Vreemdelingen — Wat te doen en wat te laten

„HOOR EENS,” antwoordde de zeventienjarige Jaroslav vinnig, het geplaag omdat hij een Oekraïener is moe, „mijn ouders zijn hier [als] vluchtelingen gekomen.” Hij legde uit dat zij hun eigen land kwijt waren en zelfs als zij dat wilden, nu niet terug konden. Deze ervaring, opgetekend door de schrijver John Brown in zijn boek The Un-melting Pot, laat de typerende strijd om aanvaarding zien die veel immigranten en vreemdelingen moeten voeren. Deze jongere ontdekte door bittere ervaring dat zijn verontschuldigende houding omdat hij buitenlander was niets hielp. Hij besloot ten slotte de ’neem me maar zoals ik ben’-benadering te gebruiken — en dat werkte!

Vooroordeel, wantrouwen en onverdraagzaamheid zijn realiteiten waarmee vreemdelingen te maken hebben. Maar als buitenlander kunt u positieve stappen doen die u zullen helpen de overgang door te komen.

Motief en instelling

Wetend dat u in uw nieuwe leven op vooroordeel en mogelijk afwijzing zult stuiten, kunt u uw reacties daarop afstemmen. Rosemary, een Engelse immigrante in Japan, spreekt uit persoonlijke ervaring. „Trek het je niet aan als plaatselijke mensen sarcastische opmerkingen over je geboorteland maken”, waarschuwt zij, en vervolgt: „Geef niet toe aan de overweldigende drang jezelf, je land en je achtergrond te verdedigen. Mettertijd zullen de mensen je beoordelen op je gewone, daagse instelling en gedrag en hun vooroordelen bijstellen. Dat kan jaren duren.”

Bedenk dat de inheemse bevolking erg wantrouwend staat tegenover uw motieven om in hun land te willen wonen. Een Ontwaakt!-correspondent in Duitsland, waar nu grote aantallen Oosteuropese immigranten wonen, zegt: „Hoe problematisch de aanpassing aan het leven in een nieuw land is, hangt af van iemands motief voor emigratie. Degenen die daar een goede reden voor hebben, verlangend het nieuwe land tot hun thuis te maken, zijn over het algemeen gemotiveerd om de taal te leren en zich zo goed mogelijk te schikken. Degenen die hun verhuizing als slechts iets tijdelijks zien of alleen gedreven worden door gedachten aan financiële voordelen, raken al gauw gedesillusioneerd. Zij doen dan ook weinig moeite om zich aan te passen, wat zowel frustrerend werkt voor hen als voor degenen die met hen te maken hebben.” Dit wil uiteraard niet zeggen dat immigranten nooit naar hun geboorteland moeten terugkeren als zij die wens koesteren.

Niettemin kunnen de instelling en het motief van een buitenlander bepalend zijn voor het welslagen van het assimilatieproces. Bent u een vreemdeling, besef dan dat onder de inheemse bevolking de mening opgeld doet dat, zoals U.S.News & World Report het zegt, „vreemdelingen de etnische lijm die naties bijeenhoudt, oplossen”. Maar als u als buitenlander uw waarde bewijst en uw deel bijdraagt, zullen uw gastheren het veel gemakkelijker vinden u te accepteren en zelfs als een vriend te behandelen. Rosemary, de eerder genoemde immigrante, legt uit: „Zij willen dat je een buitenlander bent, maar zij willen ook dat je houdt van de dingen waar zij van houden.”

Sommige van de problemen waarvoor u als immigrant zult komen te staan, kunnen opgevangen zo niet vermeden worden door zo veel mogelijk over uw toekomstige bestemming te leren. Lezen, studeren en met anderen spreken over het land, de gewoonten en de cultuur, kunnen een grote hulp zijn om u voor te bereiden op de cultuurschok die u onvermijdelijk zult ervaren.

Natuurlijk is het legaliseren van uw verhuizing noodzakelijk om het respect van de plaatselijke bevolking te verwerven. In de ogen van velen zijn illegale vreemdelingen een plaag en een bedreiging. Zij worden hooguit als goedkope arbeidskrachten gezien, die zonder meer uitgebuit kunnen worden. Geslaagde immigranten zeggen dat het de moeite loont uw best te doen om uw aanwezigheid gelegaliseerd te krijgen. Wanneer u door immigratie-autoriteiten ondervraagd wordt, is een schoon, net uiterlijk onontbeerlijk voor een gunstige indruk. Geef blijk van een meewerkende houding. Geef geen ontwijkende antwoorden.

Er is echter nog veel meer dat u, de vreemdeling, kunt doen om de pijnlijke kanten van een vestiging in een nieuw land wat te verzachten.

Verruim u

De meeste nieuwkomers zijn van nature geneigd bijeen te kruipen in hun eigen gemeenschap. Zo zijn in de stad New York hele buurten overheersend van één nationaliteit — klein Italië, Chinatown, de joodse wijk, om er een paar te noemen. Zulke gemeenschappen treffen onmisbare voorzieningen waardoor de immigrant zich thuis voelt — een springplank voor het verkennen van nieuwe horizons.

Helaas trekken sommigen zich in dit stadium in zichzelf terug en ontzeggen zich gelegenheden en voordelen die hen werkelijk zouden kunnen helpen. „Als iemand om de nieuwe . . . manier van leven te verwerken, maar het liefst de cultuur in het gastland afwijst en zich ervan distantieert,” zo wordt in het blad Psychology of Women Quarterly gezegd, „dan zou het aanpassingsproces wel eens nooit met succes voltooid kunnen worden.”

