Waarom al die tranen?
WANNEER heeft u voor het laatst een flink potje gehuild? Was dat van vreugde of van verdriet? Om een enorm persoonlijk succes of een verpletterende mislukking? Uit opluchting of uit frustratie? De geboorte van een kind of de dood van een huwelijkspartner, een dierbare herinnering of een pijnlijke, het verwelkomen van een gewaardeerde vriend of vriendin of afscheid te moeten nemen? Tegenovergestelde situaties, uiteenlopende gevoelens, en toch vaak op precies dezelfde manier geuit — met tranen.
Maar waarom huilen wij eigenlijk als reactie op sterke emoties? Doet het iets? Of zouden wij het zonder tranen kunnen stellen?
Waarom huilen wij?
Niemand weet het precies. Mensen en dieren produceren twee soorten tranen: basale of continu aanwezige tranen bevochtigen het oog en reflextranen schieten te voorschijn als het oog door een of ander vreemd lichaam geïrriteerd wordt. Maar het huilen van emotionele tranen, het wenen, is kennelijk uniek voor de mens — en wordt weinig begrepen.
De onderzoeker William Frey oppert dat emotioneel huilen het lichaam in feite ontdoet van schadelijke en overtollige stoffen ongeveer zoals de nieren, dikke darm, longen en poriën dat doen. In zijn boek Crying — The Mystery of Tears beschrijft hij zijn onderzoek waarbij tranen die door een irriterend middel (een ui) werden veroorzaakt, vergeleken werden met tranen die door emoties (door het kijken naar sentimentele films) teweeggebracht werden. De emotionele tranen bevatten een hogere concentratie proteïnen — ongeveer 24 procent meer. Het is nog niet duidelijk waarom, maar kennelijk produceert het lichaam als reactie op emoties een ander soort tranen dan als reactie op irritatie.
„Ik [ween] als een vrouw. Mijn oog, mijn oog stroomt van water”, schreef de profeet Jeremia (Klaagliederen 1:16). Wenen vrouwen echt vaker dan mannen? Volgens de statistieken wel — ongeveer viermaal zo vaak (5,3 maal per maand tegenover 1,4 maal voor mannen). Volgens Frey huilen jongens en meisjes in hun kinderjaren ongeveer evenveel, hoewel een baby misschien pas dagen of zelfs weken na de geboorte tranen van emotie huilt. In de tienerjaren begint daar echter een verschil in te komen. Dit is wellicht toe te schrijven aan maatschappelijke invloeden. Maar tot de tienerjaren is het hormoon prolactine (dat de melkproduktie op gang brengt) bij kinderen van beide seksen in gelijke mate aanwezig. Ergens tussen 13 en 16 jaar wordt de prolactinespiegel bij vrouwen hoger.
Prolactine wordt in tranen aangetroffen. Ook wordt de concentratie in het lichaam hoger onder spanning. Vandaar dat vrouwen wanneer zij gespannen zijn aan een nog hoger gehalte van dit hormoon onderhevig zijn dan mannen. Zou dit de reden kunnen zijn waarom vrouwen gemakkelijker en vaker huilen dan mannen? Dr. Frey gelooft dat emotioneel huilen een poging van het lichaam is om het chemisch evenwicht te herstellen. Wellicht zetten de hormonen zelfs tot huilen aan en hij theoretiseert dat wij ons daarom na het huilen meestal beter voelen.
In een ander onderzoek, door de psychotherapeute Margaret Crepeau, werd een verband ontdekt tussen het inhouden van huilen en een „beduidend hoger gehalte van met stress verband houdende inwendige kwalen, zoals zweren en dikke-darmontsteking” (Seventeen, mei 1990). Andere onderzoekers hebben bewijzen van het tegendeel gevonden. In het tijdschrift Health staat dat drs. Susan Labott en Randall Martin een studie hebben gemaakt van zowel mensen die veelvuldig huilen als hen die dat zelden doen. Uit hun bevindingen bleek dat spanningen door wenen niet werden verminderd en dat degenen die vaker huilden „sneller angstig en depressief werden”. Hun conclusie is dat huilen geen zin heeft als het „ons alleen maar van het probleem afleidt”. Wenen kan echter een belangrijk onderdeel zijn van het aanvaarden van een traumatische ervaring zoals de dood van een geliefde.
