Botst traditie altijd met de waarheid?

MAARTEN LUTHER was ervan overtuigd dat hij gelijk had. De bijbel, zo meende hij, ondersteunde hem hierin. De Poolse astronoom Copernicus was daarentegen van mening dat de traditionele zienswijze van die tijd verkeerd was.

Welke zienswijze? Dat de aarde het centrum van het universum was en dat alles daaromheen draaide. De waarheid was volgens Copernicus dat de aarde zelf om de zon draaide. Luther verwierp dit, met de woorden: „Sommige mensen lenen het oor aan een aanmatigend astroloog, die wil aantonen dat de aarde beweegt in plaats van de hemelen of het firmament, de zon en de maan.” — Geschiedenis der westerse filosofie.

TRADITIONELE zienswijzen zijn vaak in botsing gekomen met feiten, met de waarheid. Ze kunnen mensen er zelfs toe brengen iets te doen wat schadelijk is.

Dat betekent natuurlijk niet dat traditie altijd botst met de waarheid. De apostel Paulus moedigde christenen in zijn tijd er zelfs toe aan de tradities of overleveringen te blijven volgen die hij aan hen had doorgegeven: „Nu prijs ik u omdat gij . . . vasthoudt aan de overleveringen zoals ik ze aan u heb doorgegeven.” — 1 Korinthiërs 11:2; zie ook 2 Thessalonicenzen 2:15; 3:6.

Wat bedoelde Paulus met „overleveringen”? In Hulp tot begrip van de bijbel, blz. 1202, wordt uiteengezet dat het Griekse woord dat hij voor „overlevering” gebruikte, pa·raʹdo·sis, op iets duidt wat „in mondelinge of schriftelijke vorm” wordt doorgegeven. Het Nederlandse woord heeft betrekking op „inlichtingen, leerstellingen of gebruiken die van geslacht op geslacht zijn doorgegeven of die de gevestigde denk- of handelwijze zijn geworden”.a Omdat de overleveringen die de apostel Paulus had doorgegeven uit een goede bron afkomstig waren, deden christenen er goed aan eraan vast te houden.

Het is echter duidelijk dat tradities waar of onwaar kunnen zijn, goed of fout. De Britse filosoof Bertrand Russell bijvoorbeeld prijst personen zoals Copernicus uit de zestiende eeuw die zo eerlijk en moedig waren om traditionele zienswijzen in twijfel te trekken. Zij „[erkenden] dat, wat sinds de oudheid was beschouwd als juist, wel eens onjuist kon zijn”. Ziet ook u er de wijsheid van in om tradities niet blindelings te volgen? — Vergelijk Mattheüs 15:1-9, 14.

Wat valt er dan te zeggen over religieuze overtuigingen en gebruiken? Kunnen wij er zonder meer van uitgaan dat ze juist en onschadelijk zijn? Hoe kunnen wij dat weten? Wat dienen wij te doen als wij bemerken dat religieuze tradities in werkelijkheid botsen met de waarheid? In het volgende artikel zullen deze vragen worden onderzocht.

[Voetnoot]

[Illustratieverantwoording op blz. 2]

Omslag: Jean-Leon Huens © National Geographic Society

[Illustratieverantwoording op blz. 3]

Universität Leipzig