van stressverwante verschijnselen, variërend van emotioneel terugtrekken tot angststoornissen. „Baby’s van ongelukkige, angstige vrouwen zijn vaak zelf ongelukkig en angstig”, concludeert Francke.

[Kader op blz. 9]

Als een kind probeert er een eind aan te maken

„Wat zou er gebeuren als ik honderd jaar sliep?”, vroeg Lettie aan haar vader. Een kinderlijke vraag, dacht hij. Maar Lettie maakte geen grapje. Enkele dagen later werd zij in het ziekenhuis opgenomen omdat zij de hele inhoud van een potje slaappillen had ingeslikt.

Wat moet u doen als uw kind aan zelfdoding denkt of zelfs een poging tot zelfdoding doet? „Zoek onmiddellijk professionele hulp”, is de dringende raad uit het boek Depression — What Families Should Know. „De behandeling van potentiële zelfmoordenaars is geen werk voor amateurs, zelfs niet voor mensen die veel om de depressieve persoon geven. U denkt misschien dat u het gezinslid de zelfmoord uit het hoofd gepraat hebt, terwijl hij of zij alleen maar dichtslaat en alle gevoelens opkropt totdat ze tot een uitbarsting komen, met schrikbarende gevolgen.”

Bij een juiste behandeling is er hoop voor een kind dat probeert er een eind aan te maken. „De meeste mensen die een poging tot zelfdoding doen, willen zichzelf niet echt doden”, vermeldt het bovengeciteerde boek. „Zij willen gewoon niet langer lijden. Hun pogingen zijn een kreet om hulp.” In de christelijke gemeente kunnen ouders die niet weten wat in het geval van zelfmoordneigingen te doen, liefdevolle steun en goede schriftuurlijke raad van de ouderlingen krijgen.