Linkshandigheid — Nadeel of voordeel?

ALS u linkshandig bent, vindt u het dan vervelend dat u anders bent dan mensen die rechtshandig zijn? Het is waar dat linkshandigen in de minderheid zijn, hoewel het precieze aantal moeilijk te bepalen is. Schattingen van het aantal linkshandige mensen lopen uiteen van 1 tot 30 procent.

Michael Barsley, die dit onderwerp grondig heeft bestudeerd, schreef in zijn boek Left-Handed People: „Tussen die 1 procent en 30 procent moet uiteraard een percentage liggen dat het juiste aantal benadert, maar er is niemand wiens statistieken universeel aanvaard zijn. Misschien is 4 of 5 procent een aannemelijke schatting voor een ontwikkelde democratie waar men in het onderwijs verlichte opvattingen heeft.”

Groliers Encyclopedia International stelt het aantal linkshandigen in de wereld op ongeveer 6 procent. Maar zelfs 5 of 6 procent van de wereldbevolking zou neerkomen op zo’n 300 miljoen mensen. Als u linkshandig bent, bent u dus niet de enige.

Een linkshandige vindt het misschien ergerlijk dat zo veel huishoudelijke apparaten kennelijk zijn ontworpen voor het gemak van degenen die rechtshandig zijn. De koudwaterkraan bijvoorbeeld zit normaal gesproken aan de rechterkant van de gootsteen, blijkbaar omdat het de kraan is die het meest wordt gebruikt. De afstem- en bedieningsknoppen van de televisie zitten meestal ook aan de rechterkant. Linkshandigen moeten dus over hun hele lichaam heen reiken om zulke dingen te bedienen.

Waardoor wordt linkshandigheid veroorzaakt?

Hoe komt het toch dat sommigen hun linkerhand gebruiken bij haast alles wat zij doen? Daar zijn verschillende verklaringen voor. Onderzoeken doen veronderstellen dat de gewoonte erfelijk is, hoewel de omgeving in de vormingsjaren van een kind misschien van invloed is op de mate waarin zijn voorkeur uitgaat naar de rechter- of de linkerhand.

In de loop der jaren hebben zich enkele interessante theorieën ontwikkeld. De negentiende-eeuwse Franse neurochirurg Paul Broca voerde de theorie aan dat een linkshandige qua functioneren van de hersenen het spiegelbeeld is van een rechtshandige.

Anderen gingen met deze theorie nog een stap verder en geloofden dat dit in fysiek opzicht ook zo was. Zij veronderstelden dus dat het hart zich bij een linkshandige aan de rechterzijde van het lichaam bevond. Anatomen bewezen al snel dat dit niet het geval was. Er blijkt echter wel een sterk verband te bestaan tussen de hersenpatronen of -organisatie en links- of rechtshandigheid, en neurowetenschappers doen meer onderzoek naar dit onderwerp.

Elke helft van de menselijke hersenen wordt aangeduid als een hemisfeer, en sinds de negentiende eeuw is het duidelijk dat de hersenhemisferen in verschillende taken zijn gespecialiseerd. Onderzoek wijst erop dat de linker hersenhemisfeer van de meeste mensen de zetel is van taalfuncties, mathematische, logische en andere analytische functies, terwijl de rechter hemisfeer kennelijk meer geschikt is voor dingen als muziek en kunst. Degenen die linkshandig zijn, schijnen echter anders te zijn in de manier waarop zij informatie verwerken en de twee hemisferen gebruiken.

Is er sprake van een vooroordeel?

Al worden linkshandigen er soms mee geplaagd, in deze tijd heeft men in verlichte landen niet echt een vooroordeel tegen hen. Maar dit is niet altijd zo geweest. In sommige landen is men onverdraagzaam geweest tegenover linkshandigen. Linkshandig schrijven was op sommige scholen zelfs verboden. En het is nog niet zo lang geleden dat ouders en schoolonderwijzers de gewoonte hadden de „verkeerde” hand van een kind op zijn rug te binden om hem te dwingen zijn „goede” hand te gebruiken.

Vroeger werd ’s mensen natuurlijke afkeer van alles wat anders was door religieuze mythen versterkt. Er was een tijd waarin sommigen beweerden dat de Duivel linkshandig was, terwijl men aannam dat God rechtshandig was. Dit is op veel eeuwenoude schilderijen te zien. Wanneer u ze bekijkt, let u dan eens op welke hand er wordt gebruikt om een gebaar te maken of om voorwerpen vast te houden. Linkshandigheid was naar men meende ook kenmerkend voor tovenarij.

Er zij opgemerkt dat zulke mythen nergens in de bijbel worden ondersteund. In bijbelse tijden werden door God goedgekeurde daden door zowel links- als rechtshandigen verricht. Een duidelijk voorbeeld is het verslag van rechter Ehud. Omdat de Israëlieten door koning Eglon van Moab werden onderdrukt, richtten zij zich tot God om hulp. Jehovah gebruikte de linkshandige Ehud om de dikke koning Eglon ter dood te brengen, en Ehuds linkshandigheid bleek bij zijn plan beslist een voordeel te zijn. — Rechters 3:15, 21.

