Ouders die hun kind mishandelen — De ergste stressoren
„Daar [kinderen] nauwelijks een referentiekader buiten het gezin hebben, worden dingen die ze thuis leren over zichzelf en anderen tot universele waarheden, die diep in hun geest gegrift raken.” — Dr. Susan Forward.
EEN pottenbakker kan een vormloze homp klei nemen, er de juiste hoeveelheden water aan toevoegen en er een schitterende schaal uit vormen. Evenzo vormen ouders de kijk van een kind op zowel zichzelf als de wereld. Met liefde, leiding en streng onderricht ontwikkelt het kind zich tot een evenwichtige volwassene.
Maar al te vaak echter worden de kindergeest en het kinderhart gekneed door ouders die hun kind mishandelen. Door emotionele, lichamelijke en seksuele mishandeling ontstaan verwrongen denkpatronen, die een vaste vorm aannemen en moeilijk te veranderen zijn.
Emotionele mishandeling
Woorden kunnen harder aankomen dan vuisten. „Ik kan me geen dag herinneren waarop [mijn moeder] niet zei dat ze wilde dat ik nooit geboren was”, zegt Jason. Karen verzucht: „Mij werd altijd te verstaan gegeven dat ik slecht of niet goed genoeg was.”
Kinderen zullen gewoonlijk geloven wat er tegen hen gezegd wordt. Als een jongen constant te horen krijgt dat hij dom is, kan hij zich uiteindelijk dom gaan voelen. Noem een meisje waardeloos en zij kan dat gaan geloven. Kinderen kunnen geen afstand nemen en zien vaak het onderscheid niet tussen wat waar is en wat kwetsend overdreven of niet waar is.
Lichamelijke mishandeling
Joe vertelt over zijn agressieve vader: Hij „ging [me] stompen tot ik in een hoek was gedrukt. Hij bleef zo hard slaan dat ik half bewusteloos raakte . . . Het griezeligste was dat je nooit kon weten hoe zo’n uitbarsting ontstond.”
Jake werd geregeld door zijn vader geslagen. Bij een zo’n aframmeling — Jake was toen nog maar zes jaar — werd zijn arm gebroken. „Ik wilde niet dat hij of mijn zusjes of Ma me zagen huilen”, herinnert Jake zich. „Het was de enige trots die ik nog had.”
In het boek Strong at the Broken Places wordt opgemerkt dat wanneer een kind voortdurend lichamelijk mishandeld wordt, dat te vergelijken is met „elke dag, elke week of elke maand een auto-ongeluk krijgen”. Die mishandeling leert een kind dat de wereld onveilig is en dat niemand te vertrouwen is. Bovendien roept geweld vaak geweld op. „Als kinderen niet beschermd worden tegen degenen die hen mishandelen,” waarschuwt het blad Time, „zal het publiek eens tegen de kinderen beschermd moeten worden.”
Seksuele mishandeling
Volgens een schatting is één op de drie meisjes en één op de zeven jongens tegen de tijd dat zij achttien jaar zijn seksueel misbruikt. De meeste van deze kinderen lijden in stilte. „Net als soldaten die vermist zijn,” merkt het boek The Child in Crisis op, „blijven zij jarenlang verdwaald in een privé-jungle van angst en schuldgevoel.”
„Wat haatte ik mijn vader omdat hij mij misbruikte en wat voelde ik me schuldig omdat ik hem haatte”, zegt Louise. „Ik schaamde me zo, omdat een kind geacht wordt van haar ouders te houden en ik dat niet altijd deed.” Zulke verwarrende gevoelens zijn begrijpelijk als de voornaamste beschermer van een kind het aanrandt. Beverly Engel stelt in The Right to Innocence de vraag: „Hoe kunnen wij toegeven dat onze eigen ouder, iemand die geacht werd van ons te houden en voor ons te zorgen, zo weinig om ons kon geven?”
Seksuele mishandeling kan een kind een totaal verwrongen kijk op het leven geven. „Iedere volwassene met wie als kind ontucht is gepleegd, brengt vanuit zijn jeugd alles doordringende gevoelens mee van tekortkoming, waardeloosheid en slechtheid”, schrijft dr. Susan Forward.
Het gaat niet weg
„Het is niet slechts het lichaam van het kind dat wordt mishandeld of verwaarloosd”, schrijft wetenschappelijk onderzoekster Linda T. Sanford. „In probleemgezinnen wordt de geest van een kind mishandeld.” Wanneer een kind wordt mishandeld, hetzij emotioneel, lichamelijk of seksueel, kan het opgroeien met het gevoel iemand te zijn van wie niemand kan houden en die waardeloos is.
De eerder genoemde Jason bezat als volwassene zo weinig gevoel van eigenwaarde dat hij zelfmoordneigingen had. Hij bracht zich nodeloos in levensgevaarlijke situaties en hechtte aan zijn leven de waarde die zijn moeder hem had ingeprent: ’Je had nooit geboren moeten worden.’
Nadenkend over de uitwerking die het heeft wanneer iemand als kind lichamelijk mishandeld wordt, zegt Joe: „Het gaat niet zomaar weg omdat je het huis uitgaat of trouwt. Ik ben altijd ergens bang voor en dan haat ik mezelf.” Door de spanningen in het gezin waar kinderen lichamelijk mishandeld worden, groeien velen van hen op met negatieve verwachtingen en onwrikbare verdedigingsmechanismen die hen eerder gevangen houden dan beschermen.
Incest bezorgde Connie een verwrongen zelfbeeld, dat zich consolideerde toen zij volwassen was: „Zelfs nu nog denk ik vaak dat de mensen in me kunnen zien hoe walgelijk ik ben.”
Alle vormen van mishandeling leren kinderen giftige lessen, die tegen de tijd dat zij volwassen zijn diep ingevreten kunnen raken. Het is waar dat wat geleerd wordt, afgeleerd kan worden. Talloze overlevenden die de mishandeling die zij als kind ervaren hebben te boven zijn gekomen, getuigen daarvan. Maar hoeveel beter zou het niet zijn als ouders beseften dat zij vanaf het moment dat hun kind geboren wordt, voor een groot deel zijn beeld van zichzelf en de wereld bepalen. Het lichamelijke en emotionele welzijn van een kind hangt grotendeels af van zijn ouders.
[Illustratie op blz. 7]
Woorden kunnen harder aankomen dan vuisten