Daar staat tegenover dat de meeste vreemdelingen die ruimdenkend genoeg zijn geweest om de duik in de samenleving van hun gastland te nemen, te kennen geven dat hun leven daardoor bijzonder verrijkt is. Een groep Amerikaanse studenten die een aantal weken besteedde aan een vergelijkende culturele studie op het Micronesische eiland Guam, sprak zich uit over de verruimende uitwerking ervan op hun kijk op andere culturen. „Ik bezie anders-zijn nu met belangstelling en nieuwsgierigheid in plaats van als een bedreiging”, bekende een student. Een ander zei: „Ik begin mijn cultuur te relativeren. . . . Ik zet vraagtekens bij waarden en dingen die ik voordien als iets vanzelfsprekends beschouwde. . . . Ik kon iets van hen leren.”

Om de mogelijkheden die er zijn met succes te benutten, moet er echter aan bepaalde fundamentele voorwaarden worden voldaan.

Sleutels tot integratie

„Het leren van de taal van het gastland leidt tot een snellere en gemakkelijker aanpassing . . . omdat het de immigrant tot een nauwere interactie met [de] gewone man in staat stelt.” Dat beveelt het blad Psychology of Women Quarterly aan. Maar wees gewaarschuwd! Het leren van een taal is geen gemakkelijk proces. „In het begin viel het me moeilijk”, vertelt George, een immigrant in Japan. „Er werd gelachen als ik een fout maakte, maar helpen, ho maar!” Niet uit het veld geslagen nam George overal waar hij heen ging een draagbare radio mee en luisterde naar Japanse uitzendingen. Hij zegt verder: „Ik merkte dat veel lezen me hielp de taal te leren.”

De taal van een natie is de toegang tot haar cultuur. Hoewel u de nieuwe taal uiteindelijk wel zult leren, is een nieuwe cultuur veel moeilijker over te nemen. Daarbij is een zeker evenwicht gewenst. Een vreemdeling die wil slagen, moet bereid zijn moeite te doen voor het leren van de nieuwe cultuur en al doende zijn eigen persoonlijkheid en zelfrespect zien te behouden. De Joegoslavische schrijver Milovan Djilas zei het zo: „Een man kan alles prijsgeven — huis, haard en land — maar zichzelf prijsgeven kan hij niet.” Het vinden van dat evenwicht vormt een grote uitdaging.

De gezinseenheid

Iedereen reageert anders op een nieuwe omgeving. Het is begrijpelijk dat oudere mensen merken dat hun eigen cultuur en taal diep in hen verankerd liggen. Kinderen nemen een taal en cultuur echter veel vlugger over. Het duurt niet lang of zij nemen de taak van tolk op zich en dikwijls gaan hun ouders bij hen in de leer. Deze onnatuurlijke omkering van het rollenpatroon leidt vaak tot wrijving binnen het gezin. Ouders kunnen het gevoel hebben aan respect in te boeten, terwijl kinderen er gebelgd over raken dat de ’ouderwetse’ cultuur van hun ouders hun wordt opgelegd. Hoe kunnen buitenlandse gezinnen dan het hoofd bieden aan deze toegenomen druk?

In de eerste plaats moeten ouders rekening houden met de uitwerking die de nieuwe omgeving op hun kinderen heeft. Dit betekent dat zij een poging doen om samen met hun kinderen te integreren — en niet van hen verwachten dat zij in de ene cultuur leven maar loyaal zijn aan de andere. Deze concessie vergt inzicht van de kant van immigrantenouders, maar de spanningen in huis verminderen er aanzienlijk door. Een bijbels beginsel luidt: „Door wijsheid zal een huisgezin worden opgebouwd, en door onderscheidingsvermogen zal het stevig bevestigd blijken te zijn.” — Spreuken 24:3.

Evenzo moeten kinderen beseffen dat hoewel hun ouders uit een andere cultuur afkomstig zijn, zij de school van het leven hebben doorlopen en daarom veel meer ervaring hebben. Als hun gepaste eerbied wordt betoond, draagt dat in grote mate bij tot het bewaren van de vrede in het gezin.

Er is dus veel dat u, de vreemdeling, ondanks het gecompliceerde van de integratie, kunt doen om de ervaring in uw voordeel te laten zijn. Een succesvolle, jonge Portugese immigrant genaamd Tony vat het als volgt samen: „Hoewel ik veel moeilijkheden heb ondervonden, heb ik op den duur veel gewonnen. Het begrijpen van twee talen en culturen heeft mij een veel bredere kijk op het leven gegeven.”

[Kader op blz. 10]

Wat vreemdelingen moeten doen en laten

Wel . . .

▶ de taal leren

▶ de nieuwe cultuur accepteren en gaan begrijpen

▶ u schikken naar plaatselijke gewoonten

▶ uw nieuwe omgeving bestuderen en er vragen over stellen

▶ moeite doen om als gezin geïntegreerd te raken

▶ samenwerken met de autoriteiten; uw best doen om uw status te legaliseren

Niet . . .

▶ u terugtrekken uit de gastgemeenschap

▶ uw eigen cultuur superieur achten

▶ geld en goed op de eerste plaats in uw leven laten komen

▶ verwachten dat uw kinderen uw oorspronkelijke cultuur trouw blijven

▶ neerkijken op uw ouders omdat zij een andere achtergrond hebben

▶ zonder de andere gezinsleden migreren, als u het kunt vermijden

[Illustratie op blz. 9]

Als u de taal van uw nieuwe land leert, zult u uw contacten uitbreiden