Wij volstaan met te zeggen dat de oorzaak en het doel van emotionele tranen moeilijk te definiëren blijft.
De andere tranen
Over de functie van de doorlopend aanwezige tranen, de tranen die u op dit moment in uw ogen heeft, weten wij heel wat meer. Ze doen veel meer dan het bevochtigen van uw ogen. Laten wij eens bekijken welke weg deze wonderbaarlijke vloeistof volgt wanneer ze door het traanapparaat wordt geproduceerd, verspreid en weggewerkt.
De belangrijkste traanklier bevindt zich in de holte vlak boven uw buitenste ooghoek. Deze sponsachtige klier produceert samen met nog zestig andere klieren een fijne traanfilm bestaande uit drie lagen — een slijmige, een waterige en een olieachtige laag.
De binnenste, slijmige laag zorgt voor een glad oppervlak zodat het ooglid gemakkelijk over de blootliggende oogbol kan glijden. De waterige laag is de dikste van de drie en bevat veel belangrijke stoffen, waaronder voor het hoornvlies onmisbare zuurstof. Voeg daarbij ook een dosis lysozym en elf andere enzymen die in tranen worden aangetroffen. Lysozym is een uitmuntende bacteriedoder. Het houdt het oog wit en schoon.
Wat deze traan af maakt, wordt verschaft door de dertig klieren van Meibom, die kleine gele stipjes die achter de wimpers op een rijtje langs de ooglidrand liggen. Deze klieren scheiden de olieachtige laag af, die zo dun is dat ze uw gezichtsvermogen niet verstoort maar er toch voor zorgt dat de traanfilm tussen het knipperen door niet verdampt en er geen onaangenaam droge plekken op het oog ontstaan. Bij sommige mensen wordt in feite niet voldoende olie aangemaakt en hun tranen verdampen veel sneller dan normaal.
In een oogwenk
Hier komt dan het ooglid, het beweegt zich in een flits naar beneden, zorgt voor precies het juiste mengsel van bestanddelen en verspreidt ze gelijkmatig in drie lagen over het oog. De oogleden sluiten perfect zodat het hele oppervlak van het blootliggende oog in dit verzachtende laagje gebaad wordt.
Wat gebeurt er met de gebruikte tranen? Wanneer u uw oog van dichtbij bekijkt, zult u zien dat er een hele kleine opening in de binnenste ooghoek zit, het traanpunt, waar de overtollige tranen worden afgevoerd in een kanaaltje dat naar de traanzak leidt. Van daar uit gaan de tranen langs de achterkant van de neus en de keel naar beneden, waar de tranen door de slijmvliezen worden opgenomen. Knipperen zorgt ervoor dat de traanzak werkt als een pomp die de tranen door het kanaaltje naar beneden drijft.
Wanneer u begint te huilen, kan het zijn dat u instinctief sneller gaat knipperen, waardoor u die pomp sneller laat functioneren om de overtollige tranen af te voeren. Maar als er een hele stortvloed van tranen komt, raakt de pomp overbelast, loopt het traanzakje in de neusholte over en gaat uw neus lopen. En u kunt maar beter uw zakdoek te voorschijn halen, want de rest van de tranen loopt inmiddels gewoon over de oogleden en de wangen naar beneden.
Wat dan ook de aanleiding vormt — een oprecht compliment of een scherpe belediging, lachsalvo’s of buien van depressiviteit, een grandioos succes of een diepe teleurstelling — er staat een voorraad tranen klaar om uw gevoelens tot uitdrukking te brengen.
[Kader op blz. 26]
Hulp voor rode ogen
U heeft dat branderige, zanderige gevoel in uw ogen al vaak genoeg gehad. Waardoor wordt het veroorzaakt? Rode ogen ontstaan wanneer de bloedvaten in het vlies over het oogwit zich verwijden.