Ook had de Israëlitische stam Benjamin een elitetroep van 700 krijgslieden die linkshandig waren en bekend stonden om hun nauwkeurigheid met de dodelijke slinger (Rechters 20:16). Later wordt melding gemaakt van krijgslieden die dienst deden in de legers van koning David en die in staat waren zowel de linker- als de rechterhand te gebruiken (1 Kronieken 12:2). Wie daarom blijk geeft van een vooroordeel tegen degenen die linkshandig zijn, handelt in onwetendheid.

Geen reden om zich inferieur te voelen

Beschouw ook eens enkele dingen die door linkshandigen in onze moderne samenleving tot stand zijn gebracht. Velen van hen hebben in de sport naam gemaakt. Babe Ruth, die in de geschiedenis van het honkbal als een van de grootsten aller tijden wordt beschouwd, was net als veel andere honkbalspelers linkshandig.

In de cricketsport vindt men ook veel succesvolle linkshandigen, zowel met de bal als met het bat. In een serie competitiewedstrijden cricket in Engeland telde het Westindische team meer linkshandigen dan rechtshandigen. Een van de beste allrounders, de Westindiër Sir Gary Sobers, sloeg en wierp de bal linkshandig.

De populaire olympische schermsport heeft ook een aantal linkshandige deelnemers. Op de Olympische Spelen in 1980 waren drie van de vier gouden-medaille-winnaars voor schermen linkshandig.

Enkele bekende hedendaagse artiesten waren linkshandig. Charles Chaplin bespeelde in een van zijn succesvolle films de viool linkshandig. Anderen waren Harpo Marx en de veelzijdige Danny Kaye.

In de kunstwereld is ongetwijfeld niemand beter bekend om zijn linkshandige werk dan Leonardo da Vinci. Hoewel er enige twijfel over bestaat of hij vanaf zijn geboorte linkshandig was, schijnen er heel wat bewijzen te zijn dat hij zowel schreef als schilderde met zijn linkerhand, maar soms toonde hij ook zijn ambidextrie door zijn rechterhand te gebruiken.

Spiegelbeeldschrijven

Er bestaat nauw verband tussen linkshandigheid en het schrijven van spiegelschrift, waarbij de letters in omgekeerde vorm worden geschreven en de tekst van rechts naar links over het blad loopt. Dr. Macdonald Critchley verklaart in zijn brochure Mirror-Writing: „Met de term spiegelbeeldschrijven . . . bedoelt men het soort schrift dat in een richting loopt die tegenovergesteld is aan de normale waarbij ook elke afzonderlijke letter wordt omgekeerd. Het schrift is daarom pas leesbaar als het voor een spiegel wordt gehouden; een voorbeeld van spiegelbeeldschrijven dat wij allemaal kennen, is de letters van een stempel.”

Kennelijk leent het vasthouden van een pen met de linkerhand zich hier goed voor en daarom komt deze fascinerende vorm van schrijven vrijwel alleen bij linkshandigen voor. Een vroeg verslag hiervan was dat van een soldaat die door oorlogsverwondingen zijn rechterarm was kwijtgeraakt. Toen hij met zijn linkerhand begon te schrijven, begon hij automatisch spiegelschrift te schrijven. Sommige kinderen doen dit met bepaalde letters zoals de b, d, p, en q wanneer zij leren schrijven.

Degene die in de wereld der literatuur misschien wel het meest bekend is om het spiegelbeeldschrijven is Lewis Carroll, de linkshandige schrijver van Alice in Wonderland. Kennelijk gaf dit hem de inspiratie voor zijn werk Through the Looking Glass, waarin alles omgekeerd, achterstevoren of in spiegelschrift is.

Een zegen of een nadeel?

Als u dus linkshandig bent, kunt u blij zijn dat men in de meeste plaatsen meer begrip voor u heeft dan uw medelinkshandigen in het verleden hebben gehad. Tegenwoordig zijn er veel instrumenten, gereedschappen en huishoudelijke artikelen — zoals scharen, blikopeners, aardappelschilmesjes en troffels voor metselaars — die speciaal voor u zijn ontworpen. U kunt zelfs een vulpen kopen met een speciaal gevormde punt waarmee gemakkelijker met de linkerhand geschreven kan worden.

U heeft beslist geen reden om u te verontschuldigen voor het feit dat u linkshandig bent. Het is heel goed mogelijk dat sommige van uw reacties sneller en nauwkeuriger zijn dan die van rechtshandigen. Misschien liggen er in uw linkerhand wel verborgen muzikale of artistieke talenten.

Tot welke conclusie komt u dus? Is linkshandig zijn in een wereld van rechtshandigen een zegen of een nadeel? Hoewel sommigen het niet direct een zegen zullen noemen, blijkt het steeds minder een nadeel te zijn, en soms kan het een voordeel zijn.