Een tekort aan tranen kan de oorzaak zijn. Mensen die lange tijd aan een beeldscherm of met gedrukte bladzijden werken, knipperen gewoon niet genoeg. De normale knippersnelheid is ongeveer vijftienmaal per minuut. Tijdens het lezen, autorijden of andere geconcentreerde bezigheden kan de snelheid dalen tot wel drie- tot zesmaal per minuut, waardoor droogheid en irritatie ontstaat. Artsen raden aan zogenoemde knipperpauzes te nemen en oogdruppels te gebruiken om de ogen wat rust te geven.
Bij het ontwaken zullen uw ogen wat rood zien omdat de traanactiviteit in het donker en tijdens de slaap sterk is afgenomen.
Bepaalde medicijnen, alsook het verouderingsproces, kunnen de werking van de traanklieren vertragen. Een ontsteking of zwelling van de oogleden tengevolge van allergieën, klimatologische uitersten of verontreinigende stoffen kunnen ook roodheid veroorzaken.
Misvorming of verstopping van het ooglid of de klieren tengevolge van letsel of een aangeboren afwijking kunnen er de oorzaak van zijn dat het oog niet helemaal met de traanfilm bedekt wordt, of de samenstelling van de film zelf kan uit zijn evenwicht zijn.
Tot slot is het zo dat miljoenen lijden aan kwalen zoals de ziekte van Sjögren, een auto-immuunziekte die de traan-, speeksel-, vet- en andere klieren aantast en droogheid van ogen, mond en huid veroorzaakt.
Wat kan er aan chronische droogheid van de ogen worden gedaan? Namaaktranen in de vorm van druppels of tabletten zijn nu overal verkrijgbaar, alsook speciale brillen die de ogen rondom luchtdicht afsluiten om verdamping tegen te gaan. Hoewel deze aandoeningen geen pretje zijn, leiden ze zelden tot blindheid. Als chronische droogheid echter niet behandeld wordt, kan het hoornvlies erdoor beschadigd worden. Het is dus belangrijk medisch advies in te winnen.
[Kader op blz. 27]
„Doe mijn tranen toch in uw leren zak”
Dat schreef de psalmist David toen hij zijn God smeekte om aandacht te schenken aan zijn diepe ellende (Psalm 56:8). Ja, hartverscheurende situaties hebben zelfs in het leven van getrouwe dienstknechten van God geween veroorzaakt.
Denk maar eens aan koning Davids smartelijke geween om de dood van zijn zonen Amnon en Absalom en zijn loyale vriend Jonathan, alsook om koning Saul (2 Samuël 1:11, 12; 13:29, 36; 18:33). Toen de Amalekieten de stad Ziklag plunderden en de vrouwen en kinderen van David en zijn sterke mannen ontvoerden, „verhieven [zij] hun stem en weenden totdat zij geen kracht meer in zich hadden nog langer te wenen”. — 1 Samuël 30:4.
De rouw moet groot zijn geweest bij de dood van Jakob en Mozes, om wie hele natiën dagenlang weenden (Genesis 50:3; Deuteronomium 34:8). Gevangenschap en ellende hebben eveneens noodkreten tot Jehovah’s oren doen opstijgen (Job 3:24; Psalm 137:1; Prediker 4:1). Het hele bijbelboek Klaagliederen is een door de wenende Jeremia opgetekende klaagzang. — Klaagliederen 1:16; 2:11, 18; zie 1:1, voetnoot.
Wenen is beslist geen teken van zwakte, integendeel, het is een normale uiting van krachtige emoties. Zo was zelfs de volmaakte man Jezus tot tranen toe bewogen. Op een keer weende hij over de stad Jeruzalem en dat gebeurde ook bij het zien van de diepbedroefde familie en vrienden van de gestorven Lazarus (Lukas 19:41; Johannes 11:33-35). Die tranen van verdriet van familie en vrienden veranderden echter al snel in tranen van vreugde toen Jezus zijn geliefde vriend uit het graf terugriep. — Johannes 11:41-44.